อนิจจาทหารหาญผู้ชาญยุทธ: นิราศปัตตานีกับการสร้างความทรงจำและภาพแทนทหารญี่ปุ่นในสงครามโลกครั้งที่ 2

บทคัดย่อ

บทความนี้ศึกษาวรรณกรรมเรื่อง “นิราศปัตตานี” ของประมูล อุทัยพันธุ์ กวีคนสำคัญชาวเมืองปัตตานีในช่วงทศวรรษ 2490-2520 ในฐานะวรรณกรรมที่สะท้อนให้เห็นความทรงจำของชาวปัตตานีต่อการยกพลขึ้นบกของกองทัพญี่ปุ่นในเหตุการณ์สงครามโลกครั้งที่ 2 ผลการศึกษาพบลักษณะเด่นสองด้าน ด้านแรกคือ วรรณกรรมนี้เขียนขึ้นภายใต้ขนบวรรณศิลป์ของนิราศภาคใต้ที่มีการผสมผสานระหว่างขนบนิราศตามแบบแผนภาคกลาง กับนิราศที่ถูกประยุกต์เข้ากับบริบทภาคใต้ ในด้านเนื้อหา นิราศปัตตานีพยายามสร้างความทรงจำใหม่ถึงสถานการณ์ปั่นป่วนที่เกิดขึ้นในเมืองปัตตานีเมื่อ 8 ธันวาคม 2484 วรรณกรรมจึงมีฐานะเป็นการประกอบสร้างความทรงจำเกี่ยวกับเมืองปัตตานีและทหารญี่ปุ่นในสายตาของคนท้องถิ่น ซึ่งมีทั้งแง่มุมที่น่าแปลกตา อ่อนโยน และโหดร้าย ภาพความเป็นญี่ปุ่นดังกล่าว ได้สะท้อนกลับให้เห็นภาพแทนของความเป็นคนไทยในสถานการณ์สงครามที่กล้าหาญ มีเมตตา และตกเป็นเหยื่อ