การประยุกต์ใช้หลักคำสอนในมหาสติปัฏฐานสูตรเพื่อพัฒนาจิตตามหลัก ธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของดุษฎีนิพนธ์เรื่อง การประยุกต์ใช้หลักคำสอนในมหาสติปัฏฐานสูตรเพื่อพัฒนาจิตตามหลักธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาธัมมานุปัสสนาในมหาสติปัฏฐาน 2) เพื่อศึกษาการพัฒนาจิตตามหลักธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน และ3) เพื่อศึกษาการประยุกต์ใช้หลักคำสอนในมหาสติปัฏฐานสูตรเพื่อพัฒนาจิตตามหลักธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบวิจัยภาคสนาม โดยมีการเก็บข้อมูลจากเอกสาร และเก็บข้อมูลจากภาคสนามโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 10 รูป/คน สรุปเรียบเรียง และบรรยายเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า หลักธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐานในสติปัฏฐาน คือ การเจริญวิปัสสนาภาวนาเพื่อฝึกอบรมปัญญาชั้นสูง ทำให้เกิดญาณรู้แจ้งสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง โดยอาศัยเครื่องมือสำคัญคือ อาตาปี สัมปชาโน สติมา เป็นทางสายเดียวเท่านั้นที่นำไปสู่การบรรลุธรรม และพระนิพพาน การพัฒนาจิตตามหลักธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน คือ การพิจารณาสภาวธรรมในธรรมที่เกิดขึ้นตามเหตุปัจจัย โดยผู้ปฏิบัติตั้งสติกำหนดตามดูรู้ทันธรรม 5 หมวด แต่ละอย่างตามความเป็นจริงว่าเป็นเพียงสภาวธรรมที่เกิดขึ้น กำหนดรู้อยู่เสมอต่อเนื่องจนเห็นความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และอนัตตา การประยุกต์ใช้หลักคำสอนในสติปัฏฐานสูตรเพื่อพัฒนาจิตตามหลักธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐานกล่าวคือ ผู้ปฏิบัติธรรมต้องเจริญธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐาน ซึ่งประกอบด้วยธรรม 5 หมวด คือ หมวดนิวรณ์ ผู้ปฏิบัติพึงละนิวรณ์ 5 หมวดขันธ์ ผู้ปฏิบัติพึงพิจารณาขันธ์ 5 และกำหนดรู้อายตนะ 12 ตามความเป็นจริง หมวดโพชฌงค์ ผู้ปฏิบัติพึงเจริญโพชฌงค์ 7 หมวดอริยสัจจ์ ผู้ปฏิบัติพิจารณาอริยสัจจ์ 4 ตามความเป็นจริง องค์ความรู้ใหม่จากการวิจัยนี้่ สามารถพัฒนาจิตให้เป็นกุศลซึ่งเป็นเหตุให้การดำเนินชีวิตในปัจจุบันมีความสงบสุข องค์ความรู้ที่ได้รูปแบบเป็น “NPAB-A Model”