การเรียนรู้ของกลุ่มเพาะพันธุ์กล้าไม้: ศึกษากรณี กลุ่มเพาะพันธุ์กล้าไม้บ้านห้วยยาง อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัดสกลนคร

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การเรียนรู้ของกลุ่มเพาะพันธุ์กล้าไม้ บ้านห้วยยาง อำเภอโคกศรีสุพรรณ จังหวัดสกลนคร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ภายใต้กรอบแนวคิดการเรียนรู้ของชุมชน เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์ และแบบวิเคราะห์เอกสาร โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก การสนทนากลุ่มย่อย และการศึกษาเอกสาร การวิเคราะห์ข้อมูลใช้การวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า การเรียนรู้ของกลุ่มเพาะพันธุ์กล้าไม้สามารถแบ่งออกเป็น 3 ระยะสำคัญ ได้แก่ (1) ระยะก่อรูปการเรียนรู้ ซึ่งโดดเด่นด้วยการเรียนรู้จากประสบการณ์ การลองผิดลองถูก และการลงมือ ปฏิบัติจริง โดยความรู้ที่เกิดขึ้นเน้นการขยายพันธุ์ไม้ท้องถิ่นเพื่อการใช้สอยในครัวเรือน อาศัยทรัพยากรป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์ของชุมชน ซึ่งตลาดกล้าไม้ยังมีจำกัด และการจำหน่ายส่วนใหญ่เป็นการเร่ขายนอกชุมชน (2) ระยะขยายเครือข่ายการเรียนรู้ เป็นการเรียนรู้แบบร่วมมือและการถ่ายทอดความรู้จากแบบอย่างที่ได้รับการยอมรับ เช่น หน่วยงานภาครัฐและปราชญ์ชาวบ้าน ซึ่งมีบทบาทสำคัญโดยแปลงสาธิตทั้งในและนอกชุมชนทำหน้าที่เป็นพื้นที่เรียนรู้ที่ช่วยต่อยอดจากภูมิปัญญาดั้งเดิมสู่การเพาะพันธุ์กล้าไม้เชิงพาณิชย์มากขึ้น อีกทั้งยังเชื่อมโยงกับองค์ความรู้สมัยใหม่ และตลาดทั้งในและนอกพื้นที่ (3) ระยะดำรงเครือข่ายการเรียนรู้ เน้นการเรียนรู้เชิงปรับตัว โดยสอดประสานการผลิตกล้าไม้ตามฤดูกาลกับความต้องการของตลาดและมูลค่าทางเศรษฐกิจ การสร้างรายได้ให้แก่ครัวเรือนเป็นเป้าหมายสำคัญ โดยมีสมาชิกต้นแบบและปราชญ์ชาวบ้านทำหน้าที่เป็นผู้อำนวยการเรียนรู้