ผลกระทบภัยพิบัติทางภูมิอากาศ การรับรู้ความเสี่ยง และการปรับตัวของครัวเรือนเกษตรกรลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา
Article Sidebar
เผยแพร่แล้ว:
มิ.ย. 29, 2018
คำสำคัญ:
การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การรับรู้ความเสี่ยงภัยพิบัติ การเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติ การจัดการภัยพิบัติ ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบของภัยพิบัติทางภูมิอากาศ การรับรู้ความเสี่ยง และการปรับตัวของครัวเรือนเกษตรกร เก็บข้อมูลด้วยแบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์จาก 103 ครัวเรือนในพื้นที่ลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา วิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณด้วยสถิติเชิงพรรณนา t-Test และ One-Way ANOVA วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยเทคนิค Grounded Theory ผลการศึกษาประการแรกพบว่า ครัวเรือนได้รับผลกระทบมากน้อยแตกต่างกันไปตามลักษณะพื้นที่และลักษณะการเปิดรับต่อภัย ผลกระทบดังกล่าวมีทั้งรูปแบบที่คล้ายคลึงกันและที่มีลักษณะเฉพาะพื้นที่ ประการที่สอง การรับรู้ความเสี่ยงภัยน้ำท่วมของครัวเรือนอยู่ในระดับที่สูงกว่าภัยแล้งและภัยจากลมพายุ ประการที่สาม การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศทั้งในแง่การประกอบอาชีพทำนาและการดำเนินชีวิตของครัวเรือนอยู่ในระดับต่ำ เช่นเดียวกันกับการเตรียมความพร้อมรับมือภัยพิบัติที่ยังอยู่ในระดับต่ำทั้งในส่วนของครัวเรือนและในระดับหมู่บ้านซึ่งพบว่าขาดทั้งการวางแผนการรับมือและการระบุหรือจัดสรรพื้นที่สำหรับอพยพ/พักพิงยามเกิดภัยพิบัติภายในหมู่บ้าน งานวิจัยชิ้นนี้ได้นำผลการศึกษาที่ค้นพบไปจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรนำไปพิจารณาเพื่อหาแนวทางส่งเสริมให้ครัวเรือนในพื้นที่มีความสามารถในการปรับตัวต่อผลกระทบการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและลดความเสี่ยงภัยพิบัติในอนาคตได้ดียิ่งขึ้น
Downloads
Download data is not yet available.
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
Khunwishit, S., & Rammanee, Y. (2018). ผลกระทบภัยพิบัติทางภูมิอากาศ การรับรู้ความเสี่ยง และการปรับตัวของครัวเรือนเกษตรกรลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์, 9(1), 81–111. สืบค้น จาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/polscicmujournal/article/view/107727
ประเภทบทความ
บทความวิจัย
- เนื้อหาและข้อมูลที่ลงตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรง ซึ่งกองบรรณาธิการวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใดๆ
- บทความและข้อมูล ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ในทางวิชาการ ขอให้อ้างอิงแหล่งที่มาด้วย
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (2553). สถิติสถานการณ์ภัยแล้งของประเทศไทยตั้งแต่ พ.ศ. 2532-2553. สืบค้นเมื่อ 15 ธันวาคม 2557, จาก https://61.19.100.58/public/group4/disaster01/data20y/drought20y_1.pdf
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (2554). สถานการณ์สาธารณภัย: สรุปสถานการณ์อุทกภัยของประเทศไทย พ.ศ. 2532-2554. สืบค้นเมื่อ 23 มกราคม 2558, จาก https://61.19.100.58/public/group4/disaster01/data20y/flood20y_5.pdf
กรรณิการ์ ธรรมพานิชวงค์, ปริญญารัตน์ เลี้ยงเจริญ, อดิศร์ อิศรางกูร ณ อยุธยา, และพรเพ็ญ วิจักษณ์ประเสริฐ. (2558). การปรับตัวของเกษตรกรปลูกข้าวในทุ่งระโนดต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG5630013
ณัชวิชญ์ ติกุล และสืบพงศ์ ทองดี. (2559). การพัฒนารูปแบบชุมชนและที่อยู่อาศัยของผู้มีรายได้น้อยในจังหวัดเชียงใหม่เพื่อรับมือกับความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ: กรณีศึกษาน้ำท่วม (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG5630017
เทศบาลตำบลนาท่อม (2558). ข้อมูลพื้นฐาน. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2558, จาก https://www.natom.go.th/page.php?id=3185
สถาบันวิจัยและพัฒนาพลังงานนครพิงค์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2014). เปลี่ยนพืชเป็นพลังงานด้วยเทคโนโลยี CMU-CSTR. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2559, จาก https://www.erdi.cmu.ac.th/index.php/news/1163?category=11
สมพร คุณวิชิต. (2559). คู่มือการปรับตัวของชาวนาต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและแนวทางการพัฒนาหมู่บ้านปราดเปรื่องเรื่องภูมิอากาศ. สงขลา: พี.ซี.พริ้นติ้ง.
แสงจันทร์ ลิ้มจิรกาล, อัศมน ลิ่มสกุล, และทวีวงศ์ ศรีบุรี. (2553). การประเมินสภาวะความรุนแรงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย: การวิเคราะห์ความเสี่ยง และความล่อแหลมของพื้นที่วิกฤติ (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG5030043
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2557). โครงการพัฒนาลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาอย่างยั่งยืน (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://slbkb.psu.ac.th/xmlui/handle/2558/61
องค์การบริหารส่วนตำบลชัยบุรี (2558). แผนพัฒนา. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2558, จาก https://www.chaiburicity.go.th/developPlan/?cid=3
องค์การบริหารส่วนตำบลแดนสงวน (2558). ข้อมูลพื้นฐาน. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2558, จาก https://www.dansahuan.go.th/content/history
ภาษาอังกฤษ
Adger, W. N, Arnell, N. W., & Tompkins, E. L. (2005). Successful adaptation to climate change across scales. Global environmental change, 15(2), pp. 77-86.
Bobojonov, I. & Aw-Hassan, A. (2014). Impacts of climate change on farm income security in Central Asia: An integrated modeling approach. Agriculture, Ecosystems & Environment, 188, pp. 245-255.
Carey, M., Huggel, C., Bury, J., Portocarrero, C., & Haeberli, W. (2012). An integrated socio-environmental framework for glacier hazard management and climate change adaptation: lessons from Lake 513, Cordillera Blanca, Peru. Climatic change, 112(3-4), pp. 733-767.
Ho Ming-Chou, Shaw Daigee, Lin Shuyeu, & Chiu Yao‐Chu. (2008). How do disaster characteristics influence risk perception?. Risk Analysis, 28(3), pp. 635-643.
Juana, J. S., Kahaka, Z., & Okurut, F. N. (2013). Households' Perceptions and Adaptations to Climate Change In Sub-Sahara Africa: A Synthesis of Empirical Studies and Implications for Public Policy in African Agriculture. Journal of Agricultural Science (1916-9752), 5(4). pp. 121-135
Lindell, M. K. & Perry, R. W. (2004). Communicating Environmental Risk in Multiethnic Communities. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, Inc.
Lindell, M. K., Prater, C., & Perry, R. W. (2007). Wiley Pathways Introduction to Emergency Management. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.
Miceli, R., Sotgiu, I., & Settanni, M. (2008). Disaster preparedness and perception of flood risk: A study in an alpine valley in Italy. Journal of environmental psychology, 28(2), pp. 164-173.
Nelson, G. C., Rosegrant, M. W., Koo Jawoo, Robertson, R., Sulser, T., Zhu Tingju, Ringler, & et al. (2009). Climate change: Impact on Agriculture and Costs of Adaptation. (Research report). Washington, DC: International Food Policy Research Institute.
Terpstra, T. (2010). Flood preparedness: thoughts, feelings and intentions of the Dutch public. Thesis. Retrieved June 22, 2014 from https://doc.utwente.nl/69492/1/thesis_T_Terpstra.pdf
United Nations Office for Disaster Risk Reduction (2013a). Disaster Impacts 2000-2012. Retrieved November 22, 2013 from https://www.preventionweb.net/files/31737_20130312disaster20002012copy.pdf
______. (2013b). Number of Climate-related Disasters Around the World (1980-2011). Retrieved June 5, 2014 from https://www.preventionweb.net/files/20120613_ClimateDisaster1980-2011.pdf
Wamsler, C. & Lawson, Ni. (2012). Complementing institutional with localized strategies for climate change adaptation: a south–north comparison. Disasters, 36(1), pp. 28-53.
Yamin, F., Rahman, A, & Huq, S. (2005). Vulnerability, adaptation and climate disasters: a conceptual overview. IDS bulletin, 36(4), pp. 1-14.
Yu Junlei, Cruz, A. M., & Hokugo Akihiko. (2017). Households’ Risk Perception and Behavioral Responses to Natech Accidents. International Journal of Disaster Risk Science, 8(1), pp. 1-15.
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (2553). สถิติสถานการณ์ภัยแล้งของประเทศไทยตั้งแต่ พ.ศ. 2532-2553. สืบค้นเมื่อ 15 ธันวาคม 2557, จาก https://61.19.100.58/public/group4/disaster01/data20y/drought20y_1.pdf
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (2554). สถานการณ์สาธารณภัย: สรุปสถานการณ์อุทกภัยของประเทศไทย พ.ศ. 2532-2554. สืบค้นเมื่อ 23 มกราคม 2558, จาก https://61.19.100.58/public/group4/disaster01/data20y/flood20y_5.pdf
กรรณิการ์ ธรรมพานิชวงค์, ปริญญารัตน์ เลี้ยงเจริญ, อดิศร์ อิศรางกูร ณ อยุธยา, และพรเพ็ญ วิจักษณ์ประเสริฐ. (2558). การปรับตัวของเกษตรกรปลูกข้าวในทุ่งระโนดต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG5630013
ณัชวิชญ์ ติกุล และสืบพงศ์ ทองดี. (2559). การพัฒนารูปแบบชุมชนและที่อยู่อาศัยของผู้มีรายได้น้อยในจังหวัดเชียงใหม่เพื่อรับมือกับความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ: กรณีศึกษาน้ำท่วม (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG5630017
เทศบาลตำบลนาท่อม (2558). ข้อมูลพื้นฐาน. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2558, จาก https://www.natom.go.th/page.php?id=3185
สถาบันวิจัยและพัฒนาพลังงานนครพิงค์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. (2014). เปลี่ยนพืชเป็นพลังงานด้วยเทคโนโลยี CMU-CSTR. สืบค้นเมื่อ 12 สิงหาคม 2559, จาก https://www.erdi.cmu.ac.th/index.php/news/1163?category=11
สมพร คุณวิชิต. (2559). คู่มือการปรับตัวของชาวนาต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและแนวทางการพัฒนาหมู่บ้านปราดเปรื่องเรื่องภูมิอากาศ. สงขลา: พี.ซี.พริ้นติ้ง.
แสงจันทร์ ลิ้มจิรกาล, อัศมน ลิ่มสกุล, และทวีวงศ์ ศรีบุรี. (2553). การประเมินสภาวะความรุนแรงสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย: การวิเคราะห์ความเสี่ยง และความล่อแหลมของพื้นที่วิกฤติ (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG5030043
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. (2557). โครงการพัฒนาลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาอย่างยั่งยืน (รายงานการวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. สืบค้นเมื่อ 13 เมษายน 2561, จาก https://slbkb.psu.ac.th/xmlui/handle/2558/61
องค์การบริหารส่วนตำบลชัยบุรี (2558). แผนพัฒนา. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2558, จาก https://www.chaiburicity.go.th/developPlan/?cid=3
องค์การบริหารส่วนตำบลแดนสงวน (2558). ข้อมูลพื้นฐาน. สืบค้นเมื่อ 15 สิงหาคม 2558, จาก https://www.dansahuan.go.th/content/history
ภาษาอังกฤษ
Adger, W. N, Arnell, N. W., & Tompkins, E. L. (2005). Successful adaptation to climate change across scales. Global environmental change, 15(2), pp. 77-86.
Bobojonov, I. & Aw-Hassan, A. (2014). Impacts of climate change on farm income security in Central Asia: An integrated modeling approach. Agriculture, Ecosystems & Environment, 188, pp. 245-255.
Carey, M., Huggel, C., Bury, J., Portocarrero, C., & Haeberli, W. (2012). An integrated socio-environmental framework for glacier hazard management and climate change adaptation: lessons from Lake 513, Cordillera Blanca, Peru. Climatic change, 112(3-4), pp. 733-767.
Ho Ming-Chou, Shaw Daigee, Lin Shuyeu, & Chiu Yao‐Chu. (2008). How do disaster characteristics influence risk perception?. Risk Analysis, 28(3), pp. 635-643.
Juana, J. S., Kahaka, Z., & Okurut, F. N. (2013). Households' Perceptions and Adaptations to Climate Change In Sub-Sahara Africa: A Synthesis of Empirical Studies and Implications for Public Policy in African Agriculture. Journal of Agricultural Science (1916-9752), 5(4). pp. 121-135
Lindell, M. K. & Perry, R. W. (2004). Communicating Environmental Risk in Multiethnic Communities. Thousand Oaks, CA: SAGE Publications, Inc.
Lindell, M. K., Prater, C., & Perry, R. W. (2007). Wiley Pathways Introduction to Emergency Management. Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.
Miceli, R., Sotgiu, I., & Settanni, M. (2008). Disaster preparedness and perception of flood risk: A study in an alpine valley in Italy. Journal of environmental psychology, 28(2), pp. 164-173.
Nelson, G. C., Rosegrant, M. W., Koo Jawoo, Robertson, R., Sulser, T., Zhu Tingju, Ringler, & et al. (2009). Climate change: Impact on Agriculture and Costs of Adaptation. (Research report). Washington, DC: International Food Policy Research Institute.
Terpstra, T. (2010). Flood preparedness: thoughts, feelings and intentions of the Dutch public. Thesis. Retrieved June 22, 2014 from https://doc.utwente.nl/69492/1/thesis_T_Terpstra.pdf
United Nations Office for Disaster Risk Reduction (2013a). Disaster Impacts 2000-2012. Retrieved November 22, 2013 from https://www.preventionweb.net/files/31737_20130312disaster20002012copy.pdf
______. (2013b). Number of Climate-related Disasters Around the World (1980-2011). Retrieved June 5, 2014 from https://www.preventionweb.net/files/20120613_ClimateDisaster1980-2011.pdf
Wamsler, C. & Lawson, Ni. (2012). Complementing institutional with localized strategies for climate change adaptation: a south–north comparison. Disasters, 36(1), pp. 28-53.
Yamin, F., Rahman, A, & Huq, S. (2005). Vulnerability, adaptation and climate disasters: a conceptual overview. IDS bulletin, 36(4), pp. 1-14.
Yu Junlei, Cruz, A. M., & Hokugo Akihiko. (2017). Households’ Risk Perception and Behavioral Responses to Natech Accidents. International Journal of Disaster Risk Science, 8(1), pp. 1-15.
