การสื่อสารเพื่อถ่ายทอดศิลปะงานแทงหยวก

บทคัดย่อ

ในประเทศไทยมีศิลปะงานแทงหยวกมาแต่โบราณ แต่เยาวชนปัจจุบันน้อยคนจะรู้จักศิลปะดังกล่าวนี้ มีผลให้ศิลปะงานแทงหยวกใกล้จะสูญหายไปตามครูช่างแทงหยวกซึ่งนับวันจะหา  ผู้รู้ได้ยากและเหลือการสืบทอดศิลปะงานแทงหยวกอยู่ไม่มากนัก ผู้วิจัยจึงสนใจที่จะศึกษาถึง   การดำรงอยู่ของศิลปะงานแทงหยวกและการสื่อสารเพื่อการดำรงอยู่และการถ่ายทอดศิลปะ  งานแทงหยวก โดยกำหนดขอบเขตพื้นที่ศึกษาเฉพาะศิลปะงานแทงหยวกของช่างแทงหยวกในชุมชนปลายบาง จังหวัดนนทบุรีและชุมชนวัดจำปา เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานครเท่านั้น โดยผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บข้อมูลจากเอกสาร การสังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึกครูช่างแทงหยวก จำนวน 5 คน และกลุ่มผู้รับสารจำนวน 30 คนจากนั้นจึงทำการวิเคราะห์ผล

ผลการวิจัยพบว่า ศิลปะการแทงหยวกเป็นภูมิปัญญาของคนสมัยโบราณที่สืบทอดต่อกันมา โดยการนําเอาหยวกกล้วยซึ่งเป็นวัสดุที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาใช้ประโยชน์สําหรับตกแตงในงานมงคล  และงานอวมงคลต่างๆ ในแต่ละท้องถิ่นก็จะมีความเป็นมาและเอกลักษณ์ของชิ้นงานที่แตกต่างกันออกไป ซึ่งเป็นผลมาจากปัจจัยด้านการเรียนรู้ อิทธิพลจากสิ่งแวดล้อม และความเชี่ยวชาญเฉพาะตัวของครูช่างแทงหยวกแต่ละท่านศิลปะการแทงหยวกจะสามารถดำรงอยู่ต่อไปได้หรือไม่ ขึ้นอยู่กับปัจจัยหลายประการปัจจัยที่ส่งผลต่อการดำรงอยู่ของศิลปะการแทงหยวก เช่น การเป็นมรดกตกทอดทางปัญญาของตระกูลและความเข้มแข็งของคนในชุมชน รวมถึงการสืบทอดโบราณราชประเพณี และพิธีกรรมทางศาสนา ที่ทำให้ศิลปะแขนงนี้ยังคงดำรงอยู่ได้ ส่วนปัจจัยที่อาจทำให้ศิลปะการแทงหยวกสูญหายไปได้แก่ การเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย และเทคโนโลยีที่มีความก้าวหน้า

การดำรงอยู่ของศิลปะการแทงหยวกและการสื่อสารเพื่อถ่ายทอดศิลปะการแทงหยวกมีความสัมพันธ์กันอย่างแนบแน่น หากต้องการอนุรักษ์ศิลปะการแทงหยวกให้สามารถดำรงอยู่คู่กับสังคมไทยก็จะต้องมีการถ่ายทอดผ่านการสื่อสารซึ่งก็มีหลากหลายรูปแบบ หากใช้สื่อบุคคลในการสื่อสารเพียงอย่างเดียวศิลปะการแทงหยวกก็มีโอกาสสูญหายไปตามกาลเวลาจำเป็นต้องใช้สื่ออื่นๆผสมผสานกับสื่อบุคคลโอกาสที่ศิลปะการแทงหยวกจะเป็นที่รู้จักก็มีโอกาสมากขึ้น

ผลการวิจัยจึงสอดคล้องกับตำราและงานวิจัยเรื่องการสื่อสารและเรื่องศิลปะพื้นบ้านหลาย ๆ เล่ม ตั้งแต่นิยามศิลปะงานแทงหยวกที่ใช้ประดิษฐ์ทั้งงานมงคลและงานอวมงคล ความสามารถ ความเชี่ยวชาญ การถ่ายทอดของผู้ส่งสารคือครูช่างแทงหยวก และผู้รับสารที่เปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยที่สำคัญจึงอยู่ที่สื่อที่ครูช่างแทงหยวกเลือกใช้ในการเผยแพร่ นอกเหนือจากสื่อบุคคลคือครูช่างแทงหยวกเพียงสื่อเดียว