การอภิบาลเชิงการกำกับกฎเกณฑ์ในการดำเนินการสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุและผู้มีภาวะพึ่งพิงในประเทศไทย: การวิเคราะห์เชิงนโยบายและโครงสร้างการบริหาร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการอภิบาลเชิงการกำกับกฎเกณฑ์ในการดำเนินการสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุและผู้มีภาวะพึ่งพิงในประเทศไทย วิเคราะห์นโยบาย รวมถึงบทบาทและอำนาจหน้าที่ของตัวแสดง และเพื่อพัฒนาองค์ความรู้เกี่ยวกับการอภิบาลเชิงการกำกับกฎเกณฑ์และนโยบายการบริหารจัดการสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงของประเทศไทย ใช้ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพแบบพรรณา เก็บข้อมูลจากเอกสาร และสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูล 4 กลุ่ม โดยใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลโดยวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการวิจัยพบว่า นโยบายสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุและผู้มีภาวะพึ่งพิงในไทยเกิดขึ้นจากปัจจัยผลักดันด้านสังคม สุขภาพ เศรษฐกิจ นโยบายและยุทธศาสตร์การบริหารภาครัฐ นอกจากนี้ในอดีตไม่มีกฎหมายเฉพาะสำหรับสถานประกอบการดูแลผู้สูงอายุและผู้มีภาวะพึ่งพิงทำให้เกิดปัญหาการดำเนินงานที่ไม่มีมาตรฐานและเอาเปรียบผู้บริโภค รัฐบาลจึงได้ออกกฎกระทรวง 3 ฉบับ เพื่อกำกับดูแลการดำเนินงานสถานประกอบการ ในการอภิบาลเชิงการกำกับกฎเกณฑ์ในทางปฏิบัติ รัฐได้เปลี่ยนบทบาทจากผู้ให้บริการหลักมาเป็นผู้กำกับกฎเกณฑ์ ให้ภาคเอกชนเข้ามาร่วมผลิตและร่วมจัดการในการบริการสาธารณะ สร้างระบบการอภิบาลแบบหลายระดับ ใช้กฎหมายและมาตรฐานเป็นเครื่องมือหลักในการควบคุมคุณภาพการดำเนินงานของสถานประกอบการ และคุ้มครองผู้บริโภคทั้งก่อนเริ่มดำเนินการและระหว่างดำเนินการ โดยยกระดับให้ภาคเอกชนเข้ามาร่วมผลิตและร่วมจัดการในการบริการ แต่ยังเผชิญกับความท้าทายด้านต้นทุนที่เพิ่มสูงขึ้น และปัญหาการขาดแคลนบุคลากร สำหรับองค์ความรู้จากการวิจัย ได้แก่ การออกแบบนโยบาย โครงสร้างและกระบวนการอภิบาลเชิงการกำกับกฎเกณฑ์ การปรับเปลี่ยนบทบาทของภาครัฐจากผู้ให้บริการเป็นผู้กำกับดูแลและส่งเสริม การจัดการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ลิขสิทธิ์
เอกสารอ้างอิง
กฎกระทรวงกำหนดค่าธรรมเนียมและการชำระค่าธรรมเนียมเกี่ยวกับการประกอบกิจการ สถานประกอบการเพื่อสุขภาพ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2563. (2563, 31 กรกฎาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 137 ตอนที่ 61 ก, หน้า 16.
กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานด้านสถานที่ ความปลอดภัย และการให้บริการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิง พ.ศ. 2563. (2563, 31 กรกฎาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 137 ตอนที่ 61 ก, หน้า 10.
กฎกระทรวงกำหนดให้กิจการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงเป็นกิจการอื่นในสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ พ.ศ. 2563. (2563, 31 กรกฎาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 137 ตอนที่ 61 ก, หน้า 7.
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2567). แผนปฏิบัติราชการกรมสนับสนุนบริการสุขภาพระยะ 5 ปี (พ.ศ 2566-2570). สืบค้นจาก https://hss7.hss.moph.go.th/wp-content/uploads/2025/08/%E0%B9%81%E0%B8%9C%E0%B8%99%E0%B8%9B%E0%B8%8F%E0%B8%B4%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%95%E0%B8%B4%E0%B8%81%E0%B8%B2%E0%B8%A3-%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%A1-%E0%B8%AA%E0%B8%9A%E0%B8%AA.-5%E0%B8%9B%E0%B8%B5-1.pdf
กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายงานสถิติรายปี ประเทศไทย 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (2561). แผนยุทธศาสตร์ชาติ ระยะ 20 ปี ด้านสาธารณสุข (พ.ศ. 2561-2580) ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 2 (พ.ศ. 2561). นนทบุรี: สำนักปลัดกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงสาธารณสุข.
ฉัตรนภา เทิดสุขบดี. (2562). แนวทางการกำกับดูแลสถานประกอบกิจการบริการผู้สูงอายุ ภาคเอกชนในประเทศไทย (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, กรุงเทพฯ.
ทรงพล ปรียานนท์.(2563). ปัญหากฎหมายการประกอบธุรกิจให้บริการผู้สูงอายุ (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศรีปทุม, กรุงเทพฯ.
เบญจพร สุธรรมชัย, ธัญพร ชื่นกลิ่น, ศักดิ์ชัย ถิรวิทยาคม, นภัส แก้ววิเชียร, และ วิชาญ เกิดวิชัย. (2560). บริการสุขภาพผู้สูงอายุ: ประเด็นทางกฎหมายที่ควรพิจารณา. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 26(1), 18-32.
ปรัชญา เพชรเจริญ. (2564). ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับบ้านพักอาศัยผู้สูงอายุเอกชน (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยศรีปทุม, กรุงเทพฯ.
เปรมปวีร์ บุณยาพรทรัพย์, รุ้งรังษี วิบูลชัย, และ เพชรมณี วิริยะสืบพงศ์. (2565). การพัฒนาและส่งเสริมมาตรฐานสถานประกอบการเพื่อสุขภาพประเภทกิจการดูแลผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิง (ลักษณะที่ 3 การให้บริการดูแลประคับประคองผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงที่มีการจัดกิจกรรมการดูแลส่งเสริมและฟื้นฟูสุขภาพแก่ผู้สูงอายุหรือผู้มีภาวะพึ่งพิงโดยมีการพักค้างคืน). วารสารคุณภาพชีวิตกับกฎหมาย, 18(2), 14-26.
พระราชบัญญัติสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ พ.ศ. 2559. (2559, 31 มีนาคม). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 133 ตอนที่ 30 ก, หน้า 10.
ศิริพันธุ์ สาสัตย์, และ เตือนใจ ภักดีพรหม. (2552). ระบบสถานบริบาลผู้สูงอายุ. วารสารประชากร ศาสตร์, 25(1), 45-62.
ศิริพันธุ์ สาสัตย์, วาสินี วิเศษฤทธิ์, ถาวร สกุลพาณิชย์, และ รังสิมันต์ สุรไชยา. (2558). การพัฒนามาตรฐานและแนวทางการให้บริการผู้สูงอายุ ที่มีภาวะพึ่งพาในสถานดูแลระยะยาว (รายงานวิจัย). นนทบุรี: มาตาการพิมพ์.
ศุภกานต์ แก้วภิรา. (2563). การอภิบาลเชิงการกำกับกฎเกณฑ์ กรณีสถานรับเลี้ยงเด็กเอกชน (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, กรุงเทพฯ.
ศูนย์สนับสนุนบริการสุขภาพที่ 1 กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ. (2568). แผนการปฏิบัติงานศูนย์สนับสนุนบริการสุขภาพที่ 1 ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2568. สืบค้นจาก https://hss1.hss.moph.go.th/wp-content/uploads/2025/05/2025-04-08-28-19-521708.pdf
สิยาภรณ์ สัมมากฤษณ์. (2561). มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองผู้รับบริการของสถานประกอบธุรกิจดูแลผู้สูงอายุ. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์, 7(1), 643-651.
Crawford, A. (2006). Network governance and the post-regulatory state? Steering rowing and anchoring the provision of policing and security. SAGE Journals, 10(4), 449-479.
Marsilio, M., Guglielmetti, C., & Gilardi, S. (2014). Healthcare Co-production and the Indirect Government Paradigm: Addressing the managerial challenges. In ICCP International Conference of Public Policy (pp. 1-23). Milan: Università degli Studi di Milano.
Pestoff, V., & Brandsen, T. (2010). Public Governance and the Third Sector: Opportunities for Co-production and Innovation?. In S. P. Osborne (ed.), The New Public Governance?: Emerging Perspectives on the Theory and Practice of Public Governance (pp. 223-235). London: Routledge.
Peterson, E. (2017). Eldercare in Sweden: An Overview. Revista Derecho Social Empresa, (8), 90-108.
