กฎหมายกับการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้: ผลกระทบต่อการปกครองท้องถิ่นในยุครัฐบาลประยุทธ์ จันทร์โอชา และความต่อเนื่องในปัจจุบัน

Main Article Content

ปุญญวันต์ จิตประคอง

บทคัดย่อ

ที่มาและวัตถุประสงค์: การเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้างภายหลังการยึดอำนาจของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) เมื่อ พ.ศ. 2557 ได้นำมาซึ่งการปรับเปลี่ยนรูปแบบการบริหารราชการแผ่นดินที่สำคัญ โดยเฉพาะในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ซึ่งมีความซับซ้อนทางการเมือง สังคม วัฒนธรรม และศาสนามาอย่างยาวนาน ช่วงเวลาดังกล่าวเกิดการรวมศูนย์อำนาจเชิงสถาบันที่เข้มข้นขึ้นผ่านเครื่องมือทางกฎหมายที่หลากหลาย ทั้งประกาศและคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ คำสั่งนายกรัฐมนตรี และพระราชกำหนดการบริหารราชการในสถานการณ์ฉุกเฉิน บทความนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงของกฎหมายและเครื่องมือทางการปกครองที่ส่งผลต่อการบริหารราชการจังหวัดชายแดนภาคใต้ในยุคคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ภายใต้การนำของพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา (พ.ศ. 2557–2562) พิจารณาผลกระทบของโครงสร้างอำนาจแบบรวมศูนย์ที่มีต่อการปกครองท้องถิ่น และติดตามความต่อเนื่องของรูปแบบดังกล่าวจนถึงรัฐบาลพลเรือนในปัจจุบัน โดยประยุกต์ใช้กรอบหลักเกณฑ์การออกแบบสถาบัน 8 ประการเพื่อการบริหารจัดการทรัพยากรร่วมของ Elinor Ostrom (1990) มาใช้เป็นเกณฑ์วิเคราะห์เพื่อตีความอำนาจการปกครองท้องถิ่นในฐานะทรัพยากรเชิงสถาบันที่ถูกช่วงชิง
ระเบียบวิธีการศึกษา: การศึกษาใช้การวิเคราะห์เอกสารเป็นวิธีการหลัก โดยกำหนดเกณฑ์คัดเลือกเอกสาร 3 ประการ ประกอบด้วย เอกสารที่มีผลบังคับใช้ในช่วง พ.ศ. 2557–2564 เนื้อหาเกี่ยวข้องโดยตรงกับการบริหารราชการและการปกครองท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ และความน่าเชื่อถือทางวิชาการ รวบรวมเอกสาร 4 ประเภท ประกอบด้วย กฎหมายจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและรัฐธรรมนูญ ประกาศและคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติ คำสั่งนายกรัฐมนตรี และเอกสารวิชาการที่ศึกษาโครงสร้างการบริหารราชการในพื้นที่ วิเคราะห์เชิงเนื้อหาโดยจัดหมวดหมู่ข้อค้นพบตามหลักเกณฑ์ 8 ข้อของ Ostrom เป็นเลนส์วิเคราะห์เพื่อประเมินว่าโครงสร้างการบริหารราชการที่ปรากฏในเอกสารว่ามีความสอดคล้องหรือขัดแย้งกับหลักเกณฑ์ดังกล่าวอย่างไร
ผลการศึกษา: พบว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นถูกจัดโครงสร้างเป็น 3 ระดับซ้อนทับกัน ควบคุมผ่านมาตรา 44 และคำสั่ง คสช. ก่อให้เกิดความซ้ำซ้อนของอำนาจและเส้นบังคับบัญชาที่ไม่ชัดเจน กติกาจากส่วนกลางขาดความสอดคล้องกับบริบทวัฒนธรรม ภาษา และศาสนาท้องถิ่น กระบวนการตัดสินใจเป็นแบบบนลงล่างผ่านนายกรัฐมนตรีและเครือข่ายราชการภูมิภาค โดยคณะกรรมการขับเคลื่อนการแก้ปัญหาจังหวัดชายแดนภาคใต้ (คปต.) ทำหน้าที่เพียงประสานงานมากกว่าตัดสินใจ กลไกติดตามควบคุมยกระดับผู้ว่าราชการจังหวัดและนายอำเภอเหนือผู้บริหารท้องถิ่น บทลงโทษดำเนินผ่านอำนาจฉุกเฉินที่ปราศจากกลไกอุทธรณ์ ความขัดแย้งปรากฏใน 3 ระดับ ทั้งระหว่างชนชั้นนำท้องถิ่นกับชาวบ้าน ระหว่างท้องถิ่นกับรัฐ และผ่านวาทกรรมแบ่งแยกพื้นที่พิเศษกับพื้นที่ทั่วไป สถาบันท้องถิ่นได้รับการรับรู้สิทธิในการจัดตั้งตนเองอย่างจำกัด และความเชื่อมโยงเชิงเครือข่ายถูกผูกขาดไว้กับเครือข่ายความมั่นคงส่วนกลาง ผลการวิเคราะห์ทั้งหมดชี้ให้เห็นว่าการบริหารราชการในยุคนี้มีลักษณะเป็นการรวมศูนย์อำนาจแบบแยกส่วนที่รัฐบาลกลางใช้กลไกเชิงสถาบันผ่านกองอำนวยการรักษาความมั่นคงภายในภาค 4 ส่วนหน้า และศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ เพื่อเข้าไปยึดกุมอำนาจการปกครองในพื้นที่โดยตรง จนก่อให้เกิดสภาวะการบริหารราชการแบบรวมศูนย์อำนาจที่มากจนเกินไปของรัฐบาลกลาง รูปแบบดังกล่าวยังคงดำเนินต่อเนื่องผ่านคำสั่งนายกรัฐมนตรีที่ 19/2564 จนถึงรัฐบาลพลเรือนที่มาจากการเลือกตั้งในช่วง พ.ศ. 2566–2568 สะท้อนลักษณะการพึ่งพาเส้นทางเดิมของรัฐราชการไทยที่ไม่เปลี่ยนแปลงตามการเปลี่ยนขั้วรัฐบาล
การประยุกต์ใช้: ผลการศึกษาสามารถใช้ประกอบการปฏิรูปกรอบกฎหมายด้านการกระจายอำนาจในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยเฉพาะการกำหนดขอบเขตอำนาจระหว่าง กอ.รมน. ภาค 4 ส่วนหน้า ศูนย์อำนวยการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้ และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นให้ชัดเจน กรอบของ Ostrom ยังเป็นแนวทางให้หน่วยงานความมั่นคงออกแบบกลไกประสานงานและฟื้นฟูความไว้วางใจกับท้องถิ่น อีกทั้งบทเรียนจากต่างประเทศ เช่น กรณีอาเจะห์ของอินโดนีเซียที่ใช้รูปแบบสหพันธรัฐนิยมแบบไม่สมมาตร สามารถเป็นแนวทางประกอบการออกแบบนโยบายกระจายอำนาจที่สมดุลกับความมั่นคงของรัฐ
บทสรุป: การศึกษาเผยความขัดแย้งที่ต่อเนื่องระหว่างอุดมการณ์การกระจายอำนาจกับแนวปฏิบัติแบบรวมศูนย์ ทำให้ท้องถิ่นในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ขาดศักยภาพบริหารจัดการตามบริบทของตน แม้การรวมศูนย์อำนาจจะสร้างเสถียรภาพระยะสั้นและยับยั้งความรุนแรงได้บางส่วน แต่เป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ ดังนั้น การกระจายอำนาจอย่างแท้จริง โดยการกำหนดขอบเขตอำนาจหน้าที่ให้ชัดเจนและสร้างกลไกการประสานงานที่เป็นทางการ จึงยังคงเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อนำไปสู่การปกครองท้องถิ่นที่ยั่งยืนและสันติภาพที่ยั่งยืนในพื้นที่

Article Details

รูปแบบการอ้างอิง
จิตประคอง ป. (2026). กฎหมายกับการบริหารจังหวัดชายแดนภาคใต้: ผลกระทบต่อการปกครองท้องถิ่นในยุครัฐบาลประยุทธ์ จันทร์โอชา และความต่อเนื่องในปัจจุบัน. วารสารปาริชาต, 39(5). https://doi.org/10.55164/pactj.v39i5.284127
ประเภทบทความ
บทความวิชาการ
ประวัติผู้แต่ง

ปุญญวันต์ จิตประคอง, คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ สงขลา 90000

อาจารย์ประจำหลักสูตรรัฐประศาสนศาสตรบัณฑิต สาขาวิชารัฐประศาสนศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยทักษิณ

เอกสารอ้างอิง

Office of the Prime Minister. (2014, July 30). Prime Minister's Order No. 98/2014 on solving problems in the southern border provinces. Royal Gazette, 131(Special Issue 143 D), 1–4. (In Thai)

Office of the Prime Minister. (2021, September 29). Prime Minister's Order No. 19/2021 on solving problems in the southern border provinces. Royal Gazette, 138(Special Issue 254 D), 1–8. (In Thai)

Charoenmuang, T. (2020). Thai state: A state with delayed decentralization. King Prajadhipok's Institute Journal, 2(1), 1–16. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/kpi_journal/article/view/244798 (In Thai)

Meyer, J., Scott, W. R., & Strang, D. (1987). Centralization, fragmentation, and school district complexity. Administrative Science Quarterly, 32(2), 186–201. [suspicious link removed]

Charoenmuang, T. (2006). Thailand a late decentralizing country. Urban Development Institute Foundation.

Riggs, F. W. (1966). Thailand: The modernization of a bureaucratic polity. East-West Center Press.

Ostrom, E. (1990). Governing the commons: The evolution of institutions for collective action. Cambridge University Press.

Herzberg, R. Q. (2015). Governing their commons: Elinor and Vincent Ostrom and the Bloomington School. Public Choice, 163(1–2), 95–109.

Thammapithak, S. (2018). An analysis of internal security policy on the southern border provinces of Thailand between 2004–2013. Ratthapirak Journal, 60(1), 45–58. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/ratthapirak/article/view/172193 (In Thai)

Yavaprabhas, S. (2011). Public policy. Chulalongkorn University Press. (In Thai)

National Council for Peace and Order. (2014, July 21). Announcement of the National Council for Peace and Order No. 85/2014 on temporary acquisition of local council members or local administrators. Royal Gazette, 131(Special Issue 134 D), 12–14. (In Thai)

National Council for Peace and Order. (2014, July 30). Announcement of the National Council for Peace and Order No. 104/2014 on supervision and budget expenditure of local government organizations. Royal Gazette, 131(Special Issue 143 D), 11–12. (In Thai)

Constitution of the Kingdom of Thailand (Interim Constitution) B.E. 2557. (2014, July 22). Royal Gazette, 131(55A), 1–17. (In Thai)

Emergency Decree on Public Administration in Emergency Situations B.E. 2548. (2005, July 16). Royal Gazette, 122(58A), 1–9. (In Thai)

Siroros, P., et al. (2018). Good governance principles: From concepts to practice in Thai society. King Prajadhipok’s Institute. (In Thai)

Chardchawarn, S. (2012). Politics in the decentralization process: A study through the roles of academics, civil servants, politicians, and citizens. Chulalongkorn University Press. (In Thai)

Pierson, P. (2000). Increasing returns, path dependence, and the study of politics. American Political Science Review, 94(2), 251–267. https://doi.org/10.2307/2586011