การประพันธ์ทางเดี่ยวซอสามสาย เพลงพญาตรึก สามชั้น

บทคัดย่อ

      บทความวิชาการนี้มุ่งนำเสนอการประพันธ์ทางเดี่ยวซอสามสาย เพลงพญาตรึก สามชั้น ซึ่งประพันธ์ขึ้นเพื่อใช้สำหรับบรรเลงประกวดเดี่ยวซอสามสาย ระดับอุดมศึกษา ของวิทยาลัยการดนตรี มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา ประจำปี 2567 สำหรับเพลงพญาตรึกเป็นเพลงลำดับที่ 4 ในเพลงเรื่องพญาโศก ซึ่งประกอบด้วยเพลงพญาฝัน พญาโศก ท้ายพญาโศก พญาตรึก พญารำพึง และพญาครวญ มีความยาว 4 หน้าทับปรบไก่ และใช้บันไดเสียงซอลเป็นหลักในการสร้างทำนอง ผู้ประพันธ์ดำเนินการโดยเริ่มจากตรวจสอบทำนองหลัก เสียงลูกตก และทิศทางการเคลื่อนที่ของทำนอง จากนั้นจึงร่างทำนองทางเดี่ยว โดยนำแรงบันดาลใจมาจากทางเดี่ยวซอสามสายเพลงพญาโศกของครูหลวงไพเราะเสียงซอ (อุ่น ดูรยะชีวิน) ทั้งด้านสำนวนเพลง และกระบวนการบรรเลงที่มีความคมชัด รวมทั้งเม็ดพรายการพรมปิด พรมเปิดที่ไม่เร็ว ทั้งนี้ยังคงสำนวนที่มีลักษณะการซ้ำในบทเพลงซึ่งแสดงอารมณ์การตรึกนึกดังชื่อเพลง  โดยเฉพาะในประโยคเพลงที่ 2-4 และประโยคที่ 7 แล้วจึงเพิ่มรายละเอียดและตกแต่งทำนองให้มีความไพเราะขึ้นตามลำดับ  โดยทำนองประกอบด้วยเที่ยวโอด และเที่ยวพัน มีการนำสำนวนกลอนประเภทต่าง ๆ เช่น กลอนฝาก กลอนพัน ใช้การไล่เสียงขึ้น และลง การใช้สำนวนซ้ำ รวมทั้งเม็ดพรายต่าง ๆ ในการบรรเลง เช่น การเอื้อนเสียง การกระทบเสียง การรูดนิ้ว การพรม การใช้คันชักสะอึก การชะงักคันชัก เป็นเครื่องมือในการประพันธ์