ธรรมขันธ์แห่งคัมภีร์ทีฆนิกาย: การศึกษาเชิงสังเคราะห์เพื่ออนุเคราะห์ผู้เริ่มศึกษา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเชิงสังเคราะห์ธรรมขันธ์แห่งทีฆนิกายที่ปรากฏในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรมและพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยวิธีวิจัยเอกสาร เก็บรวบรวมข้อมูลจากหนังสือ “พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม” และ “พระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย” วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงโครงสร้าง และสังเคราะห์เป็นเครือข่ายธรรม ผลการวิจัยพบว่า ธรรมขันธ์แห่งทีฆนิกายในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม 105 หรือ 106 หัวข้อ และ 596 หรือ 633 ข้อ  ในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย 462 หัวข้อ และ 2,600 ข้อ เครือข่ายธรรมแบบ 1) หมวดธรรม มีหมวด 4 เป็นแม่ข่าย 2) ประเภทธรรม มีประเภทที่ 8 ปฏิปัตติธรรม เป็นแม่ข่าย 3) ข้อธรรม มีข้อธรรมขึ้นต้นด้วย “สัมมา” เป็นแม่ข่าย 4) ความสัมพันธ์ระหว่างหัวข้อธรรมและข้อธรรม มีข้อธรรมขั้นต้นด้วย “ธรรม” เป็นแม่ข่าย

จากข้อค้นพบข้างต้นแสดงให้เห็นว่าธรรมขันธ์แห่งทีฆนิกายจำนวนมากไม่ถูกอ้างอิงถึงในพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม ดังนั้น ผู้ศึกษาจึงควรใช้พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรมเป็นจุดเริ่มต้น จากนั้นศึกษาหัวข้อธรรมในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย และในขั้นสุดท้าย ศึกษาเนื้อหาของพระไตรปิฎกให้ครบถ้วนเพื่อเข้าใจบริบทของธรรมขันธ์นั้น ๆ อย่างสมบูรณ์