พุทธเศรษฐศาสตร์จากทางสายกลางสู่ธรรมาภิบาลเพื่อบูรณาการแนวคิด ด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาลและเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ในประเทศไทยอย่างยั่งยืน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้นำเสนอกรอบการบูรณาการระหว่างพุทธเศรษฐศาสตร์กับแนวคิดด้านสิ่งแวดล้อม สังคม และธรรมาภิบาล (ESG) และเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) โดยครอบคลุม 4 ประเด็นหลัก ประเด็นแรก ด้านหลักพุทธศาสนา พบว่าหลักการสำคัญหกประการ ได้แก่ ทางสายกลาง ความพอเพียง ปฏิจจสมุปบาท สัมมาอาชีวะ กรุณา และสติ โดยทำหน้าที่เป็นตัวกรองเชิงจริยธรรม (ethical filter) ก่อนที่แรงจูงใจของตลาดจะเข้ามามีอิทธิพล ประเด็นที่สอง ด้านแนวคิด ESG พบว่ากรอบ ESG ในปัจจุบันขาดรากฐานเชิงปรัชญาที่สอดรับกับบริบทวัฒนธรรมตะวันออก และมีการละเลยมิติวัฒนธรรมซึ่งเป็นจุดอ่อนเชิงสถาบันโดยเฉพาะในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ประเด็นที่สาม ด้านเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน พบว่าปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และนโยบายเศรษฐกิจชีวภาพ-เศรษฐกิจหมุนเวียน-เศรษฐกิจสีเขียว (BCG Economy) เป็นต้นแบบระดับชาติที่แสดงว่าการบูรณาการปรัชญาพุทธศาสนาเข้ากับเป้าหมายการพัฒนาเป็นเรื่องที่สามารถดำเนินการได้จริงในเชิงนโยบาย ประเด็นที่สี่ ด้านการบูรณาการ พบว่ากรอบ DPSIR-E และสมการ I = P × A × T × E สามารถเชื่อมโยงพุทธเศรษฐศาสตร์กับ ESG และ SDGs ได้อย่างเป็นระบบ โดยค่านิยมและจริยธรรมเป็นตัวขับเคลื่อนเชิงสถาบันในระดับลึก บทความนี้มีข้อเสนอเชิงนโยบายของบริษัทและหน่วยงานกำกับดูแลในบริบทไทยและอาเซียน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
พระธรรมปิฎก (ป.อ. ปยุตฺโต). (2537). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. (พิมพ์ครั้งที่ 7). กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
Abeydeera, S., Kearins, K. and Tregidga, H. (2016). Buddhism, sustainability and organizational practices: Fertile ground? Journal of Corporate Citizenship, 61, 44–66.
Akadiri, S. S. and Özkan, O. (2026). Navigating uncertainty: The impact of ESG factors on clean energy markets and investment dynamics. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 33(1), 1270–1285.
Becker, C. U. and Hamblin, J. (2021). Conceptualizing personhood for sustainability: A Buddhist virtue ethics perspective. Sustainability, 13(16), 9166.
Daniels, P. L. (2003). Buddhist economics and the environment. International Journal of Social Economics, 30(1/2), 8–33.
Daniels, P. L. (2010a). Climate change, economics, and Buddhism Part I: An integrated environmental analysis framework. Ecological Economics, 69(5), 952–961.
Daniels, P. L. (2010b). Climate change, economics, and Buddhism Part 2: New views and practices for sustainable world economies. Ecological Economics, 69(5), 962–972.
Edmans, A. (2023). The end of ESG. Financial Management, 52(1), 3–17.
Ehrlich, P. R. and Holdren, J. P. (1971). Impact of population growth. Science, 171(3977), 1212–1217.
Esteves, L., Franco, M. and Rodrigues, M. (2025). Mindfulness in the business context: A multi-level model. International Journal of Organizational Analysis, 33(8), 2066–2105.
Fu, P., et al. (2024). Reexamining the relationship between ESG and firm performance: Evidence from the role of Buddhism. Borsa Istanbul Review, 24(1), 47–60.
Henisz, W., Koller, T. and Nuttall, R. (2019). Five ways that ESG creates value. Retrieved March 29, 2026, from https://www.mckinsey.com/capabilities/strategy-and-corporate-finance/our-insights/five-ways-that-esg-creates-value
Kim, J. and Daniel, S. J. (2016). Religion and corporate governance: Evidence from 32 countries. Asia-Pacific Journal of Financial Studies, 45(2), 281–308.
Kovács, G. (2014). The theoretical foundation of Buddhist management practices. Journal of Management Development, 33(8/9), 751–762.
Leggerini, C., et al. (2025). Circular economy disclosure and ESG performance: Signal, substance, or symbol. Business Strategy and the Environment, 35(3), 3672–3690.
Li, T.T., Wang, K., Sueyoshi, T. and Wang, D. D. (2021). ESG: Research progress and future prospects. Sustainability, 13(21), 11663.
Martiny, A., et al. (2024). Determinants of environmental, social and governance (ESG) performance: A systematic literature review. Journal of Cleaner Production, 456, 142213.
Nelson, J. A. (2018). Buddhist economics: An enlightened approach to the dismal science. Feminist Economics, 24(3), 184–187.
Perera, G. N. R., et al. (2025). Beyond breathing exercises: Rethinking mindfulness through a Buddhist lens. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies, 17(1), 73–97.
Raworth, K. (2017). Doughnut economics: Seven ways to think like a 21st-century economist. London: Chelsea Green Publishing.
Sangasumana, P. (2019). The Buddhist perspective on measuring wellbeing and happiness in sustainable development. International Journal of Management Research and Development, 6(3), 243–248.
Sarkis, J. (2012). Models for compassionate operations. International Journal of Production Economics, 139(2), 359–365.
Schumacher, E. F. (1973). Small is beautiful: Economics as if people mattered. New York:
Harper & Row.
Song, H.C. (2021). Buddhist approach to corporate sustainability. Business Strategy and the Environment, 30(7), 3040–3052.
Speece, M. W. (2019). Sustainable development and Buddhist economics in Thailand. International Journal of Social Economics, 46(5), 704–721.
Stirling, K. (2014). Buddhist wisdom as a path to a new economic enlightenment. Journal of Management Development, 33(8/9), 812–823.
Tan, F. and Dipendra, K. C. (2024). Tensions between materiality assessments and stakeholder engagements in Thai corporate sustainability leaders. Sustainability, 16(17), 7711.
Terzani, S. and Turzo, T. (2021). Religious social norms and corporate sustainability: The effect of religiosity on ESG disclosure. Corporate Social Responsibility and Environmental Management, 28(1), 485–496.
Van den Muyzenberg, L. (2014). The contribution of Buddhist wisdom to management development. Journal of Management Development, 33(8/9), 741–750.
Vu, M. C. (2018). Skilful means A Buddhist approach to social responsibility. Social Responsibility Journal, 14(2), 321–335.
