บทโขนกรมศิลปากร: พัฒนาการและการสร้างสรรค์

Phongsak Bunlon; Surat Jongda; Jintana Saitongkum

Authors

Phongsak Bunlon Doctoral candidate in Doctor of Fine Arts Program (Performing Arts), Bunditpatanasilpa Institute of Fine Arts
Surat Jongda Assistant Professor, Faculty of Music and Drama, Bunditpatanasilpa Institute of Fine Arts
Jintana Saitongkum Associate Professor, Faculty of Music and Drama, Bunditpatanasilpa Institute of Fine Arts

Keywords:

Khon script, Fine Arts Department, development, creative process

Abstract

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์พัฒนาการของบทโขนกรมศิลปากร และ 2) วิเคราะห์ การสร้างสรรค์บทโขนกรมศิลปากร โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ประกอบการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและตรวจสอบความน่าเชื่อถือของข้อมูลแบบสามเส้า พื้นที่วิจัยได้แก่โรงละครศิลปากรซึ่งเป็นเวทีแสดงโขนกรมศิลปากรในโครงการฟื้นฟูศิลปทางโขนละครและดนตรีเพื่อเผยแพร่สู่ประชาชน ระหว่าง พ.ศ. 2489-2503 งานวิจัยนี้มีกลุ่มผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ ศิลปินแห่งชาติ ผู้ทรงคุณวุฒิและผู้เชี่ยวชาญด้านนาฏศิลป์ ผู้บริหารสำนักการสังคีต กรมศิลปากร นาฏศิลปิน ดุริยางคศิลปิน และคีตศิลปิน

ผลการวิจัยพบว่า บทโขนกรมศิลปากรมีลักษณะเป็นบทการแสดงโขนฉาก มีพัฒนาการมาจากบทละครเรื่องรามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 1 และ 2 ที่แสดงนาฏการแบบละครใน โดยแทรกคำพากย์คำเจรจาเพื่อรักษาแบบแผนการเล่นโขน บางชุดปรับปรุงจากบทโขนพระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอัษฎางคเดชาวุธ กรมหลวงนครราชสีมา บางชุดปรับปรุงจากบทคอนเสิตพระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ รวมทั้งบทเจรจาจากพระราชนิพนธ์พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว มุ่งการแสดงที่กระชับ รวดเร็ว แต่ยังคงรักษาแบบฉบับของศิลปะการแสดงโขนที่มีมาแต่เดิม เป็นการอนุรักษ์ฟื้นฟูศิลปะเดิมผสมผสานกับแนวคิดใหม่ที่แสดงพัฒนาการ ได้แก่ 1) การปรับปรุงบทการแสดงมี 4 ลักษณะ คือ ใช้กลอนบทละครเป็นหลัก ใช้บทคอนเสิตเป็นหลัก ใช้บทพากย์และบทเจรจาเป็นหลัก และใช้บทพากย์ บทเจรจา และคำพูดเป็นหลัก มีการแบ่งเป็นองก์และฉาก ให้ความสำคัญเรื่องลำดับศักดิ์ตัวละครในการนั่งเฝ้าและเข้ารบ ให้ความสำคัญกับคำกำกับการแสดงและคำกำกับเวลาของเหตุการณ์ในเรื่อง และ 2) การสร้างสีสันการแสดง ได้แก่ การแทรกบทรำอวดฝีมือในระหว่างดำเนินเรื่องและปิดท้ายเรื่อง การสร้างฉากแนวจินตนิยาย และการใช้เทคนิคพิเศษเพื่อความสมจริงในการแสดง

ส่วนการสร้างสรรค์บทโขนกรมศิลปากร ได้แก่ 1) การอนุรักษ์ฟื้นฟูขนบทางการแสดง บทโขนกรมศิลปากรใช้กลอนบทละครของเดิมเป็นหลักในการวางโครงเรื่องตามขนบการแสดงละครใน และแทรกบทพากย์กับบทเจรจาที่เป็นขนบการแสดงโขนแบบเดิม และ 2) การสร้างบรรยากาศแบบไทยในการแสดง ได้แก่ การสร้างฉากแบบจิตรกรรมไทยแนวราชสำนัก และ การแทรกพิธีกรรมและความเชื่อของไทยที่สอดคล้องกับเรื่อง

References

Amattayakul, T. (1964). Phraratchaphongsawadan Krung Sayam Chak Ton Chabab Thi Pen Sombat Khong British Museum Krung London [The royal chronicle of the Kingdom of Siam from the original manuscript property of the British Museum, London]. Kao Na.

Fine Arts Department. (1946). Bot Khon Chut Nakabak [Khon script: Naga’s Noose]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1947a). Bot Khon Chut Nang Loi [Khon script: Nang Loi]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1947b). Bot Khon Chut Thamlai Phithi Hung Namthip [Khon script: The Destruction of the Nectar Brewing Ceremony]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1949). Bot Khon Chut Suek Virun Jambang [Khon script: Battle of Virun Jambang]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1951a). Bot Khon Chut Prab Kakanasur [Khon script: Subduing Kakanasur]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1951b). Ngan Sangkhit Silpa Khong Krom Silpakorn 2492-2494 [Musical Arts Work of the Fine Arts Department 1949-1951]. Fine Arts Department.

Fine Arts Department. (1952). Bot Khon Chut Hanuman Asa [Khon script: The Volunteer of Hanuman]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1953). Bot Khon Chut Sida Lui Fai Lae Prab Banlaikan [Khon script: Sita’s Fire Ordeal and Subduing Banlaikan]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1957). Bot Khon Chut Phra Ram Doen Dong [Khon script: Phra Ram Wanders in the Forest]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1958). Bot Khon Chut Phra Ram Khrong Mueang [Khon script: Phra Ram Ascends the Throne]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1959). Bot Khon Chut Maiyarap Sakot Thap [Khon script: Mayarap Hypnotizes the Army]. Phra Chan Press.

Fine Arts Department. (1960). Bot Khon Chut Phrommat [Khon script: Phrommat]. Phra Chan Press.

Israngkul Na Ayutthaya, Y. (2018). Kan Songsoem Phap Lak Thai Nai Miti Watthanatham Kab Khwam Samphan Rawang Prathet Duai Silpa Kan Sadaeng “Khon” [Promoting Thailand’s image in the cultural dimension and international relations through the performing art “Khon”] (Individual Study Report, Foreign Affairs Executive Programme Class 10). Devawongse Varopakarn Institute of Foreign Affairs, Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Thailand.

Kumhaeng, K. (2020). Khanop Lae Kan Sangsan Bot Khon Rueang Ramakian Khong Seree Wangnaitham [Conventions and creativity of Seree Wangnaitham’s Ramakien Khon scripts] (Master’s thesis). Faculty of Arts, Chulalongkorn University. Kurusapha. (1962). Kotmai Tra Sam Duang [Three Seals Laws]. Kurusapha Press.

Multanahwhat, M. (2011). Banthuek Khon... Banthuek Huang Wela Haeng Khwam Song Cham: Chittrakam Ruam Samai [Remembering Khon: Contemporary painting] (Master’s thesis). Faculty of Fine and Applied Arts, Burapha University.

Namjaidee, N. (2014). Khon Khong Munlanithi Songsoem Silpacheep Nai Somdet Phra Nang Chao Sirikit Phra Borommarachininat: Krabuan Kan Chat Sang Anurak Phattana Rup Baeb [The Khon performance of the Support Foundation of Her Majesty Queen Sirikit: A process of creation, conservation, and model development]. Silpakorn University Journal (Thai Edition), 34(3), 85–118.

Pakawattanakoson, Y., & Sirinakraporn, S. (2023). Kan Sangsan Ngan Silpakam Samai Mai Phan

Khon Bon Phuenthan Lakkan Sunthariyasat Lae Witthayasat [The creation of modern art through Khon based on the principles of aesthetics and science]. Journal of MCU Ubol Review, 8(2). Phra Phutthaloetla Naphalai, H. M. (1967). Bot Lakhon Rueang Ramakien [Play script: Ramakien]. Kurusapha.

Phra Phutthayotfa Chulalok, H. M. (1972). Bot Lakhon Rueang Ramakien [Play script: Ramakien]. Phraepittaya Publishing House.

Phongnak, I., Wanwichai, R., & Nopudomphan, K. (2024). Kan Chatkan Rianru Khon Thi Songsoem Thaksa Kan Buranakan Choeng Sangsan [Khon learning management to promote creative integration skills]. Nakhon Phanom University Journal of Humanities and Social Sciences, 14(2).

Pramoj, K. (1998). Laksana Thai [Thai identity]. Thai Watana Panich Press Company Limited.

Rumruay, W. (2011). Khon Khon [Khon people]. Eastern Printing Company Limited.

Sangkataptimsang, P., & Phuaphansawat, V. (2020). Natduriyangkasin Sang Chat: Kan Yinyom Lae Kan Torong Niyam Khwam Pen Thai Khong Kharatchakan Samnak Kan Sangkhit Krasuang Watthanatham [How performing and musical arts create the nation: Consent and negotiation of Thainess under the perspectives of civil servants in the Office of Performing Arts, Ministry of Culture]. Governance Journal, 9(2).

Sattayanurak, S. (2002). Khwam Plian Plaeng Nai Kan Sang “Chat Thai” Lae “Khwam Pen Thai” Doi Luang Wichitwathakan [Changes in the creation of “Thai Nation” and “Thainess” by Luang Wichitwathakan]. Matichon Publishing House.