History of Nursing and Midwifery in Siam from 1896 to 1935: The Colonial Context of Modernization
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
The study “History of Nursing and Midwifery in Siam from 1896 to 1935: the Colonial Context of Modernization,” aims to study history of nursing and midwifery in Siam during the modernizing period within the colonial context. The study shows: 1) the royal project on nursing and midwifery, which includes women’s role in it, was the attempt to reflect the modernity of the royal family as well as be an instrument to strengthen both the ruling class and Siamese state itself; 2) there were processes of negotiations and adaptations of ideology and the nature of the profession to comply with the then existing social conditions, the monarchical one in particular.
Article Details
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Copyright of any paper published in this journal belongs to the Author and All rights reserved.
The opinions expressed in the journal are those of the authors. Department of History, Philosophy and English Literature’s Journal Committee, Editorial Board and Peer Reviewer do not have to agree with those comments.
References
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.24/22 หนังสือหมอเอช อาดัมเซน กราบทูลพระเจ้าน้องยาเธอ กรมหมื่นวิวิธวรรณปรีชา (28 พฤศจิกายน ร.ศ.116).
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.10.1/12 เรื่องนางลออฮิกซ์ สมัครเข้ารับราชการในโรงพยาบาลศิริราชและลาออก (26 มิถุนายน 2462 - 17 พฤศจิกายน 2463).
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ 10.1/14 เรื่องนางสาวมณี สมัครเข้ารับราชการในโรงพยาบาลศิริราช (4 กรกฎาคม 2462 - 27 พฤษภาคม 2468).
หอจดหมายแห่งชาติ. ศธ.10.1/32 เรื่องนางสาวเอมมะบุชสมัครเข้ารับราชการในโรงพยาบาลศิริราช (26 พฤศจิกายน 2464 - 3 มิถุนายน 2470).
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ.10.1/64 เรื่องนางสาวสะอาด ไปรับราชการทางอนามัยสภากาชาดสยามและให้นางสาวมณีเป็นผู้ปกครองนักเรียนแทน (12 มิถุนายน - 2 ธันวาคม 2466).
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ. ศธ 7.2/1 เรื่องโรงเรียนนางพยาบาลและผดุงครรภ์ (10 พฤษภาคม 2454 - 6 มกราคม 2474).
จดหมายเหตุทางการพยาบาล คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, NS 003/38 แผนกโรงเรียนแพทย์ผดุงครรภ์และหญิงพยาบาลของสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ.
จดหมายเหตุทางการพยาบาล คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, NS 036/38 บันทึกข้อความของกระทรวงศึกษาธิการ เรื่องโครงการจัดตั้งโรงเรียนนางพยาบาลและนางผดุงครรภ์.
จดหมายเหตุทางการพยาบาล คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, NS 020/38 สำเนาจดหมายจากสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เรื่อง พระดำริที่จะสร้างโรงเรียนนางพยาบาลของเจ้าฟ้ากรมหลวงสงขลานครินทร์.
“แจ้งความกระทรวงธรรมการ โรงเรียนแพทย์ผดุงครรภ์เพิ่มใหม่.” ใน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 17 (10 มีนาคม ร.ศ.119).
“แจ้งความกระทรวงธรรมการ,” ใน ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 13 (24 มกราคม ร.ศ.115).
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. อนุสรณ์ 84 ปี คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล (โรงเรียนพยาบาลศิริราช). กรุงเทพฯ: คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, 2525.
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. อนุสรณ์ 60 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พ.ศ.2500. พระนคร: ไทยเขษม, 2500.
แดน บีช บรัดเลย์. คัมภีร์ครรภ์รักษา. ม.ป.ท.: ม.ป.พ., 254?.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จกรมพระยา. นิทานโบราณคดี. กรุงเทพฯ: คลังวิทยา, 2501.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์. การปฏิวัติสยาม พ.ศ. 2475. กรุงเทพฯ: มูลนิธิตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์, 2535.
นางพิณพากย์พิทยาเภท (จำนง เมืองแมน). “ประวัติรุ่นที่ 1 คุณหญิงสงวน ดำรงแพทยาคุณวีระไวทยะ นักเรียนแพทย์ผดุงครรภ์ รุ่นที่หนึ่ง.” ใน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. อนุสรณ์ 60 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พ.ศ. 2500. พระนคร: ไทยเขษม, 2500.
พิณพากยพิทยาเภท, คุณหญิง. “ประวัติพยาบาลรุ่นหนึ่งในประเทศไทย.” ใน อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพคุณหญิงพิณพากย์พิทยาเภท ท.จ. (จำนง เมืองแมน) ณ เมรุวัดเทพศิรินทราวาส วันเสาร์ที่ 17 มีนาคม พุทธศักราช 2533. กรุงเทพฯ: อักษรนิติ, 2533.
“พระนิพนธ์พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระชัยนาถนเรนทร (ครั้งดำรงพระอิสริยยศเป็นกรมขุนฯ) คัดจากหนังสือสารศิริราช ฉบับพิเศษฉลอง 60 ปี ศิริราช พฤษภาคม 2493.” ใน กระทรวงสาธารณสุข. พระกรณียกิจของพลเอกสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาชัยนาทนเรนทรที่เกี่ยวกับการแพทย์และการสาธารณสุข ข้าราชการกระทรวงการสาธารณสุขพิมพ์ถวายเป็นที่ระลึกในการพระราชทานเพลิงพระศพ ณ พระเมรุวัดเบญจมบพิตรดุสิตวนาราม วันที่ 29 มกราคม พุทธศักราช 2495. พระนคร: การพิมพ์พาณิชย์, 2495.
“พระนิพนธ์ความซาบซึ้งในน้ำพระหฤทัยของสมเด็จฯ ต่อวงการแพทย์ คัดจาก สารศิริราช ฉบับพิเศษ ฉลอง 60 ปี ศิริราช พฤษภาคม 2493 สมเด็จฯ ประทานแก่สารศิริราช แต่ครั้งดำรงตำแหน่งเป็นกรมขุน.” ใน กระทรวงสาธารณสุข. เฉลิมพระเกียรติพลเอกสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาชัยนาทนเรนทร พิมพ์เป็นที่ระลึกในการเสด็จพระราชดำเนิน เปิดพระรูปอนุสาวรีย์ ณ กระทรวงสาธารณสุข 27 พฤษภาคม 2509. พระนคร: โรงพิมพ์ไทยเขษม, 2509.
มณี สหัสสานนท์. “การศึกษาพยาบาล ใน 60 ปี.” ใน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. อนุสรณ์ 60 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พ.ศ. 2500. พระนคร: ม.ป.พ., 2500.
มลิ (วรโภค) ปรีชาดุลยกิจ. “ประวัติรุ่น พ.ศ. 2460.” ใน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. อนุสรณ์ 60 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พ.ศ.2500. พระนคร: ไทยเขษม, 2500, ไม่มีเลขหน้า.
มัลคอร์ม สมิธ. ราชสำนักสยามในทัศนะหมอสมิธ. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, 2542.
ลมุน บรรจงการ (ฤทธจิตร์). “ประวัติรุ่นที่ 13 พ.ศ. 2465.” ใน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. อนุสรณ์ 60 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พ.ศ. 2500. พระนคร: ม.ป.พ., 2500.
วรรณพร บุญญาสถิตย์. จอมนางแห่งสยาม : ในสมัยรัชกาลที่ 4 ถึงรัชกาลที่ 6 กับกระแสวัฒนธรรมตะวันตก. กรุงเทพฯ: สร้างสรรค์บุ๊คส์, 2552.
วิเชียร ทวีลาภ. “วิวัฒนาการการพยาบาลในประเทศไทย (พ.ศ.2439-2488).” ใน วิทยาการก้าวหน้า: 100 ปี การพยาบาลไทย. เอกสารการประชุมวิชาการงานฉลอง 100 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยศิริราช คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล วันที่ 9-11 มกราคม 2539 ณ โรงแรมอิมพีเรียล ควีนส์ปาร์ค กรุงเทพฯ.
“บันทึกความทรงจำของนางสุขกิจบำรุง เรื่อง การส่งเชลยศึกเยอรมันในสงครามโลกครั้งที่ 1.” ใน อนุสรณ์ขุนสุขกิจบำรุงและนางตรี สุขกิจบำรุง พิมพ์เป็นบรรณาการในการพระราชทานเพลิงศพ ณ เมรุวัดธาตุทอง วันพฤหัสบดีที่ 27 กุมภาพันธ์ 2518. กรุงเทพฯ: สนิทพันธ์การพิมพ์, 2518.
ประเพณีเกี่ยวกับชีวิต กรมศิลปากร (รวบรวม) พิมพ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ นางอัพภันตราพาธพิศาล (ลออ พลางกูร) ณ วัดมกุฎกษัตริยาราม 12 มิถุนายน 2495. พระนคร: บริษัทอักษรโสภณ จำกัด, 2495.
ทองคำ หุตะโกวิท. “ประวัติคุณทองคำ หุตะโกวิท,” ใน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล. อนุสรณ์ 60 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พ.ศ. 2500. พระนคร: ไทยเขษม, 2500.
ปรียา รามณรงค์. ศิริราชอันเป็นที่รัก : 84 ปี ปรียา รามณรงค์ 17 กุมภาพันธ์ 2543. กรุงเทพฯ : เจ. พริ้น, 2543.
อบทิพย์ แดงสว่าง. “17 ปี ที่ศิริราชพยาบาล.” ใน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.อนุสรณ์ 60 ปี โรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัยของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ พ.ศ. 2500. พระนคร: ม.ป.พ., 2500.
อุทุมพร สุนทรเวช (นางอมรดรุณารักษ์). พระราชชีวประวัติส่วนพระองค์สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เล่ม 1. พระนคร: องค์การค้าของคุรุสภา, 2514.
อำรุง โกมลวรรธนะ (รวบรวม). เจ้าฟ้ามงกุฎแห่งกรุงสยาม. พระนคร: แพร่พิทยา, 2506.
Mildred Porter. R.N., B.A., “H.M. THE QUEEN MOTHER’S SCHOOL OF MIDWIFER AND NURSING SIRIRAJ HOSPITAL, BANGKOK, SIAM, June 29, 1933 (2476).” ใน คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, ศิริราชพยาบาล อนุสรณ์ 72 ปี. พระนคร: อักษรสัมพันธ์, 2511.
ถนอมขวัญ ทวีบูรณ์ และคณะ. “ประวัติและวิวัฒนาการของโรงเรียนพยาบาลผดุงครรภ์และอนามัย ศิริราช ระหว่าง พ.ศ. 2439-2514.” Journal of Nursing Science 28, no. 4 (Oct-Dec 2010): 55-67.
ปีเตอร์ เอ แจ็คสัน, ปรีดี หงษ์สต้น (แปล). “ความคลุมเคลือของอำนาจกึ่งอาณานิคมในประเทศไทย.” รัฐศาสตร์สาร 34, ฉ. 1 (มกราคม-เมษายน 2556): 1-40.
Ann Towns. “The Status of Women as a Standard of ‘Civilization’.” European Journal of International Relation 15, no. 4 (2009): 681-706.
Tamara Loos. “Sex in the Inner City The Fidelity between Sex and Politics in Siam.” The Journal of Asian Studies 64, no. 4 (Nov., 2005), 881-909.
ณัฏฐวดี ชนะชัย. “สตรีในสังคมไทยสมัยใหม่: ศึกษากรณีสตรีซึ่งประกอบอาชีพพยาบาล (พ.ศ.2439-2485).” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2530.
เพ็ญศรี กวีวงศ์ประเสริฐ. “บทบาทของรัฐต่อปัญหาสุขภาพของประชาชน (พ.ศ. 2325-หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475).” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยมหิดล, 2528.
ยุวดี ตปนียากร. “วิวัฒนาการการแพทย์ไทยตั้งแต่สมัยเริ่มต้นจนถึงสิ้นสุดรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2522.
Siwasariyanon, Wariya. “The Transfer of Medical Technology from the First World to the Third Word: A Case Study of the Rockefeller Foudation’s Role in a Thai Medical School (1923-1935).” PhD diss., University of Hawaii, 1984.
Hfocus. มูลนิธิร็อคกี้เฟลเลอร์กับระบบสาธารณสุขไทย. https://www.hfocus.org/content/2015/01/9155 (สืบค้นเมื่อวันที่ 18 พฤษภาคม 2562).
P'grey Polvichai. “๑.บรรยากาศ"งานรำลึกคุณแม่มณี สหัสสานนท์" อ.สุภาภรณ์ ปีเตอร์ ประธานกล่าวสดุดีและรำลึกถึง คุณแม่มณี.” youtube, https://www.youtube.com/watch?v=4VobokLvhvY. (สืบค้นเมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2564).
