การสื่อสารในภาพยนตร์สารคดีเชิงละครโทรทัศน์สะท้อนชีวิตของผู้ป่วยโรค บุคลิกภาพแปรปรวนชนิดก้ำกึ่ง เรื่อง “ใต้รอยกรีด”

บทคัดย่อ

บทความประกอบงานสร้างสรรค์เรื่องการสื่อสารในภาพยนตร์สารคดีเชิงละครโทรทัศน์สะท้อนชีวิตของผู้ป่วยโรคบุคลิกภาพแปรปรวนชนิดก้ำกึ่ง เรื่อง “ใต้รอยกรีด” ได้ทำการเขียนหลังจากได้ผลิตภาพยนตร์สารคดีโทรทัศน์เรื่อง “ใต้รอยกรีด” ซึ่งภาพยนตร์สารคดีเรื่องนี้เป็น 1 ใน 6 ตอนที่ได้ผ่านการพิจารณาสนับสนุนและเผยแพร่ทางสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ ไขปมลึกจิตใต้สำนึกผู้ป่วยโรคทางจิต  อาจเป็นคนในครอบครัวที่ไม่มีใครเคยรู้  ให้สังคมเกิดทัศนคติถูกต้อง ตระหนักรู้ถึงปัญหานำไปสู่การแก้ไขและการดำรงชีวิตอยู่ร่วมกันกับผู้ป่วยอย่างปกติ ซึ่งในบทความนี้จะถูกแบ่งเป็น 3 ส่วนด้วยกัน ส่วนที่ 1 คือ ขั้นตอนการเก็บข้อมูล และ การเขียนบทภาพยนตร์ ในฐานะของผู้เขียนบทภาพยนตร์ร่วมกับผู้กำกับภาพยนตร์จึงได้กำหนดแนวทางการนำเสนอของภาพยนตร์เรื่องนี้เป็นภาพยนตร์สารคดีเชิงละคร  (Docudrama)ที่ใช้การนำเสนอเรื่องราวที่เป็นชีวิตจริงของผู้ป่วยโดยไม่ใช่เป็นเรื่องที่ถูกแต่งขึ้นมานั้น  น่าจะทำให้ผู้ชมเข้าถึงสารที่ว่าให้สังคมเกิดทัศนคติถูกต้อง ตระหนักรู้ถึงปัญหานำไปสู่การแก้ไขและการดำรงชีวิตอยู่ร่วมกันกับผู้ป่วยอย่างปกติ โดยเลือกใช้การเล่าเรื่องจากบุคคลที่หนึ่ง (The first person narrator) มีการสัมภาษณ์ผ่านบุคคลจริงที่อยู่ในเรื่องราวเพื่อความสมจริงตามแนวทางของการทำภาพยนตร์สารคดี ส่วนที่ 2 คือ การดำเนินงานสร้างภาพยนตร์สารคดีโทรทัศน์เรื่อง “ใต้รอยกรีด” ในส่วนนี้เริ่มต้นจากการคัดเลือกนักแสดงที่ใช้วิธีการให้นักแสดงอ่านบทในฉากสำคัญ  และ ให้แสดงโดยการตีความจากบทที่อ่าน  ซึ่งในขั้นตอนนี้ทางทีมผู้ผลิตได้ให้เจ้าของเรื่องราวตัวจริงเป็นผู้ร่วมให้ความเห็นกับทีมงานด้วย  ในด้านการเลือกสถานที่ในการถ่ายทำเป็นอีกปัจจัยสำคัญในการผลิตภาพยนตร์สารคดีโทรทัศน์เรื่องนี้ เนื่องจากข้อจำกัดของงบประมาณการผลิต สถานที่ถ่ายทำนั้นจะต้องสามารถปรับเปลี่ยนให้มีความหลากหลายได้ในตัวเอง การถ่ายภาพยนตร์เรื่องนี้เน้นใช้เทคนิคการถือถ่าย (Hand Held) เพื่อเน้นความรู้สึกของผู้ดูให้มีความรู้สึกร่วมในเหตุการณ์ที่ภาพยนตร์เล่า ขนาดภาพที่ใช้คือภาพขนาดกลาง(Medium Shot) เพื่อเล่าความสัมพันธ์ตัวละคร และเน้นภาพที่รับความรู้สึกของตัวละครทั้งตัวละครหลักและผู้อยู่ร่วมในเหตุการณ์เพื่อให้เห็นสภาพจิตใจภายในระหว่างการถ่ายทอดเรื่องราวผ่านการเล่า การจัดแสงส่วนใหญ่จะเป็นการจัดแบบสมจริง แต่จะมีบางฉากที่เป็นการจัดแสงในแนวทางแบบเอกเพรสชั่นนิสม์ (Expressionism) เพื่อสื่อถึงความรู้สึกที่อยู่ภายในจิตใจของตัวละคร  และใช้แสงตัดกัน (Contrast of Color) โดยเฉพาะฉากที่ตัวละครมีพฤติกรรมรุนแรง ฉากที่สื่อไปถึงเรื่องเพศ ส่วนที่ 3 คือ ขั้นตอนการเล่าเรื่อง และ การลำดับภาพ โดยใช้หลักในการเล่าเรื่องคือ การเล่าเรื่องแบบตัดสลับเพื่อสร้างความสมจริงให้กับภาพยนตร์ด้วยการเล่าเรื่องที่มีการสลับช่วงเวลา แต่สามารถพัฒนาอารมณ์ร่วมของคนดูได้อย่างดี การสลับเหตุการณ์ระหว่างฉากที่เป็นเนื้อเรื่อง กับ ฉากสัมภาษณ์ที่เข้ามาเล่าเรื่องราวให้คนดูได้มีความรู้สึกประหนึ่งได้ฟัง ได้พูดคุยกับตัวจริงในเหตุการณ์ และ เป็นกลวิธีที่สร้างความเชื่อให้กับผู้ชมภาพยนตร์อีกด้วย ในการสร้างคุณค่าในเชิงการตัดต่อลำดับภาพ ใช้การปะทะกันของ 2 ภาพ และ ต้องการให้ผู้ดูช็อค(Shock Editing)กับความหมายที่เกิดขึ้น ซึ่งในแนวทางแล้วนั้นการปรากฏของภาพที่สร้างความหมายทางภาพยนตร์ได้นั้นเป็นสิ่งที่เหนือจากภาพยนตร์สารคดีทั่วไป แต่ผู้สร้างก็นำมาประยุกต์ใช้เพื่อสร้างความน่าตื่นตาตื่นใจแก่ผู้ชมและแฝงนัยยะสำคัญของความหมายเพื่อคุณค่าในการเล่าเรื่องด้วย