กระบวนการสร้างสรรค์โดยเรื่องเล่าข้ามสื่อจากบทพระราชนิพนธ์สู่ภาพยนตร์สั้น เรื่อง “สายไปเสียแล้ว”

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงกระบวนการสร้างสรรค์ภาพยนตร์สั้นเรื่อง “สายไปเสียแล้ว” โดยการดัดแปลงบทพระราชนิพนธ์ซึ่งเป็นสื่อสิ่งพิมพ์เป็นภาพยนตร์สั้นความยาว 15 นาที ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพอาศัยการเก็บรวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับการปฏิบัติงานสร้างสรรค์ภาพยนตร์สั้นโดยการสัมภาษณ์คณะผู้ผลิตภาพยนตร์สั้นเรื่อง “สายไปเสียแล้ว” การวิเคราะห์เนื้อหาในเอกสารและวีดีทัศน์เบื้องหลังการถ่ายทำ และการประเมินความเห็นของกลุ่มตัวอย่างผู้ชมภาพยนตร์สั้นเรื่อง “สายไปเสียแล้ว” จำนวน 213 คน ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการประกอบสร้างภาพยนตร์สั้นเรื่อง “สายไปเสียแล้ว” เป็นไปตามแนวคิดการประกอบสร้างศิลปกรรมของศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.สุรพล วิรุฬห์รักษ์และกระบวนการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะของศาสตราจารย์กิตติคุณปรีชา เถาทอง โดยกระบวนการสร้างสรรค์เริ่มจากการกำหนดแนวคิด ซึ่งแนวคิดหลักของเรื่อง “สายไปเสียแล้ว” คือ การสำนึกผิด จากนั้นเป็นขั้นตอนของการออกแบบร่าง คือ การพัฒนาบทภาพยนตร์ ไปสู่การพัฒนาแบบ คือ การออกแบบงานสร้างซึ่งเป็นขั้นตอนของการเตรียมการถ่ายทำ การคัดเลือกนักแสดง สถานที่และการกำหนดงบประมาณ หลังจากการออกแบบงานสร้างแล้วจึงลงมือประกอบสร้าง นั่นคือการถ่ายทำจริง เมื่อถ่ายทำเสร็จนำมาเก็บรายละเอียด คือการดำเนินการหลังการถ่ายทำได้แก่ การตัดต่อภาพและเสียง จนได้ภาพยนตร์สั้นที่พร้อมสำหรับการเผยแพร่ อันเป็นขั้นตอนของการนำเสนอผลงาน หลังการนำเสนอผลงาน ยังมีอีกขั้นสุดท้ายก่อนจบกระบวนการสร้างสรรค์อันได้แก่ การประเมินผล ซึ่งก็คือ การศึกษาความคิดเห็นของผู้ชมภาพยนตร์หลังได้ชมภาพยนตร์แล้ว โดยเป้าประสงค์หลักของการสร้างภาพยนตร์เรื่องนี้คือ มุ่งเน้นให้ผู้ชมตระหนักถึงภัยของยาเสพติด นอกจากนี้ยังได้ข้อค้นพบเพิ่มเติมว่าปัจจัยที่ต้องคำนึงถึงในการดัดแปลงสารผ่านสื่อ ได้แก่ สาระสำคัญของเรื่อง ความสมจริงของการถ่ายทอดจินตนาการจากตัวหนังสือออกมาเป็นภาพบนจอภาพยนตร์ และความเข้าใจในธรรมชาติของสื่อที่จะทำการแปลงสาร ในกรณีของภาพยนตร์สั้นเรื่อง “สายไปเสียแล้ว” เป็นบทพระราชนิพนธ์ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ปี 2515 เมื่อนำมาดัดแปลงเป็นภาพยนตร์สั้นเพื่อนำเสนอใน พ.ศ. 2559 ต้องมีการปรับปรุงบ้างเพื่อให้เข้ากับสถานการณ์ปัจจุบันซึ่งจะทำให้คนดูเข้าถึงได้ง่ายกว่าจึงมีการดัดแปลงเนื้อหาบางส่วนแต่ไม่ได้เปลี่ยนแปลงแนวคิดและเส้นเรื่องหลัก ๆ อันเป็นจินตนาการอันทรงคุณค่าของผู้ประพันธ์ แต่ถ่ายทอดจินตนาการจากตัวหนังสือให้มาเป็นสื่อภาพยนตร์ที่มีการนำเสนอในรูปแบบภาพเคลื่อนไหวที่มีเสียงประกอบ อาจกล่าวได้ว่าการถ่ายทอดจินตนาการจากตัวหนังสือมาเป็นสื่อภาพประกอบเสียงนั้นต้องเคารพจินตนาการอันทรงคุณค่าของผู้ประพันธ์ไว้ ไม่บิดเบือนข้อเท็จจริงหลัก หากจะมีการดัดแปลงก็จะเป็นการปรับเปลี่ยนรายละเอียดด้านบริบททางสังคมเพื่อให้เข้ากับยุคสมัยของการนำเสนอ และคำนึงถึงความสมจริงของเรื่องที่ทำให้ผู้ชมมีความเชื่อในเรื่องที่นำเสนอมากที่สุด ในส่วนความคิดเห็นของกลุ่มตัวอย่างที่มีต่อภาพยนตร์สั้นเรื่องนี้ พบว่า เนื้อหาของภาพยนตร์มีความเหมาะสมและสมจริง มีเนื้อหาที่ดีและมีคุณค่าทำให้มีความเกรงกลัวต่อภัยของยาเสพติด