ลำดับเวลาเปรียบเทียบของการออกแบบกราฟิกโลกและไทย ค.ศ. 1890–2025: การหดตัวของระยะห่างทางเวลาและการกลายพันธุ์ทางรูปแบบ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยฉบับนี้นำเสนอผลการศึกษาลำดับเวลาเปรียบเทียบของการออกแบบกราฟิกระหว่างบริบทโลกและบริบทไทย ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1890 ถึง 2025 ซึ่งครอบคลุมการเปลี่ยนผ่านจากยุคโครโมลิโธกราฟี (chromolithography) ถึงยุคปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (generative artificial intelligence) งานวิจัยใช้ระเบียบวิธีเชิงคุณภาพแบบการวิจัยเอกสาร (documentary research) ร่วมกับการวิเคราะห์เปรียบเทียบ (comparative analysis) โดยพัฒนาเครื่องมือสองชุดหลักคือ ตารางลำดับเวลาเปรียบเทียบ (comparative chronological matrix) และโค้ดบุ๊ก (codebook) สำหรับจำแนกชิ้นงานกราฟิกใน 6 มิติ ได้แก่ เทคโนโลยีการผลิต ช่องทางสื่อ การจัดวางตัวอักษร อาร์ตไดเรกชัน เศรษฐกิจสื่อ และบทบาทสถาบัน วิเคราะห์ภายใต้กรอบทฤษฎีหลัก 5 กรอบ คือ การกำหนดของสื่อ (media determinism) ของแมคลูฮัน ความล่าช้าทางวัฒนธรรม (cultural lag) ของอ็อกเบิร์น การแพร่กระจายนวัตกรรม (diffusion of innovations) ของโรเจอร์ส ความเป็นลูกผสม (hybridity) ของบาบา และซอฟต์แวร์ในฐานะคำสั่ง (software takes command) ของมาโนวิช ผลการวิจัยพบว่า (1) ความสัมพันธ์ระหว่างกราฟิกไทยกับกราฟิกโลกปรากฏอย่างน้อย 4 รูปแบบ คือ การรับโดยตรง การปรับใช้ การสร้างสรรค์ใหม่ และการสอดคล้องร่วมสมัย มิใช่เพียงรูปแบบ "ตามหลัง" แบบเส้นตรง (2) ระยะห่างทางเวลา (time lag) ของกราฟิกไทยมีลักษณะเป็นพลวัตและมีแนวโน้มหดตัวลงเป็นลำดับ จากระดับ 1–3 ทศวรรษในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 มาสู่ระดับ "ปีต่อปี" ในยุคสงครามเย็น และระดับใกล้เคียงเวลาจริง (real-time) ในยุคดิจิทัล (3) กราฟิกไทยมีลักษณะเด่นคือการกลายพันธุ์ทางรูปแบบ (stylistic hybridization) ก่อให้เกิดอัตลักษณ์ลูกผสมที่เป็นเอกลักษณ์ 3 รูปแบบหลัก คือ ไทย-วิกตอเรียน (Thai-Victorian) อาร์ตเดโคการเมือง (Political Art Deco) และไทยเวอร์นาคูลาร์ป็อป (Thai Vernacular Pop) (4) การออกแบบกราฟิกไทยมีนัยทางการเมืองในฐานะเครื่องมือสร้างความชอบธรรมและสื่อสารอุดมการณ์ของรัฐและขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคม ผลการวิจัยมีคุณูปการทั้งต่อการเรียนการสอนประวัติศาสตร์การออกแบบ การปฏิบัติงานออกแบบที่มีรากฐานทางวัฒนธรรม และการพัฒนาฐานข้อมูลอ้างอิงสำหรับวงวิชาการการออกแบบไทย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กำธร สถิรกุล. (2545). ลายสือไทย 700 ปี (ฉบับปรับปรุง). กรุงเทพฯ: องค์การค้าของคุรุสภา.
กิตติธัช ศรีฟ้า. (2568). ตัวอักษรดิจิทัล: พัฒนาการและการสื่อสารในยุคเทคโนโลยี. วารสารนิเทศสยามปริทัศน์, 24(1), 316–333.
กิตติธัช ศรีฟ้า. (2568). ลำดับยุคการออกแบบกราฟิก: จากฝีมือมนุษย์สู่ปัญญาประดิษฐ์. วารสารนิเทศสยามปริทัศน์, 24(2), 244–269.
จรุงยศ อรัณยะนาค. (2561). ประวัติศาสตร์การออกแบบ. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ชาตรี ประกิตนนทการ. (2552). ศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร: สัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์. กรุงเทพฯ: มติชน.
ชาตรี ประกิตนนทการ. (2563). สถาปัตยกรรมไทยหลังรัฐประหาร 19 กันยา 49. กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน.
ณัฐวุฒิ สุทธิสงคราม. (2522). จอมพล ป. พิบูลสงคราม กับงานสร้างชาติ. กรุงเทพฯ: แพร่พิทยา.
ประชา สุวีรานนท์. (2545). แอบดูตัว: การเมืองเรื่องตัวพิมพ์ของไทย. กรุงเทพฯ: มติชน.
ไพโรจน์ ชมุนี. (2547). หลักการออกแบบกราฟิก. กรุงเทพฯ: วาดศิลป์.
วงศ์ทนง ชัยณรงค์สิงห์. (2545). a day stories. กรุงเทพฯ: a book.
วิรุณ ตั้งเจริญ. (2546). การออกแบบกราฟิก. กรุงเทพฯ: อีแอนด์ไอคิว.
ศิริวัฒน์ พรรณนา. (2529). การออกแบบเลขนศิลป์สิ่งพิมพ์สำหรับนิทรรศการเก้าทศวรรษภาพยนตร์ไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต]. มหาวิทยาลัยศิลปากร, คณะมัณฑนศิลป์, สาขาวิชาประยุกตศิลปศึกษา.
ศุภกรณ์ ดิษฐพันธุ์. (2558). ประวัติศาสตร์การออกแบบกราฟิก. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ. (2566). เจาะเทรนด์โลก 2024. กรุงเทพฯ: สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์.
อเนก นาวิกมูล. (2542). ประวัติการพิมพ์รูปถ่ายในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: สารคดี.
อเนก นาวิกมูล. (2542). สิ่งพิมพ์คลาสสิก. กรุงเทพฯ: มติชน.
Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.
Bolter, J. D., & Grusin, R. (1999). Remediation: Understanding new media. MIT Press.
Drucker, J., & McVarish, E. (2009). Graphic design history: A critical guide. Pearson Prentice Hall.
Dwiggins, W. A. (1922). New kind of printing calls for new design. The Merrymount Press.
Epstein, Z., Hertzmann, A., Herman, L., Mahari, R., Frank, M. R., & Groh, M. (2023). Art and the science of generative AI. Science, 380(6650), 1110–1111. https://doi.org/10.1126/science.adh4451
Eskilson, S. (2012). Graphic design: A new history (2nd ed.). Yale University Press.
Heller, S., & Chwast, S. (2001). Graphic style: From Victorian to digital (2nd ed.). Harry N. Abrams.
Hollis, R. (2001). Graphic design: A concise history (2nd ed.). Thames & Hudson.
Hollis, R. (2006). Swiss graphic design: The origins and growth of an international style, 1920–1965. Laurence King Publishing.
Jobling, P., & Crowley, D. (1996). Graphic design: Reproduction and representation since 1800. Manchester University Press.
Landa, R. (2011). Graphic design solutions (4th ed.). Wadsworth Cengage Learning.
Lupton, E., & Miller, J. A. (1999). The Bauhaus and design theory. Thames & Hudson.
Lynam, I. (2024). Fracture: Japanese graphic design 1875–1975. Set Margins'.
Manovich, L. (2013). Software takes command. Bloomsbury Academic.
McLuhan, M. (1964). Understanding media: The extensions of man. McGraw-Hill.
Meggs, P. B., & Purvis, A. W. (2016). Meggs' history of graphic design (6th ed.). John Wiley & Sons.
Minick, S., & Ping, J. (1990). Chinese graphic design in the twentieth century. Thames & Hudson.
Ogburn, W. F. (1922). Social change with respect to culture and original nature. B. W. Huebsch.
Poynor, R. (2003). No more rules: Graphic design and postmodernism. Yale University Press.
Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovations (5th ed.). Free Press.
Williams, R. (1974). Television: Technology and cultural form. Fontana.
Zhuang, J. (2012). Independence: The history of graphic design in Singapore since the 1960s. The Design Society.
