การเปลี่ยนผ่านสุนทรียะในละครสั้นแนวตั้งไทย: มุมมองผ่านภาษาภาพและการเล่าเรื่อง

วิริยาภรณ์  จุนหะวิทยะ

ผู้แต่ง

วิริยาภรณ์ จุนหะวิทยะ สาขาวิชานิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

คำสำคัญ:

ละครสั้นแนวตั้งไทย , ภาษาภาพ , การเล่าเรื่อง

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนผ่านสุนทรียะของละครสั้นแนวตั้งไทย ผ่านการวิเคราะห์ด้วยกรอบแนวคิดด้านภาษาภาพและการเล่าเรื่อง เพื่ออธิบายการปรับเปลี่ยนรูปแบบการนำเสนอจากสื่อดั้งเดิมสู่แพลตฟอร์มดิจิทัล โดยใช้วิธีรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาพบว่า ในมิติภาษาภาพ มีการเปลี่ยนผ่านสู่การจัดองค์ประกอบภาพแนวตั้งที่เน้นความสำคัญของวัตถุหรือตัวละครกึ่งกลางจอ เพื่อสร้างความโดดเด่นในพื้นที่จำกัด ส่วนมิติการเล่าเรื่องมีการเปลี่ยนผ่านสู่รูปแบบการเล่าเรื่องที่สั้นกระชับ แต่ยังคงโครงสร้างแบบละครโทรทัศน์ โดยมีการเปิดเรื่องที่เร้าใจ การดำเนินเรื่องอย่างรวบรัด และการจบเรื่องที่ทิ้งปมเพื่อกระตุ้นการติดตาม ส่งผลให้ละครสั้นแนวตั้งกลายเป็นรูปแบบสื่อที่ได้รับความนิยมในวัฒนธรรมดิจิทัลร่วมสมัย นอกจากนี้ ในมิติอุตสาหกรรม พบแนวโน้มการยกระดับคุณภาพการผลิตอย่างเป็นระบบ จากการมีส่วนร่วมของทั้งผู้ผลิตอิสระและผู้ผลิตกระแสหลัก อย่างไรก็ตาม บทความนี้มีข้อเสนอแนะว่าอุตสาหกรรมดังกล่าวยังต้องการกรอบนโยบายและมาตรฐานด้านจริยธรรมที่ชัดเจน เพื่อสนับสนุนการพัฒนาคุณค่าทางสุนทรียศาสตร์ให้สอดคล้องกับการเติบโตของอุตสาหกรรมละครไทยในอนาคต

เอกสารอ้างอิง

กาญจนา แก้วเทพ. (2557). ศาสตร์แห่งสื่อและวัฒนธรรมศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 3). ภาพพิมพ์.

ธีรพล บัวกระโทก. (ม.ป.ป.). จาก Micro-Dramas ถึง “ละครคุณธรรม” ส่องทิศทางอุตสาหกรรมละครสั้นกับอนาคตที่ยังอีกยาวไกล. Creative Thailand https://www.creativethailand.org/article-read?article_id=34609

ถิรนันท์ อนวัชศิริวงศ์, จิรยุทธ์ สินธุพันธุ์, สุกัญญา สมไพบูลย์, และปรีดา อัครจันทโชติ. (2546). สุนทรียนิเทศศาสตร์ การสื่อสารการแสดงและสื่อจินตคดี. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

ณหทัย ใจดี และรัตนวดี เศรษฐจิตร. (2566). ปรากฏการณ์ละครโทรทัศน์ในสังคมไทยสู่ละครคุณธรรมผ่านแพลตฟอร์ม TikTok. วารสาร Media and Communication Inquiry, 5(2), 34-59.

ณัฐวุฒิ สิงห์หนองสวง. (2567). สุนทรียะการจัดองค์ประกอบภาพในงานวิดีโอแนวตั้ง. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนครพนม, 14(3), 370-381.

ทิพย์ภาศิริ แก้วเทศ, ณัฐฐ์วัฒน์ สุทธิโยธิน, และไพบูรณ์ คะเชนทรพรรค์. (2561). การเปลี่ยนผ่านละครโทรทัศน์ไทยจากยุคแอนะล็อกสู่ยุคดิจิทัล. วารสารวิจัยและพัฒนา วไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 13(2), 266-275.

นิสาชล เตไชยกูล. (2547) คนเขียนบทละคร Dream Believe Dare Do. ไฮเออร์เพลส.

เมืองเพลง ปัญญาโชติ. (ม.ป.ป.). บิ๊กดาต้า (Big data) กับเหตุการณ์วิกฤตไวรัสโควิด 19. DEPA. https://www.depa.or.th/th/article-view/big-data-covid19

วันบันเทิง - oneบันเทิง. (2569, 7 มีนาคม). รวมละครแนวตั้งไว้ใน "oneD SHORTS" [Video]. Facebook. https://www.facebook.com/watch/?v=2089159085212181

วารี ฉัตรอุดมผล. (2561). หน่วยที่ 5 ภาษาภาพ ใน กำจร หลุยยะพงศ์ (บ.ก.), ศิลปะภาพถ่ายและภาพยนตร์. (น. 17-19). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช

สมสุข หินวิมาน. (2558). อ่านทีวี: การเมืองวัฒนธรรมในจอโทรทัศน์. พารากราฟ.

สินิทธ์ สิทธิรักษ์. (2543). กำเนิดโทรทัศน์ไทย (พ.ศ. 2493-2500) (พิมพ์ครั้งที่ 3). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.

สุพจน์ จิตสุทธิญาณ. (2556). ความเข้าใจในทฤษฎีสุนทรียะ. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 9(2), 161-179.

สุรพงษ์ โสธนะเสถียร. (2563). สารกับการสื่อความหมาย (พิมพ์ครั้งที่ 2). จามจุรีโปรดักส์.

BBC. (2012, March 5). Why do Phones All Look the Same? BBC Future. https://www.bbc.co.uk/future/article/20120305-why-do-phones-all-look-the-same

Bolter, J. D., & Grusin, R. (1999). Remediation: Understanding New Media. MIT Press.

Bordwell, D. (1985). Narration in the Fiction Film. University of Wisconsin Press.

Chen, Z. (2025). Micro-drama in the Digital Era: An Analytical Overview of the Emerging Micro-drama Industry. Communications in Humanities Research, 86(1), 159-164. https://doi.org/10.54254/2753-7064/2025.KM27560

Curtin, B. (n.d.). Semiotics and visual representation. Faculty of Architecture, Chulalongkorn University. https://www.arch.chula.ac.th/journal/files/article/lJjpgMx2iiSun103202.pdf

Jiang, L. (2025). Exploring the Psychological Mechanisms of Micro-series Addiction. Lecture Notes in Education Psychology and Public Media, 81(1), 195–202. https://doi.org/10.54254/2753-7048/2025.21103

Kantana. (2568, 27 สิงหาคม). ประกาศศักดา! กันตนา รุกตลาดละครสั้นแนวตั้งเต็มรูปแบบ เปิดตัวโครงการ Vertical Micro-Drama Program 2025 เฟ้นหาสุดยอดครีเอเตอร์ [Post]. Facebook. https://www.facebook.com/share/p/16c23cYVnZ/

Kemp, S. (2025). Digital 2025: Thailand. https://datareportal.com/reports/digital-2025-thailand

Keutelian, M. (2025, August 28). Always Up-to-date Guide to Social Media Video Specs. Sprout Social. https://sproutsocial.com/insights/social-media-video-specs-guide/

McLuhan, M. (1964). Understanding Media: The Extensions of Man. McGraw-Hill.

Morley, D. (2007). The Cambridge Introduction to Creative Writing. Cambridge University Press.

Ross, M. (2014, August 6). Vertical Framing: Authenticity and New Aesthetic Practice in Online Videos. Refractory: A Journal of Entertainment Media. https://refractory-journal.com/ross/

Schubin, M. (1996). Searching for the Perfect Aspect Ratio. SMPTE Journal, 105(8), 460–478. https://doi.org/10.5594/J09548

Siwarote, S. (2568, 17 เมษายน). Micro Drama : คอนเทนต์ 1 นาทีสุดฮิตที่ Gen Z ติดใจ อนาคตสดใสโตแตะ 14,000 ล้านดอลลาร์. Marketeer Online. https://marketeeronline.co/archives/411530

Smith, R. (2018, March 8). IBM Created the World's First Smartphone 25 Years Ago. World Economic Forum. https://www.weforum.org/stories/2018/03/remembering-first-smartphone-simon-ibm/

Wang, Y., & Guo, J. (2025). A Narrative Revolution in Vertical Framing: The Aesthetics of "Spatial Compression" and Multimodal Reconstruction in Vertical Screen Short Dramas. Journal of Media, Journalism & Communication Studies, 1(1), 18-28. https://doi.org/10.71222/c2j9c533