ผลงานสร้างสรรค์ การผลิตวีดิทัศน์สารคดีเรื่อง “เพลงเรือแหลมโพธิ์จังหวัดสงขลา”

บทคัดย่อ

เพลงเรือแหลมโพธิ์ จังหวัดสงขลา ได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ สาขาสื่อพื้นบ้านและศิลปะการแสดง เมื่อปีพุทธศักราช 2556 เพลงเรือแหลมโพธิ์เป็นเพลงพื้นบ้านที่มีต้นกำเนิดมาจากการชักพระทางน้ำซึ่งมีมานานไม่ต่ำกว่า 200 ปี ในการเล่นแบบปกตินั้นมีโอกาสเฉพาะจะเล่นกันเพียงปีละครั้งเท่านั้นในวันออกพรรษาเพื่อประกอบกับการ “ลากพระ” หรือ “ชักพระ” ทางน้ำจากวัดต่างๆไปรวมตัวกัน ณ บ้านแหลมโพธิ์ อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา นอกจากชาวบ้านจะร้องเล่นกันเพื่อคลายความเหนื่อยและสร้างความสามัคคี ความฮึกเหิมขณะพายเรือลากเรือพระเคลื่อนตัวไปตามลำน้ำแล้ว ยังมีการถือไม้พายมาเดินร้องเล่นกันบนบกในที่ชุมชนด้วย (ที่ชุมนุมเรือพระ ณ หาดแหลมโพธิ์) ปัจจุบันการเล่นเพลงเรือแหลมโพธิ์กับประเพณีลากพระทางน้ำรอบลุ่มทะเลสาบสงขลา กำลังเสื่อมถอยลงตามกาลเวลา ตามการพัฒนาเส้นทางคมนาคมทางบก ขาดการสืบสานและให้ความสำคัญของเยาวชนรุ่นหลัง เพลงพื้นบ้านชนิดนี้กำลังตกอยู่ใน “ภาวะวิกฤต” เสี่ยงต่อการสูญหายหากไม่ได้รับการสืบสานและอนุรักษ์อย่างจริงจัง

ผลงานสร้างสรรค์วีดิทัศน์สารคดี “เพลงเรือแหลมโพธิ์ จังหวัดสงขลา” เป็นผลงานสร้างสรรค์ด้านทัศนศิลป์ในสาขาการผลิตภาพเคลื่อนไหว (ภาพยนตร์หรือวีดิทัศน์) ผลิตขึ้นภายใต้โครงการรวบรวมและจัดเก็บมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติเพื่ออนุรักษ์และถ่ายทอดสืบสานประเพณีการเล่นเพลงเรือแหลมโพธิ์ โดยได้รับการสนับสนุนงบประมาณจากกรมส่งเสริมวัฒนธรรม กระทรวงวัฒนธรรม ดำเนินการถ่ายทำและผลิตประกอบประเพณีชักพระทางน้ำของจังหวัดสงขลา เมื่อปีพุทธศักราช 2560 – 2561 ผลงานสร้างสรรค์สารคดีเรื่องนี้มีลักษณะเป็นสื่อวีดิทัศน์ความยาว 14.45 นาที มีความสมบูรณ์ทั้งด้านภาพและเสียง เป็นสื่อการเรียนรู้และเป็นสื่อต้นแบบที่มีเนื้อหาสัมพันธ์กับทุกมิติของความเป็นเพลงเรือแหลมโพธิ์ ได้แก่  ประวัติความเป็นมา บทบาทความสำคัญ วัตถุประสงค์ของการเล่น โอกาสในการเล่น รูปแบบการเล่น องค์ประกอบต่าง ๆ ในการเล่น ผู้เล่นและลูกคู่ การแต่งกายในขณะเล่น ฉันทลักษณ์ ตัวเนื้อเพลงการว่าเนื้อเพลงและการร้องเล่น การทำหน้าที่ในการเป็นสื่อท้องถิ่น การสื่อความหมายในการสะท้อนภาพทางสังคมแง่มุมต่าง ๆ แนวทางการอนุรักษ์และการสืบสาน เป็นต้น

การออกแบบเนื้อหาและรูปแบบการนำเสนอสื่อให้อยู่ในรูปของ “สารคดี” มีวัตถุประสงค์เพื่อง่ายต่อการทำความเข้าใจของผู้รับสาร (ผู้ชม) ทั้งยังสามารถสื่อสารและถ่ายทอดเรื่องราวในทุกมิติของความเป็นเพลงเรือแหลมโพธิ์ผ่านการนำเสนอด้วยภาพและเสียงที่มีความสัมพันธ์กันอย่างกลมกลืนตลอดผลงาน โดยวางรูปแบบการนำเสนอผลงานสร้างสรรค์สารคดีชิ้นนี้ใน 3 รูปแบบหลัก ได้แก่  1) การใช้บทบรรยาย (Voice over) เป็นตัวเล่าและร้อยเรียงเรื่อง 2) การปล่อยเสียงจริงจากการถ่ายทำการร้องเพลงเรือ และ 3) การใช้เสียงและภาพการสัมภาษณ์แม่เพลงและผู้มีส่วนเกี่ยวข้อง โดยผู้นำเสนอผลงานได้นำเสนอสารคดีนี้ด้วยการสร้างสรรค์ผ่านเทคนิคการลำดับภาพและเสียงสลับไปมาระหว่าง 3 รูปแบบหลักดังกล่าวเพื่อความสอดคล้องกันของเนื้อหาสารคดีตลอดชิ้นงาน

ผู้สร้างสรรค์ผลงานวีดิทัศน์สารคดีเรื่องนี้ เป็นผู้ทำหน้าที่ผลิตวีดิทัศน์ด้วยตนเองอย่างครบวงจร ได้แก่ การทำหน้าที่เป็นผู้เขียนบทสารคดี ผู้กำกับภาพในการถ่ายทำ ผู้ควบคุมการผลิต ผู้ลำดับภาพ โดยผู้สร้างสรรค์งานนี้ได้ทำงานร่วมกับช่างภาพมืออาชีพจากกรุงเทพมหานครและทำการลำดับภาพภายในสตูดิโอตัดต่อระดับประเทศ ผลงานสร้างสรรค์นี้ได้ผลิตออกมาในรูปของแผ่นดีวีดี และได้รับการเผยแพร่ในวงกว้างไปยังหน่วยงานวัฒนธรรมระดับประเทศ หน่วยงานวัฒนธรรมระดับท้องถิ่น องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สถาบันการศึกษา วัด ตลอดจนชุมชนและบุคคลเจ้าของมรดกภูมิปัญญานี้โดยตรง นอกจากนี้ยังมีการเผยแพร่ผ่านสื่อออนไลน์ ได้แก่ เว็บไซต์ ยูทูบ โดยสามารถรับชมได้ที่ https://youtu.be/VXG_DMB7ArU