โอเพ่นดาต้า: เครื่องมือดิจิทัลในการยกระดับความโปร่งใสและธรรมาภิบาลของสถาบันอุดมศึกษาไทย

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอบทบาทและศักยภาพของโอเพ่นดาต้า (Open Data) เพื่อสร้างความโปร่งใสและธรรมาภิบาลของสถาบันอุดมศึกษาไทยที่สอดคล้องตามพระราชบัญญัติการอุดมศึกษา พ.ศ. 2562 และแนวปฏิบัติตามหลักธรรมาภิบาลต่าง ๆ แต่การเปิดเผยข้อมูลในปัจจุบันยังคงอยู่ในลักษณะการปฏิบัติตามเกณฑ์ มากกว่าการสร้างคุณค่าอย่างแท้จริง บทความนี้นำเสนอว่าการประยุกต์ใช้โอเพ่นดาต้าอย่างมีประสิทธิภาพสามารถขับเคลื่อนผ่านกลไกสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ (1) การจัดทำฐานข้อมูลกลางที่เปิดเผยประวัติและคุณสมบัติของผู้บริหารและกรรมการสภามหาวิทยาลัย (2) การเปิดเผยรายงานทางการเงินที่ผ่านการตรวจสอบอย่างละเอียดและเข้าใจง่าย (3) ความโปร่งใสในทุกขั้นตอนของกระบวนการสรรหาผู้บริหารระดับสูง (4) การเปิดเผยความเห็นและมติของกรรมการสภาเป็นรายบุคคลในวาระสำคัญ และ (5) การยกระดับคุณภาพข้อมูลสาธารณะสู่การเป็นโอเพ่นดาต้าที่มีคุณค่าโดยการพัฒนามาตรฐานข้อมูลที่คอมพิวเตอร์อ่านและประมวลผลได้ การสร้างกลไกการมีส่วนร่วมในการกำหนดชุดข้อมูล และการขยายผล การเปิดเผยข้อมูลลงสู่ระดับคณะและส่วนงาน นอกจากนี้ ยังนำเสนอแนวทางการพัฒนาระบบข้อมูลเปิดเพื่อธรรมาภิบาลสถาบันอุดมศึกษาไทย ซึ่งประกอบด้วย 3 มิติที่เชื่อมโยงกัน ได้แก่ มิติเชิงกฎหมายและนโยบาย มิติเชิงโครงสร้างพื้นฐานข้อมูล และมิติเชิงวัฒนธรรมองค์กรและการมีส่วนร่วม โดยการนำโอเพ่นดาต้ามาใช้จะช่วยลดพฤติกรรมฉวยโอกาส เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการผ่านการเปรียบเทียบระหว่างสถาบัน สร้างความเชื่อมั่นแก่สาธารณชน และนำไปสู่การกำกับดูแลที่มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น อันจะส่งผลให้สถาบัน อุดมศึกษาไทยเติบโตอย่างโปร่งใสและเป็นที่ยอมรับในมาตรฐานสากล