ถ่านหินกับการช่วงชิงทรัพยากรธรรมชาติในตำบลบ้านบอม อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและทำความเข้าใจบริบทและเงื่อนไขในช่วงปี พ.ศ. 2563 – 2565 ที่นำไปสู่การช่วงชิงทรัพยากรธรรมชาติของตัวแสดงที่เกี่ยวข้องในแหล่งถ่านหินลิกไนต์ ตำบลบ้านบอม อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง งานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) กำหนดขั้นตอนการศึกษาด้วยการรวบรวมข้อมูลเอกสารและการวิจัยเอกสาร (Documentary Research) และลงพื้นที่เก็บข้อมูลโดยใช้วิธีการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม (Participant Observation) การสำรวจพื้นที่ (Filed Observation) และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key Informant) ที่เป็นบุคคลหรือกลุ่มคนที่มีบทบาทและมีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ที่ทำการศึกษา จากนั้นจึงทำการวิเคราะห์เนื้อหาผ่านมุมมองแนวคิดรัฐองค์รวม (Integral State) ของอันโตนิโอ กรัมชี่ (Antonio Gramsci) และนำเสนอผลการวิเคราะห์ในรูปแบบของการพรรณนา (Descriptive)
ผลการวิจัยพบว่า จากการที่รัฐมีเป้าหมายในการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมตามแนวทางของระบบทุนนิยมมีส่วนในการผลักดันให้รัฐถ่ายโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพยากรให้แก่ภาคเอกชนเข้ามาลงทุนและแปรรูปทรัพยากรให้เป็นสินค้าเพื่อตอบสนองการพัฒนาเศรษฐกิจของประเทศ รัฐใช้กลไกอำนาจรัฐผ่านการออกกฎหมายและกำหนดนโยบายเพื่อ สร้างการรับรู้ร่วมกันและสร้างภาวะการครองอำนาจนำ ควบคู่ไปกับภาคเอกชนที่สร้างความยินยอมและความเห็นพ้องของผู้คนในชุมชน ผ่านการเสนอผลประโยชน์ที่ชุมชนจะได้รับจากโครงการเหมืองแร่ดังกล่าวเพื่อให้ชาวบ้านในชุมชนมีความคิดเป็นไปในทางที่รัฐและเอกชนต้องการ ในขณะที่กลุ่มชาวบ้านที่คัดค้านโครงการเหมืองแร่ทำการช่วงชิงสิทธิการมีส่วนร่วมของชุมชนในการบริหารจัดการและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรในพื้นที่ผ่านการให้ข้อมูลผลกระทบด้านมลพิษและปัญหาด้านสุขภาพจากโครงการเหมืองแร่แก่ชาวบ้านในชุมชน ซึ่งเป็นการสร้างชุดความคิด ความเชื่อขึ้นอีกชุดหนึ่งเพื่อทำการต่อสู้และช่วงชิงสภาวะการครอบงำของรัฐและเอกชน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์
เอกสารอ้างอิง
กังวาลย์ จันทรโชติ. (2541). การจัดการประมงโดยชุมชน. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
กาญจนา คุ้มทรัพย์. (2558). สิทธิชุมชนกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน กรณีศึกษาป่าชุมชนในจังหวัดอุบลราชธานี. วารสารรัฐศาสตร์และนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏกาฬสินธุ์, 4(1), 141-157.
กิติมา ขุนทอง. (2555). “ถ่านหิน” บนทางสองแพร่ง: การช่วงชิงความรู้ว่าด้วย “ความเสี่ยง”. วารสารสังคมวิทยามานุษวิทยา, 31(1), 140-176.
กฤษฎา บุญชัย. (2553). สืบรอย “ความรุนแรง” จากวรรณกรรมของขบวนการสิทธิชุมชนต่อการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมในสังคมไทย ใน ความรุนแรงซ่อน/หาสังคมไทย. กรุงเทพฯ: มติชน.
กฤษณา แก้วสวัสดิ์. (2553). ค่าภาคหลวงแร่กับการจัดสรรให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น. สืบค้นจาก https://envi-ining.dpim.go.th/modules.php?m=article&op=detailnewsupdate&NUID=24
กรองกาญจน์ การเนตร, และ สุรางค์รัตน์ จำเนียรพล. (2558). การต่อสู้ของขบวนการเคลื่อนไหวคัดค้านโครงการก่อสร้างท่าเทียบเรือผ่านวาทกรรมการพัฒนา ต.กลาย อ.ท่าศาลา จ.นครศรีธรรมราช. วารสารวิจัยสังคม, 38(2), 211 – 254.
ชล บุนนาค. (2555). แนวคิดว่าด้วยการจัดการทรัพยากรร่วม: ประสบการณ์จากต่างประเทศและแนวคิดในประเทศไทย. ใน ปกป้อง จันวิทย์ (บก.), ชุดหนังสือการสำรวจองค์ความรู้เพื่อการปฏิรูปประเทศไทย (น.1-96). นนทบุรี : คณะทำงานเครือข่ายวิชาการเพื่อการปฏิรูป คณะสมัชชาปฏิรูป.
ไชยณรงค์ เศรษฐเชื้อ. (2543). นิเวศวิทยาการเมืองการสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ในประเทศไทย: โครงการเขื่อนแก่งเสือเต้น (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, เชียงใหม่.
ประยงค์ ดอกลำไย. (2543). ป่าไม้ – ที่ดิน การจัดการทรัพยากรลุ่มน้ำโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน กรุงเทพฯ : โครงการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในพื้นที่ลุ่มน้ำโดยการมีส่วนร่วมของประชาชน.
นภาลัย ดอนวิจิตร, และ ศิวัช ศรีโภคางกุล. (2564). การเคลื่อนไหวของเครือข่ายภาคประชาชนในการตอบโต้ละเมิดสิทธิของประชาชนโดยรัฐ: กรณีการสัมปทานเหมืองแร่ระเบิดหินอุตสาหกรรมในพื้นที่ป่าชุมชนพระพุทธบาทน้อย-เขาขมิ้น อำเภอแก่งคอย จังหวัดสระบุรี. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 9(5), 1899 – 1911.
สมหมาย ชินนาค. (2549). เขื่อนกับความรุนแรง และขบวนการเคลื่อนไหวเพื่อพิทักษ์สิ่งแวดล้อมของชนพื้นเมืองในจังหวัดรัตนคีรี ประเทศกัมพูชา. วารสารสังคมลุ่มน้ำโขง, 2(3), 95-125.
โอฬาร อ่องฬะ. (2562). รัฐไทยกับการเมืองของการจัดการทรัพยากรป่าไม้และที่ดิน กรณีแม่แจ่มโมเดล: ความคิด การเคลื่อนไหว และนโยบาย (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยนเรศวร, พิษณุโลก.
วัฒนา สุกัณศิล. (2539). การเปลี่ยนแปลง ปัญหาและทางเลือกของชุมชนประมง : กรณีศึกษาการใช้ประโยชน์ป่าชายเลนหมู่บ้านดาโต๊ะ อ.ยะหริ่ง จ. ปัตตานี (รายงานการวิจัย). ปัตตานี : มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.
วริยา ด้วงน้อย. (2562). นิเวศวิทยาการเมืองว่าด้วยความขัดแย้งและการต่อต้านการทำเหมืองแร่ทองคำของขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคม (วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยบูรพา, ชลบุรี.
วรวิทย์ นพแก้ว. (2561). นิเวศวิทยาการเมืองว่าด้วยเรื่องการจัดการพื้นที่ทางวัฒนธรรม “ไร่หมุนเวียน” : ปมปัญหาและความขัดแย้งระหว่างรัฐกับชุมชน. วารสารวิชาการ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์, 5(1), 367-406.
วรวลัญช์ โรจนพล. (2558). ทุนนิยมผูกขาดครอบครองอำนาจรัฐ. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา, 3(1), 131 – 152.
อเนก นาคะบุตร. (2536). คนกับดิน ป่า น้ำ จุดเปลี่ยนแปลงความคิด. กรุงเทพฯ : สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา.
ยศ สันตสมบัติ. (2547). นิเวศวิทยาชาติพันธุ์ ทรัพยากรชีวภาพและสิทธิชุมชน. เชียงใหม่: วิทอินดีไซน์.
สมชาย ปรีชาศิลปะกุล. (2557). ความเฟื่องฟูและความตกต่ำของขบวนการสิทธิชุมชน ดิน-น้ำ-ป่า. กรุงเทพฯ: วิภาษา.
ฐิติรัตน์ ยะอนันต์. (2563). สิทธิชุมชนตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 กับตัวอย่างการละเมิดสิทธิชุมชนในปัจจุบัน. วารสารรามคำแหง ฉบับนิติศาสตร์, 10(1), 1 – 40.
อานันท์ กาญจนพันธุ์. (2544). มิติชุมชน : วิธีคิดท้องถิ่นว่าด้วย สิทธิ อำนาจ และการจัดการทรัพยากร. กรุงเทพฯ : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
อนุสรณ์ อุณโณ. (2547). ขบวนการสิทธิเหนือทรัพยากรส่วนรวมในสังคมไทยเกษตรกรรมยั่งยืนในบริบทระบอบกรรมสิทธิ์เหนือทรัพยากรส่วนรวม กรณีศึกษาโครงการนำร่องเพื่อพัฒนาเกษตรกรรมยั่งยืนของเกษตรกรรายย่อย. กรุงเทพฯ : สำนักพิพิธภัณฑ์และวัฒนธรรมการเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
โอฬาร อ่องฬะ. (2562). รัฐองค์รวม (Integral State) กับการศึกษาเชิงวิพากษ์ของการจัดการทรัพยากรป่าไม้และที่ดิน หลังพฤษภาคม 2557. CMU Journal of Law and Social Sciences, 12(2), 64-84.
นรเชษฐ ขุนทองเพชร, และ นฤทธิ์ ดวงสุวรรณ์. (2559). สิทธิชุมชนกับการพิทักษ์เขาคูหา. วารสารหาดใหญ่วิชาการ, 14(1), 63-77.
พงศ์เสวก อเนกจำนงค์พร, และ นวพร ศิริบันเทิงศิลป์. (2555). สิทธิชุมชนกับการแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำในสังคมไทย. วารสารนักบริหาร, 32(1), 183-189.
Berkes, F. (1989). Common Property Resources: Ecology and Community-Based Sustainable Development. London: Belhaven Press
Blaikie, P. (1995). Changing Environment or Changing View? : A Political Ecology for Developing Countries. Geography, 80(3), 203-214.
Hardin, G. (1968). The Tragedy of Commons: The population problem has no technical solution; it requires a fundamental extension in morality. Science, 162(3859), 1243-1248.
Ostrom, E. (1990). Governing of the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action. New York, NY: Cambridge University Press.
