Siamese Subjects, Tavoy Surrenders, and the Cantonese Republicans: The Confrontation between Citizens and the Government on Land Rights in Bangkok

Main Article Content

Nipaporn Ratchatapattanakul

Abstract

Studies into Siam’s property rights from the mid-nineteenth century have focused on the development of rules on land rights, often within a modernization framework. While highlighting issues such as conflicts and bargaining between the Siamese government and Western powers on the right of foreign subjects to occupy lands, scholarly works tend to overlook conflicts between the Siamese subjects and the Siamese government. Accordingly, based on archival records from the national Archives of Thailand, this article examines lawsuits between Bangkok inhabitants and the Siamese government that took place between the 1870s and 1920s. By examining how Siamese subjects sought to maintain their private property rights in Bangkok, findings reveal complex issues surround negotiations, such as questions surrounding definitions of public property, Crown property, and the transformation of private property into state property. Moreover, the article argues that the Siamese government tried to slow down the process of issuing laws on land rights in Bangkok to prevent their subjects from occupying lands in urban areas.

Article Details

How to Cite
Ratchatapattanakul, Nipaporn. “Siamese Subjects, Tavoy Surrenders, and the Cantonese Republicans: The Confrontation between Citizens and the Government on Land Rights in Bangkok”. Thammasat Journal of History 7, no. 2 (December 24, 2020): 34–64. accessed April 1, 2026. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/thammasat_history/article/view/229360.
Section
Research Articles

References

“กฎเสนาบดีว่าด้วยกุศลสถานชนิดศาลเจ้า” ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 38 (24 เมษายน 2464): 13-23.

“คะดีบางเรื่องที่ควรรู้” หนังสือพิมพ์ข่าวศาลแลการคดี. ฉ. 1 (เมษายน 2465), 22-25.

“คะดีบางเรื่องที่ควรรู้” หนังสือพิมพ์ข่าวศาลแลการคดี. ฉ. 6 (6 กันยายน 2466), 31-46.

“ประกาศกรมโยธาธิการ” ประชุมกฎหมายประจำศก เล่ม 13, 60-65.

“ประกาศให้ทราบทั่วกัน” ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 28 (2 กรกฎาคม 2454): 682-684.

“ประกาศให้ทราบทั่วกัน” ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 28 (2 กรกฎาคม 2454): 684-685.

“ประกาศให้ทราบทั่วกัน” ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 28 (9 กรกฎาคม 2454): 729-730.

“ประกาศกรมโยธาธิการ” ประชุมกฎหมายประจำศก เล่ม 13: 66-68.

“พระราชบัญญัติลักษณปกครองท้องที่ พุทธศักราช 2457” ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 31 (17 กรกฎาคม 2457): 229-274.

“พระราชบัญญัติว่าด้วยที่พระราชทานพระบรมราชานุญาตแก่โรมันคาทอลิก มิสซังในกรุงสยาม” ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 31 (1 กรกฎาคม 2457): 205-209.

ร. แลงกาต์. ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย (กฎหมายเอกชน) กฎหมายที่ดิน คำสอนชั้นปริญญาโท. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, 2483.

“เรื่องศาลเจ้า” สยามราษฎร์ 10 มิถุนายน 2465, 3.

“สัญญาว่าด้วยการจดบาญชีคนในบังคับอังกฤษในกรุงสยามลงชื่อที่กรุงเทพฯ วันที่ 29 พฤศจิกายน ร.ศ.118” ราชกิจจานุเบกษา. เล่ม 17 (24 มิถุนายน 2442): 119-124.

สจช. ร.5 ค 4.1/22 พระราชทานเงินค่ารื้อเรือนให้แก่พวกลาวที่อาศัยในที่หลวงตำบลถนนพฤฒิบาศ (16-17 พฤศจิกายน 118)

สจช. ร.5 ค 4.1/23 ที่หลวงตำบลบ้านคอกกระบือ (22 พฤศจิกายน 118 - 24 มิถุนายน 127)

สจช. ร.5 น 2/10 พระราชบัญญัติจัดที่ทำสาธารณประโยชน์ (8 สิงหาคม 114 - 14 กันยายน)

สจช. ร.5 น 5.8/14 ตัดถนนพลับพลาไชย (6 กันยายน 119 - 26 กันยายน 121)

สจช. ร.5 น 18.1 ข/8 เรื่องจัดซื้อที่ทำถนนพาหุรัดแลถนนต่างๆ (31 สิงหาคม ร.ศ.109 - 27 กุมภาพันธ์ ร.ศ.116)

สจช. ร.5 น 42.4/36 ให้ทำแผ่นที่หลวงบ้านลาวตำบลคลองเปรมประชากรฟากตะวันตกเพราะจะตัดถนนฮกเลียบมาทางนี้ให้โอนที่มาเป็นของกรมพระคลังข้างที่ (5 กรกฎาคม 118 - 5 กันยายน 118)

สจช. ร.5 น 46.1/54 คอเรซปอนเดนเรื่องคอมมิตตีกราบบังคมทูลขอตั้งพิกัดค่าหลังคาเรือน โรงตึก ที่ราษฎรต้องถูกไล่ทำถนนต่าง ๆ จัดเป็นธรรมเนียมต่อไป (30 สิงหาคม - 18 ตุลาคม ร.ศ.116)

สจช. ร.5 ยธ 9/3 เรื่องตัดถนนเยาวราช (17 มีนาคม 111 - 9 กรกฎาคม 119)

สจช. ร.5 ยธ 9/8 ราษฎรร้องทุกข์เรื่องที่ถูกตัดถนนและร่างพระราชกำหนดว่าด้วยการจัดที่ทำถนน (26 กุมภาพันธ์ 113 - 30 พฤษภาคม 114)

สจช. ม-ร.5 น ก/12 เรื่องที่ 60 เหล่าราษฎรกราบบังคมทูลเรื่องความเดือดร้อนอันเกิดจากการเวนคืนที่ดินตำบลวัวลำพอง (1243)

สจช. ม-ร.5 น ก/21 200. กรมหมื่นภูธเรศธำรงศักดิ์ กราบบังคมทูลเรื่องปัญหากับกรมท่าอันเกิดจากสัปเยกฮอลันดาซื้อที่ที่ตำบลศีศะลำโพง (1244)

สจช. มจ 32/118 ช-122ซ “คำพิพากษาที่ 600 ปี 131 ที่หลวง” มโนสารคำพิพากษาฎีกา เล่ม 1, 381-391.

สจช. ร.5 บ 1.3/3 พระราชหัตถเลขาพระราชทานที่ตำบลริมแม่น้ำฝั่งตะวันออกนอกกำแพงพระนครตรงน่าวัดราชบูรณะเป็นสิทธิแก่พระเจ้าลูกยาเธอเจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ

สจช. ร.5 บ 1.10/9 สำเนาพระราชหัตถเลขาเรื่องที่ระหว่างคูวัดราชบูรณะกับถนนบ้านญวน (8 เมษายน 2452)

สจช. ร.5-ร.6 ร ล-พ ล/2 หน้า 1278-1297 ร่างพระราชบัญญัติจัดซื้อที่ดิน ร.ศ. 127

สจช. ร.6 น.15.1/1 ขออนุญาตปลูกโรงพักนายตำรวจในท้องที่หลวงบ้านทวาย (1 พฤศจิกายน 2433 - 22 มีนาคม 2463)

สจช. ร.6 น.15.1/2 หลวงศรีณรงค์ถวายฎีกาเรื่องที่หลวงตำบลบ้านทวาย (9 มิถุนายน 2442-30 เมษายน 2455); สจช. ร.6 น.15.1/3 ที่หลวงบ้านลาวพวน (25 กรกฎาคม 2442 - 9 สิงหาคม 2455)

พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นราชบุรีดิเรกฤทธิ์. ว่าด้วยที่ดิน. พระนคร: กองลหุโทษ, 2452.

นิกร ทัสสโร. พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ พระบิดาแห่งกฎหมายไทย. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์, 2549.

สมสมัย ศรีศูทรพรรณ. โฉมหน้าศักดินาไทย. กรุงเทพฯ: นกฮูก, 2539.

สมาคมกว๋องสิวแห่งประเทศไทย. สมาคมกว๋องสิวแห่งประเทศไทยในวาระครบรอบ 130 ปี และกว๋องสิวสัมพันธ์ ครั้งที่ 7, กรุงเทพฯ: สมาคมกว๋องสิวแห่งประเทศไทย, 2550

สุรศักดิ์ ลิขสิทธิ์วัฒนกุล. ร.แลงกาต์ กับไทยศึกษา รวมบทความแปลและบทความศึกษาผลงาน. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2548.

Sinn, Elizabeth. Power and Charity: A Chinese Merchant Elite in Colonial Hong Kong. Hong Kong: Hong Kong University Press. 2003.

Tasaka, Toshio, Nishizawa Kikuo. Introduction to Bangkok Land Ownership History. Tokyo: Nihon Hyoronsha, 2003. (In Japanese)

กนิษฐา ชิตช่าง. “สิทธิของราษฎรไทยในการใช้ประโยชน์และเป็นเจ้าของที่ดิน พ.ศ. 2444-2468: ศึกษากรณีที่ราบลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาตอนล่าง.” วิทยานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2547.

จริยาวรรณ อาภรณ์รัตน์. “ปัญหาของรัฐบาลไทยในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวที่เกี่ยวกับคนเอเชียในบังคับอังกฤษและฝรั่งเศส.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2525.

แจ่มจันทร์ วงศ์วิเศษ. “การปรับปรุงกองทัพบกของไทยตามแบบตะวันตก ตั้งแต่ พ.ศ. 2394-2475.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2519.

ชลลดา วัฒนศิริ. “พระคลังข้างที่กับการลงทุนธุรกิจในประเทศ พ.ศ. 2433-2475.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2529.

นพรัตน์ นุสสธรรม. “การปฏิรูปกฎหมายที่ดินในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2520.

สยมพร ทองสาริ. “ผลกระทบจากการตัดถนนในกรุงเทพในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (พุทธศักราช 2411-2453): ศึกษาเฉพาะกรณีการตัดถนนในกำแพงพระนครด้านเหนือและด้านใต้พระนคร.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2525.

Ratchatapattanakul, Nipaporn. “Public services in modern Bangkok: road construction, sanitation district and public health.” PhD diss., Kyoto University, 2012.

สุธาชัย ยิ้มประเสริฐ. “ปรีดี พนมยงค์กับปัญหาเอกราช.” รัฐศาสตร์สาร 22, ฉ. 1 (2543): 26-48.

Chandran, Jeshrun. “British Foreign Policy and the Extraterritorial Question in Siam 1891-1900.” Journal of the Malaysian Branch of the Royal Asiatic Society 38, no. 2 (208) (December, 1965): 290-313.

Chiang Wei-wen. “Interaction and cultural contact among contemporary Mingxiang people, Chinese and Vietnamese in the ancient city of Hoi An, Vietnam.” Asia Pacific Research Forum 61 (2015): 131–155. (In Chinese, Taiwan)

Koizumi Junko. "Chinese Shines in Siam in Historical Perspective." Bulletin of Institute of Advanced Studies on Asia 150 (December 2006): 275-310. (In Japanese)

Larsson, Tomas. “Intertextual relations: The geopolitics of land rights in Thailand.” Political Geography 26 (2007): 775-803.

LIM Pui Huen. “Past and Present Juxtaposed: The Chinese of Nineteenth Century Johor.” Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia 13, no. 1 (April 1998): 114-138.

Hong, Lysa. Extraterritoriality in Bangkok in the reign of king Chulalongkorn, 1868-1910: the cacophonies of semi-colonial cosmopolitanism. Itinerario 27, no. 2 (2003): 125-146.

สมาคมกว๋องสิวแห่งประเทศไทย. “ศาลเจ้า.” สมาคมกว๋องสิวแห่งประเทศไทย. http://www.kwongsiew.com/recommend/commerce_s.html (สืบค้นเมื่อวันที่ 10 กรกฎาคม 2560).

Saigon Story House. “Cantonese Hospital.” Saigoncholon. Entry posted November 24, 2014, https://saigoncholon.blogspot.com/2014/11/blog-post_24.html (accessed July 10, 2017).

Selangor & Federal Territory Kwong Siew Association. “Brief history.” Kwong Siew. https://kwongsiew.org/76.html/2 (accessed July 10, 2017).

นิภาพร รัชตพัฒนากุล. “ของกลาง ของหลวง ของสาธารณะ: การเวนคืนที่ดินเพื่อสาธารณะประโยชน์ระหว่าง ค.ศ. 1874 - ค.ศ. 1920.” กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ ปรัชญา และวรรณคดีอังกฤษ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2560.