การพัฒนาและการรวมกลุ่มของเกษตรกรผู้ปลูกสมุนไพรไทยสู่ภาคอุตสาหกรรมตามนโยบาย และแผนพัฒนาเมืองสมุนไพรจังหวัดพิษณุโลก กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชน ปลูกและแปรรูปสมุนไพรทับยายเชียง อำเภอพรหมพิราม กับกลุ่มปลูกสมุนไพรชาติพันธุ์ม้ง อำเภอนครไทย

บทคัดย่อ

        บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ คือ 1. ศึกษาการพัฒนาและการรวมกลุ่มของเกษตรกรผู้ปลูกสมุนไพรไทยสู่ภาคอุตสาหกรรม ภายใต้นโยบายและแผนพัฒนาเมืองสมุนไพรจังหวัดพิษณุโลก และ 2. ศึกษความเหมือนและความต่างของพื้นที่ที่สำเร็จและพื้นที่ที่ล้มเหลวในการพัฒนาการปลูกสมุนไพรในพื้นที่จังหวัดพิษณุโลก ผู้วิจัยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพโดยแบ่งเป็นใช้วิธีการวิจัยเชิงเอกสารและการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกซึ่งผู้ให้สัมภาษณ์แบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม คือ 1. กลุ่มเจ้าหน้าที่ภาครัฐจำนวน 6 คน 2. ภาคประชาชน เกษตรกร หมอพื้นบ้าน จำนวน 5 คน และ 3. ภาคธุรกิจกลุ่มโรงงานผลิตและแปรรูปสมุนไพร จำนวน 3 คน รวมผู้ให้ข้อมูลทั้งหมด 14 คน ทั้งนี้เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ การวิเคราะห์ผลการศึกษาใช้วิธีวิเคราะห์เนื้อหา คือ นำข้อมูลที่ได้ทั้งหมดมาตรวจสอบร่วมกันในลักษณะสามเส้าและนำเสนอข้อมูลแบบพรรณนา

          ข้อค้นพบในการศึกษา คือ 1. ภารกิจและการขับเคลื่อนองค์กรของกลุ่มวิสาหกิจและเครือข่ายเกษตรกรเป็นโครงสร้างที่มีความทันสมัยและมีภารกิจที่ชัดเจนดำรงอยู่อย่างกระจายตัวทั้งในจังหวัดพิษณุโลกและนอกจังหวัด ความเข้มแข็งของเครือข่ายเกษตรกรมีส่วนสำคัญในการขับเคลื่อนเมืองสมุนไพรเป็นอย่างมากในเชิงการปฏิบัติการเชิงพื้นที่ 2. ความเหมือนและความต่างของพื้นที่ที่สำเร็จและพื้นที่ที่ล้มเหลวในการพัฒนา การปลูกสมุนไพรในพื้นที่จังหวัดพิษณุโลกมีความซับซ้อนในการปฏิบัติการซึ่งเงื่อนไขขึ้นอยู่กับหลาย ๆ ปัจจัย เช่น ราคาสมุนไพรที่แตกต่างกันในแต่ละชนิด ความพร้อมสำหรับพื้นที่การปลูกในแต่ละพื้นที่ ต้นทุนในการลงทุนและเทคโนโลยีการเกษตร ความร่วมมือจากหน่วยงานภายนอก ความเข้มแข็งและความอ่อนแอของเครือข่ายเกษตรกร เป็นต้น ข้อเสนอแนะในงานวิจัยฉบับนี้ คือ หน่วยงงานภาครัฐและภาคเอกชนที่เกี่ยวข้องกับนโยบายและแผนพัฒนาเมืองสมุนไพรจังหวัดพิษณุโลก ควรเร่งพัฒนากลุ่มและขยายเครือข่ายของเกษตรกรผู้ปลูกสมุนไพรในจังหวัดพิษณุโลกในพื้นที่อื่น ๆ เพิ่มเติมมากขึ้น เนื่องจากแนวโน้มการขยายตัวของตลาดสมุนไพรในอนาคต