Business Model for Regional Electric Vehicle Battery Services: A Case Study of Small and Medium Enterprises in the Upper-Northern Thailand

ณัฐณิชา วรรณโชติผาเวช; อนุรักษ์  ปัญญานุวัฒน์

ผู้แต่ง

ณัฐณิชา วรรณโชติผาเวช วิทยาลัยสหวิชาการ มหาวิทยาลัยพายัพ
อนุรักษ์ ปัญญานุวัฒน์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

คำสำคัญ:

บริการแบตเตอรี่, ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย, โมเดลธุรกิจ, ระบบนิเวศยานยนต์ไฟฟ้า, เศรษฐกิจหมุนเวียน

บทคัดย่อ

เมื่อการใช้รถยนต์ไฟฟ้า (EV) เติบโตอย่างรวดเร็ว การแก้ไขปัญหาด้านโครงสร้างพื้นฐานในพื้นที่ต่างจังหวัดจึงเป็นความท้าทายที่สำคัญ ขณะที่งานวิจัยส่วนใหญ่เน้นที่เครือข่ายสถานีชาร์จในเขตเมือง งานวิจัยนี้มุ่งเติมเต็มช่องว่างโดยให้ความสำคัญกับ "ความกังวลด้านการบริการ" (Service anxiety) ของผู้ใช้รถในภูมิภาค โดยเฉพาะด้านความปลอดภัยและค่าใช้จ่ายในการซ่อมบำรุงแบตเตอรี่แรงดันสูงหลังหมดประกัน ปัญหาความต้องการนี้ถูกซ้ำเติมด้วยข้อจำกัดของอู่ซ่อมรถดั้งเดิมที่ยากจะเปลี่ยนผ่านเทคโนโลยี การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและตรวจสอบความเหมาะสมของโมเดลธุรกิจบริการแบตเตอรี่ EV ระดับท้องถิ่นอย่างเป็นระบบ สำหรับธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) อิสระในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย

งานวิจัยนี้ใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed-methods) เก็บข้อมูลเชิงปริมาณจากผู้ใช้รถ EV ในพื้นที่ 370 คน เพื่อประเมินความคาดหวังของตลาด จากนั้นเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญ 25 ท่าน โครงสร้างกลยุทธ์ของโมเดลธุรกิจสร้างขึ้นจากการนำแบบจำลอง CIPP Model (Context, Input, Process and Product) มาผสมผสานกับ Business Model Canvas (BMC) และประเมินความเหมาะสมโดยผู้เชี่ยวชาญ

ผลการศึกษาพบว่า อุปสรรคสำคัญในการเปลี่ยนผ่านไปสู่อู่บริการรถ EV คือการขาดแคลนช่างเทคนิคที่มีใบรับรอง การประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญยืนยันความเหมาะสมของโมเดลในระดับมากที่สุด (X̄ = 4.48, S.D. = 0.53) ภายใต้มุมมองฐานทรัพยากร (RBV) โมเดลชี้ให้เห็นว่าความเชี่ยวชาญของช่างเทคนิคคือทรัพยากรหลักที่สำคัญที่สุดในการลดความกังวลของผู้บริโภค นอกจากนี้ กรอบแนวคิดยังบูรณาการทฤษฎีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียผ่านความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชนเพื่อสนับสนุนการฝึกอบรม ควบคู่กับหลักเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ในการจัดการขยะแบตเตอรี่

ท้ายที่สุด งานวิจัยนี้นำเสนอแนวทางที่ช่วยลดความเสี่ยงสำหรับ SMEs ในท้องถิ่น และเป็นกรอบเชิงกลยุทธ์ให้แก่ภาครัฐ เพื่อส่งเสริมระบบนิเวศยานยนต์ไฟฟ้าที่ยั่งยืนและกระจายตัวสู่ภูมิภาคได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เอกสารอ้างอิง

Axsen, J., & Kurani, K. S. (2013). Hybrid, plug-in hybrid, or electric-What do car buyers want?. Energy Policy, 61, 532–543. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2013.05.122

Barney, J. B. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99–120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108

Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice-Hall.

Canals, L. C., Barbero, M., & Corchero, C. (2019). Reused second life batteries for aggregated demand response services. Journal of Cleaner Production, 212, 99–108. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.12.005

Campbell, N., Maidment, I. D., Randle, E., & Shaw, R. L. (2020). Preparing care home staff to manage challenging behaviours among residents living with dementia: A mixed-methods evaluation. Health Psychology Open, 7(2). https://doi.org/10.1177/2055102920933065

Department of Land Transport. (2024). Annual vehicle registration statistics. Transport Statistics Sub-Division, Planning Division. https://web.dlt.go.th/statistics/

Engel, H., Hensley, R., Knupfer, S., & Sahdev, S. (2018, August 8). Charging ahead: Electric-vehicle infrastructure demand. McKinsey & Company. https://www.mckinsey.com/industries/automotive-and-assembly/our-insights/charging-ahead-electric-vehicle-infrastructure-demand

Gómez Vilchez, J. J., & Jochem, P. (2020). Powertrain technologies and their impact on greenhouse gas emissions in key car markets. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 80, 102214. https://doi.org/10.1016/j.trd.2019.102214

Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.

International Energy Agency. (2024). Global EV outlook 2024: Moving towards increased affordability. IEA. https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2024

Khan, A. A., Iqbal, A., & Mehmood, S. A. (2026). Human capital-related challenges in electric vehicle supply chain: A South Asian perspective. In M. S. Mubarik, J. Vilko, & S. Nazir (Eds.). Electric vehicle supply chain management, (pp. 255–270). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781040771273-13

Koojaroenprasit, S., & Pumpinyo, S. (2023). Thailand’s business model of electric vehicles. Journal of Namibian Studies, 35(S1), 1376–1383.

Wirtz, J., & Lovelock, C. (2016). Services marketing: People, technology, strategy (8th ed.). World Scientific Publishing.

Meyer, D., Schaupensteiner, N., & Riquel, J. (2024). Business models and ecosystems in the circular economy using the example of battery second use storage systems. Sustainability, 16(5), 1906. https://doi.org/10.3390/su16051906

Noel, L., Zarazua de Rubens, G., Kester, J., & Sovacool, B. K. (2020). Understanding the socio-technical nexus of Nordic electric vehicle (EV) barriers: A qualitative discussion of range, price, charging and knowledge. Energy Policy, 138, 111292. https://doi.org/10.1016/j.enpol.2020.111292

Osterwalder, A., & Pigneur, Y. (2010). Business model generation: A handbook for visionaries, game changers, and challengers. John Wiley & Sons.

Patton, M. Q. (2002). Qualitative research & evaluation methods (3rd ed.). SAGE Publications.

Rochani, R., Sutopo, W., Zakaria, R., & Fahma, F. (2023). Conceptual design of business model canvas mobile battery swap charging station. Jurnal Ilmiah Teknik Industri, 22(1), 1–10. https://doi.org/10.23917/jiti.v22i1.21247

Rovinelli, R. J., & Hambleton, R. K. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Dutch Journal of Educational Research, 2(2), 49–60.

Saragi, H. S., Siswanto, J., Silalahi, F., Yudhistira, T., & Sitohang, N. S. (2024). Development of an integrated EV service ecosystem business model using community ecology and ecosystem ecology concept for sustainable tourism areas: A review. Sustainability, 16(24), 10810. https://doi.org/10.3390/su162410810

Suvittawat, A., & Suvittawat, N. (2024). An integrated analysis of electric battery charging station selection-Thailand inspired. World Electric Vehicle Journal, 15(9), 418. https://doi.org/10.3390/wevj15090418

Tsai, J.F., Wu, S.C., Kathinthong, P., Tran, T.-H., & Lin, M.-H. (2024). Electric vehicle adoption barriers in Thailand. Sustainability, 16(4), Article 1642. https://doi.org/10.3390/su16041642

Thailand Board of Investment (BOI). (2024). EV investment promotion under the government support measures for EV industry. https://www.boi.go.th/upload/content/EV_Summary_66EN.pdf

Willyanto, H. R., & Iskandar, M. D. (2023). Implementation marketing business plan for electric vehicle charging station (EV-Station) in Indonesia. Syntax Idea, 5(11), 2171–2184. https://doi.org/10.46799/syntax-idea.v5i11.2594

Yu, H.C., Hsueh, T.J., Wu, T.Y., Liu, C., Liao, C.W., & Fu, Y.K. (2025). A competency framework for electric vehicle maintenance technicians: Addressing the environmental, social, and governance (ESG) imperatives of the BEV industry. World Electric Vehicle Journal, 16(6), 314. https://doi.org/10.3390/wevj16060314

Wang, S., Li, J., & Zhao, D. (2017). The impact of policy measures on consumer intention to adopt electric vehicles: Evidence from China. Transportation Research Part A: Policy and Practice, 105, 14–26. https://doi.org/10.1016/j.tra.2017.08.013