บทเรียนจากภาคใต้: เครื่องมือสร้างความมั่นคงทางสุขภาพผ่านนโยบายสาธารณะ

Main Article Content

จิรัชยา เจียวก๊ก
ซูวารี มอซู
เพ็ญ สุขมาก
ชนิษฎา ชูสุข
กันยารัตน์ เควียเซ่น
ฐาณิดาภัทฐ์ แสงทอง

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อถอดบทเรียนโครงการพัฒนาระบบและกลไกสนับสนุนนโยบายสาธารณะเพื่อสร้างเสริมสุขภาพภาคใต้ ด้านความมั่นคงทางสุขภาพ ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย 12 คน ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม เครื่องมือที่ใช้ในการรวบรวมข้อมูลในครั้งนี้คือ แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง แบบสนทนากลุ่ม ใช้การวิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา


ผลการวิจัยพบว่า 1) ด้านประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการบริหารจัดการโครงการอย่างเป็นระบบและมีการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนช่วยให้บรรลุเป้าหมาย ในการพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพและนำมาตรฐานบริการสุขภาพพหุวัฒนธรรมไปใช้ในโรงพยาบาลนำร่อง 2) ปัจจัยความสำเร็จที่สำคัญ ได้แก่ การมีส่วนร่วมของชุมชนและการใช้ความรู้ทางวัฒนธรรมส่วนอุปสรรค คือ การขาดการบูรณาการระหว่างหน่วยงานและปัญหาด้านการสื่อสาร 3) องค์ความรู้ที่เกิดขึ้นชี้ให้เห็นว่าภูเก็ตมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นศูนย์กลางบริการสุขภาพพหุวัฒนธรรมของภูมิภาค โดยเฉพาะการให้บริการที่คำนึงถึงความเชื่อและวัฒนธรรมเฉพาะกลุ่ม 4) แนวทางการพัฒนานั้นควรส่งเสริมความร่วมมือในเครือข่าย พิจารณามิติทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ในการออกแบบบริการ และมีการติดตามประเมินผลอย่างต่อเนื่อง เพื่อใช้เป็นกรอบขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพแบบมีส่วนร่วมสำหรับการพัฒนาระบบสุขภาพภาคใต้อย่างยั่งยืน

Article Details

ประเภทบทความ
บทความวิจัย (Research Articles)

เอกสารอ้างอิง

กระทรวงสาธารณสุข. (2562). แนวทางการปฏิบัติงานด้านสาธารณสุขในระดับพื้นที่ระหว่างองค์ปกครองส่วนท้องถิ่น (อบต. เทศบาล) และกระทรวงสาธารณสุข (รพ.สต.). กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุขและกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น.

กระทรวงสาธารณสุข. (2566). แผนปฏิบัติราชการ ระยะ 5 ปี (พ.ศ. 2566-2570). นนทบุรี: สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข.

กองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566). แผนหลัก (พ.ศ. 2566-2570). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ.

จิรัชยา เจียวก๊ก. (2568). เทคนิคการพัฒนาชุมชน. ปัตตานี: โรงพิมพ์ฝ่ายเทคโนโลยีทางการศึกษา สำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์.

จุฑารัตน์ สถิรปัญญา. (2563). การถอดบทเรียน (Lessons learned). สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก http://hsmi2.psu.ac.th/upload/forum/paper_1516_5f0ab2d5b40955f0ab 2.pdf

เจษฎา เนตะวงศ์. (2568). เมื่อ “พื้นที่คุ้มครองวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์”…ได้ปรากฏ. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://www.sac.or.th/portal/th/article/detail/704

ณัฏฐาพงศ์ อภิโชติเดชาสกุล และกัลยาภัสร์ อภิโชติเดชาสกุล. (2567). รูปแบบความสัมพันธ์ของเครือข่ายพลัง “บวร” กับความมั่นคงทางอาหาร. วารสารพิพัฒนสังคม, 1(2), น. 35-50. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://so15.tci-thaijo.org/index.php/jsdrp/article/view/836

ปวารณา อัจฉริยบุตร, นิติพงษ์ ทนน้ำ, วิชชุตา มาชู และ ศิรวิทย์ ศิริรักษ์. (2561). การยกระดับมาตรฐานการบริการการท่องเที่ยวเชิงสุขภาพในพื้นที่จังหวัดภูเก็ต (รายงานผลการวิจัย). ภูเก็ต: มหาวิทยาลัยราชภัฏภูเก็ต.

พระราชบัญญัติวัฒนธรรมแห่งชาติ พ.ศ. 2553. (12 พฤศจิกายน 2553). ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 127 ตอนที่ 69ก. หน้า 29-38.

พิรุฬห์ ศิริทองคำ, วิลาวัลย์ บุญประกอบ, นาวิน พรมใจสา และ รัชนี มิตกิตติ. (2561). รูปแบบการพัฒนานโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพระดับท้องถิ่นในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย. วารสารสังคมศาสตร์วิชาการ, 11(3), น. 398-408. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://so04.tci-thaijo.org/index.php/social_crru/article/view/240337

เพ็ญนภา เกื้อเกตุ และภูริชาติ พรหมเต็ม. (2565). ผลกระทบของสมรรถนะที่จำเป็นต่อความสำเร็จในการปฏิบัติงานของพนักงานบัญชีในยุคความปกติใหม่. วารสารวิทยาการจัดการและการบัญชี, 1(1), น. 47-63. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://so07.tci-thaijo.org/index.php/JMSA_FMS_URU/article/view/624

ลลิตา พิมทา และบุญช่วง ศรีธรราษฎร์. (2562). ผลกระทบของจริยธรรมทางการบัญชีที่มีต่อความสำเร็จในการทำงานของนักบัญชีบริษัทในจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารการจัดการธุรกิจ มหาวิทยาลัยบูรพา, 8(2), น. 119-141. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://so01.tci-thaijo.org/index.php/BJBM/article/view/207537

วนิดา วาดีเจริญ, รังสรรค์ เลิศในสัตย์ และสมบัติ ทีฆทรัพย์. (2560). ระเบียบวิธีวิจัยจากแนวคิดทฤษฎีสู่ภาคปฏิบัติ. กรุงเทพฯ: ซีเอ็ดยูเคชั่น.

วรธา มงคลสืบสกุล. (2565). การเข้าถึงบริการทางสาธารณสุขของไทย: ภาพสะท้อนและความเหลื่อมล้ำของกลุ่มเปราะบางทางสังคม. คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเอเชียอาคเนย์, 6(1), น. 55-69. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/saujournalssh/article/view/257255

วิชุดา จิวประพันธ์. (2553). ปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จในการปฏิบัติงานของพนักงานศูนย์ปฏิบัติการเอกสารสัญญา ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน) (รายงานการศึกษาค้นคว้าอิสระมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร). สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2568, จาก http://www.mis.ms. su.ac.th/MISMS02/PDF01//2553/MBA/78.pdf

วิมล บ้านพวน, ปิยวดี พิศาลรัตนคุณ และจันจิรา ทรัพย์อาภรณ์. (2567). ปัจจัยกำหนดสุขภาพและพฤติกรรมสุขภาพที่ส่งผลกระทบต่อครอบครัว ชุมชน. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(4), น. 632-648. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/JRKSA/article/view/268867

ศรีเพ็ญ ตันติเวสส. (2556). การพัฒนานโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพในประเทศไทย: ความสำเร็จและความท้าทาย. นนทบุรี: โครงการประเมินเทคโนโลยีและนโยบายด้านสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข.

ศิลา โทนบุตร. (2566). ปัจจัยกำหนดการเข้าถึงบริการทางสุขภาพของผู้สูงอายุระดับภูมิภาคในประเทศไทย (วิทยานิพนธ์ดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยนเรศวร). สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2568, จาก https://nuir.lib.nu.ac.th/dspace/bitstream/123456789/5794/3/SilaTonboot.pdf

ศุภวัลย์ พลายน้อย. (2553). นานาวิทยาการถอดบทเรียนและการสังเคราะห์ความรู้ (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: พี.เอ.ลีฟวิง.

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2560). ทฤษฎีสามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา สร้างจุดเปลี่ยนพัฒนาประเทศ. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://www.thaihealth.or.th/ทฤษฎีสามเหลี่ยมเขยื้อน

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566). แผนหลัก (พ.ศ. 2566-2570). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ.

สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2565). นโยบายสาธารณะแบบมีส่วนร่วม. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2568, จาก https://infocenter.nationalhealth.or.th/?p=19168

สุรสิทธิ์ วชิรขจร. (2559). การประเมินการดำเนินงานของสภาองค์กรชุมชน. วารสารมนุษยศาสตร์สังคมศาสตร์มหาวิทยาลัยทักษิณ, 11(2), น. 1-28. สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2568, จาก https://so02.tci-thaijo.org/index.php/HUSOTSU/article/view/167648

โสวัตรี ณ ถลาง. (2564). แนวความคิดและทฤษฎีมานุษยวิทยา. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.

องค์การอนามัยโลก. (2568). ปัจจัยทางสังคมที่กำหนดสุขภาพ. สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2568, จาก https://www.who.int/health-topics/social-determinants-of-health#tab=tb_1

อัญชลิตา สุวรรณะชฎ. (2565). ทฤษฎีพหุวัฒนธรรมนิยม ของ ชาร์ลส เทย์เลอร์. วารสาร มจร ปรัชญาปริทรรศน์, 5(2), น. 65-77. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2558, จาก https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jmpr/article/view/259828

อัศวลักษ์ ราชพลสิทธิ์. (2568). แนวทางการสร้างเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนบ้านโคกสักออก หมู่ที่ 4 ตำบลโคกม่วง อำเภอคลองหอยโข่ง จังหวัดสงขลา. วารสารพิพัฒนสังคม, 2(1), น. 1-14. สืบค้นเมื่อ 2 สิงหาคม 2558, จาก https://so15.tci-thaijo.org/index.php/ jsdrp/article/view/1146

อามีน สัสดีวงศ์. (2565). ปัจจัยที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการดำเนินโครงการการส่งเสริมและพัฒนาผู้ประกอบการธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์). สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2568, จาก https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/dc:311514

Jeawkok, J., Kewsuwun, N., Saengtong, T., Laipaporn, S., Arrahimee, A. & Dhammasaccakarn, W. (2022). Halal spas: Local wisdom and identities of Langkasuka wellness services. Journal of Positive School Psychology, 6(6), pp. 1462-1476. Retrieved August 2, 2025, from https://journalppw.com/index.php/jpsp/article/view/7346

World Health Organization. (1986). The Ottawa charter for health promotion. Retrieved August 2, 2025, from https://www.who.int/teams/health-promotion/enhanced-wellbeing/first-global-conference