พัฒนาการกระบวนการสร้างสรรค์การแสดงหุ่นกระบอกไทย ของบ้านตุ๊กตุ่นหุ่นกระบอกไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการของแนวคิดและกระบวนการสร้างสรรค์การแสดงหุ่นกระบอกของคณะบ้านตุ๊กกะตุ่นหุ่นกระบอกไทย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ จากการศึกษาเอกสารวิชาการ วีดิทัศน์ การสัมภาษณ์เจาะลึกจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ และการร่วมอภิปรายกับผู้ทรงวุฒิเพื่อตรวจสอบข้อมูล

ผลการวิจัยพบว่า การแสดงหุ่นกระบอกของคณะบ้านตุ๊กตุ่นหุ่นกระบอกไทยมีแนวคิดการสร้างสรรค์จากการอนุรักษ์ตัวหุ่นกระบอกและศิลปะการแสดงหุ่นกระบอกแบบดั้งเดิมที่ได้รับการถ่ายทอดจากครูชูศรี (ชื้น) สกุลแก้ว ศิลปินแห่งชาติสาขาศิลปะการแสดงหุ่นกระบอกไทย จากนั้นต่อยอดและพัฒนาโดยสร้างหุ่นและรูปแบบการแสดงขึ้นใหม่เพื่อให้สอดคล้องกับเนื้อเรื่องในการแสดง สามารถแบ่งได้เป็น 3 ระยะ คือ 1) ระยะเริ่มต้น มีรูปแบบและวิธีการแสดงหุ่นกระบอกไทยแบบดั้งเดิม มีการสร้างหุ่นกระบอกขึ้นใหม่ โดยออกแบบให้สามารถเคลื่อนไหวนิ้วและคอได้ เนื้อหาที่นำมาเสนอเป็นบทแบบดั้งเดิมอย่างกรมศิลปากร 2) ระยะพัฒนา มีการพัฒนาตัวหุ่นกระบอกจากโครงสร้างเดิมผ่านกระบวนการศึกษาเทคนิคจากหุ่นประเภทต่าง ๆ ทั้งของไทยและต่างประเทศ โดยออกแบบให้หุ่นมีความเหมาะสมกับเนื้อเรื่อง ตัวหุ่นสามารถกระพริบตา ขยับปาก ขยับมือได้ เนื้อหาที่นำเสนอมาจากวรรณกรรมเอกของไทย และ 3) ระยะนวัตกรรม มีการสร้างหุ่นกระบอกด้วยเทคโนโลยีเครื่องพิมพ์สามมิติ และนำนวัตกรรมต่าง ๆ เข้ามาผสมผสานจนเกิดรูปแบบการแสดงที่มีลักษณะเฉพาะของบ้านตุ๊กตุ่นหุ่นกระบอกไทย เนื้อหาที่นำเสนอมีทั้งจากวรรณกรรมที่มีอยู่เดิมและสร้างสรรค์ขึ้นใหม่ให้เข้ากับยุคสมัย ส่วนมากนำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา