การเรียนรู้เพื่ออยู่ร่วมด้วยกระบวนการรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล:  จากแนวคิดสู่การปฏิบัติในโครงการสร้างเมืองของทุกคน

ณัฐวิภา สินสุวรรณ

ผู้แต่ง

ณัฐวิภา สินสุวรรณ คณะเทคโนโลยีสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี

คำสำคัญ:

การรู้เท่าทันสื่อ , การรู้เท่าทันสารสนเทศ , การรู้เท่าทันดิจิทัล , โครงการสร้างเมืองของทุกคน , เยาวชน

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงคุณภาพครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล (Media, Information, and Digital Literacy: MIDL) ของโครงการสร้างเมืองของทุกคนในพื้นที่ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เอกสารและสื่อ การสังเกตกิจกรรม และการสัมภาษณ์ ผลการวิจัยพบว่า กระบวนการ MIDL เพื่อสร้างเมืองของทุกคนมี 7 ขั้นตอน ได้แก่ 1) การอบรมติดตั้งชุดความคิด MIDL for Inclusive Cities 2) การลงพื้นที่วิเคราะห์ปัญหาและบริบทชุมชน 3) การออกแบบกิจกรรมและสื่อ 4) การจัดกิจกรรมและผลิตสื่อ 5) การสื่อสารและเผยแพร่กิจกรรมและสื่อ 6) การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ การประเมินผล และการถอดบทเรียน และ 7) การสะท้อนบทเรียนเพื่อพัฒนาโครงการในอนาคต ทั้งนี้ องค์กรที่สนใจจัดกิจกรรมเชิงการเรียนรู้เพื่ออยู่ร่วมด้วยกระบวนการรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล สามารถประยุกต์ใช้ผลการวิจัยครั้งนี้เพื่อดำเนินการหรือต่อยอดการสร้างเมืองของทุกคน

เอกสารอ้างอิง

เข็มพร วิรุณราพันธ์. (2564). มองเมืองใหม่ สร้างเมืองของทุกคน (Inclusive City). สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน.

ณัฐวิภา สินสุวรรณ, สุวัฒน์ พื้นผา, จารุณี เจริญรส, เบญนภา พัฒนาพิภัทร, ยุวยง อนุมานราชธน, อนุสรณ์ สาครดี, กิตติพร ชูเกียรติ, อรสุชา อุปกิจ, อุกฤษ ณ สงขลา, และกรกช ใจศักดิ์ (2566). แนวทางการจัดกิจกรรมแบบมีส่วนร่วมเพื่อสร้างเยาวชนนักสื่อสารวัฒนธรรมท้องถิ่น: บทเรียนจากพื้นที่ภาคกลางของประเทศไทย. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 11(1), 119-133.

นิธิดา แสงสิงแก้ว และนันทิยา ดวงภุมเมศ. (2563). การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล: “หลักการ” และ “เครื่องมือ” เพื่อเสริมสร้างเด็กและเยาวชนพลเมืองรู้เท่าทันสื่อ. วารสารนิเทศศาสตรปริทัศน์, 24(3), 54-67.

พิทักษ์ศักดิ์ ทิศาภาคย์, ชนัญสรา อรนพ ณ อยุธยา, และวีระเทพ ปทุมเจริญวัฒนา. (2562). การพัฒนาตัวบ่งชี้การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และเทคโนโลยีดิจิทัล เพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยของผู้สูงอายุในประเทศไทย. วารสารการสื่อสารและสื่อบูรณาการ, 7(1), 147-190.

วชิรา สุวรรณวงศ์ และนิธิดา แสงสิงแก้ว. (2566.) แนวทางการพัฒนากิจกรรมรู้เท่าทันสื่อสังคมออนไลน์สำหรับ Generation Z ของศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม. Media and Communication Inquiry, 5(3), 1-27

วิโรจน์ สุทธิสีมา, พิมลพรรณ ไชยนันท์, และศศิธร ยุวโกศล. (2563). สถานภาพความรู้การวิจัยเกี่ยวกับการรู้เท่าทันสื่อในประเทศไทยระหว่างปี พ.ศ. 2540-2560. วารสารวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย, 15(2), 209-238.

สกุลศรี ศรีสารคาม. (2565). การสร้างโมเดลต้นแบบเพื่อพัฒนาทักษะการคิดและรู้เท่าทันสื่อหลากแพลตฟอร์มของผู้ผลิตสื่อด้วยกระบวนการเล่าเรื่องข้ามสื่อและการคิดเชิงออกแบบ. วารสารปัญญาภิวัฒน์, 14(1), 293-307.

สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน. (2564). โครงการพลังเด็กเยาวชนร่วมสร้างนิเวศสื่อเพื่อสังคมสุขภาวะภายใต้แผนงานสื่อสร้างสุขภาวะเยาวชน ปี พ.ศ. 2564 ระยะเวลา 15 เดือน (1 มกราคม–31 มีนาคม 2565) [เอกสารที่ไม่ได้ตีพิมพ์]. สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน.

สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน. (2567). เกี่ยวกับ สสย. https://www.childmedia.net/about.

โสภิดา วีรกุลเทวัญ. (2563). เท่าทันสื่อ สร้างเมืองด้วยมือของทุกคน MIDL for Inclusive Cities. สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน.

Gerodimos, R. (2018). Youth and the City: Reflective Photography as a Tool of Urban Voice. Journal of Media Literacy Education 10(1), 82-103.

Mihailidis, P., & Thevenin, B. (2013). Media Literacy as A Core Competency for Engaged Citizenship in Participatory Democracy. American Behavioral Scientist, 57(11), 1611-1622.

Naiditch, F. (2013). A Media Literate Approach to Developing Diversity Education. Journal of Media Literacy Education, 5(1), 337-348.

Potter, W. J. (2014). Media Literacy. SAGE

The National Association for Media Literacy Education. (2024). Learn How to Access, Analyze, Evaluate, Create, and Act Using all forms of Communication. https://namle.org/resources

Tropiano, L., & Reis, P. (2024). How to Design an Effective MOOC to Promote Media Literacy: A Study Based on the Educational Design Research Approach. Journal of Media Literacy Education, 16(3), 62-78. https://doi.org/10.23860/JMLE-2024-16-3-5

UNESCO. (2024). Operational Guidelines: Constructing UNESCO Media and Information Literacy Cities. https://unesdoc.Unesco.org/ark:/48223/pf0000391748

Wallis, R., & Buckingham, D. (2016). Media Literacy: The UK’s Undead Cultural Policy. International Journal of Cultural Policy, 25(2), 188–203. https://doi.org/10.1080/ 10286632.2016.1229314

Yee, K. K., & Huey Shyh, T. (2024). Problem-based Learning: Media and Information Literacy Project to Combat Misinformation for Future Communicators. Journalism & Mass Communication Educator, 79(3), 340-364. https://doi.org/10.1177/10776958241256404