กระบวนทัศน์เชิงตีความว่าด้วยพลวัตการปะทะระหว่างความรู้แจ้งทางการเงินและอำนาจภายใต้บรรทัดฐานทางเพศสภาวะ: การศึกษาหลายกรณีศึกษาเชิงสำรวจเพื่อเปิดกล่องดำของครัวเรือนไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) อรรถาธิบายพลวัตแห่งอำนาจ และกลไกการเจรจาต่อรอง ภายใต้กระบวนการตัดสินใจทางการเงินที่ซับซ้อนภายในพื้นที่ส่วนตัวของครัวเรือนไทย 2) วิเคราะห์อิทธิพลเชิงโครงสร้างของบรรทัดฐานทางเพศสภาวะในฐานะปัจจัยกำกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจและการแบ่งสรรบทบาทหน้าที่ในการจัดการทรัพยากรทางการเงินระหว่างคู่ชีวิต และ 3) นำเสนอข้อเสนอเชิงทฤษฎีว่าด้วยการปะทะสังสรรค์ ระหว่างความรู้แจ้งทางการเงินและอำนาจเชิงบรรทัดฐาน การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพระดับสูง ผู้วิจัยกำหนดกลุ่มเป้าหมายเป็นกรณีศึกษาจำนวน 8 ครัวเรือน (คู่ชีวิต) ผ่านกระบวนการวิจัยในมนุษย์ ซึ่งตามเกณฑ์งานวิจัยระดับสูงที่เน้นการตีความเชิงลึก ผลการศึกษาพบว่า ความรู้แจ้งทางการเงินมิได้ส่งผลต่ออำนาจการตัดสินใจในลักษณะเส้นตรง หากแต่ถูกกำกับอย่างเข้มข้นโดยอำนาจเชิงสัญลักษณ์ภายใต้บรรทัดฐานทางเพศสภาวะ นำไปสู่ปรากฏการณ์ “ความรู้ที่ไร้อำนาจ” โดยสมาชิกที่มีทักษะทางการเงินสูงขาดพื้นที่ในการสำแดง “เสียง” หากขัดกับสถานะเชิงบทบาทดั้งเดิม นอกจากนี้ การวิเคราะห์สามารถจำแนกกลไกภายใน “กล่องดำของครัวเรือน” ออกเป็น 3 รูปแบบหลัก ได้แก่ (1) รูปแบบเอกนิยมเชิงซ่อนเร้น ที่มีฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งถือครองอำนาจเบ็ดเสร็จ (2) รูปแบบการต่อรองภายใต้เงาของบรรทัดฐาน ที่มีการใช้เหตุผลแต่ยอมจำนนต่อศักดิ์ศรีทางเพศสภาพ และ (3) รูปแบบหุ้นส่วนเชิงยุทธศาสตร์ ที่มีความสมมาตรของข้อมูลและความโปร่งใสร่วมกัน โดยสรุปว่าการเปิดกล่องดำของครัวเรือนอย่างยั่งยืน ต้องอาศัยการรื้อถอนอำนาจเชิงบรรทัดฐานที่ไม่สมเหตุสมผล ควบคู่ไปกับการเสริมสร้างความรู้แจ้งทางการเงินในฐานะหุ้นส่วนชีวิต