ลมหายใจแห่งการตื่นรู้

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นการนำเสนอวิธีการดับทุกข์ด้วยลมหายใจแห่งการตื่นรู้ตามแนวทางอานาปานสติ ธาตุลมเป็นหนึ่งในมหาภูตทั้ง 4 ธาตุทุกอย่างชื่อว่าเป็นอย่างเดียวกัน ด้วยความสามารถที่เป็นรูป เป็นมหาภูต เป็นธรรม และเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง ถูกบีบคั้นอยู่ตลอดเวลา มีลักษณะเป็นทุกข์ ไม่สามารถบังคับบัญชาได้ พระพุทธเจ้าทรงค้นพบวิธีในการดับทุกข์ด้วยการเจริญอานาปาสนติกรรมฐาน 16 ขั้น เป็นกระบวนการฝึกสติอยู่กับปัจจุบัน เช่น กำหนดลมหายใจเข้าออก ลมถูกปลายจมูกก็รู้ ลมหายใจเข้าก็รู้ หายใจออกก็รู้ ผูกสติอยู่กับลมหายใจเข้าออกเท่านั้น เรียกว่า อานาปานสติ คือ สติกำหนดลมหายใจเข้าและออก เมื่อทำสติเช่นนี้ต่อเนื่อง จะเกิดสมาธิ คือ จิต มีอารมณ์แนบแน่นอยู่กับลมหายใจ ผู้ที่เจริญอานาปานสติจึงมิใช่ว่าบำเพ็ญเพียงสมถกรรมฐานเท่านั้น แต่เป็นการบำเพ็ญวิปัสสนากรรมฐานด้วยที่ต่อเนื่องกันทีเดียว อานาปานสติจึงเป็นกรรมฐานที่มีความสมบูรณ์ในตัวเอง คุณค่าและประโยชน์ของอานาปานสติในชีวิตประจำวัน 4 ด้าน ได้แก่ (1) ด้านการพัฒนากายช่วยทำให้สุขภาพร่างกายแข็งแรง สมบูรณ์ (2) ด้านการพัฒนาจิตใจ ทำไห้เป็นผู้มีสุขภาพจิตสมบูรณ์ มีจิตแห่งความสุข (3) ด้านการพัฒนาสังคม ผู้ที่พัฒนากายและจิตที่ดีพร้อมที่จะเป็นกำลังเกื้อหนุนสังคมให้พัฒนายิ่งขึ้นไป และ (4) ด้านการพัฒนาปัญญา เป็นความรู้ความเข้าใจในความเป็นจริงของสิ่งทั้งหลายตามเหตุปัจจัย รู้แจ้ง พ้นจากกิเลส ดับทุกข์ด้วยลมหายใจแห่งการตื่นรู้