การเป็นผู้นำของพลเอกเปรม ติณสูลานนท์ ภายใต้พระบารมี (พ.ศ. 2523-2531)

บทคัดย่อ

งานวิจัยชิ้นนี้กล่าวถึงสองประเด็น หนึ่ง พลเอกเปรม ติณสูลานนท์ นายกรัฐมนตรีคนที่ 16 ของประเทศไทย สามารถอยู่ในตำแหน่งนายกรัฐมนตรีได้เป็นเวลาถึง 8 ปี กับ 5 เดือนในระหว่างปี พ.ศ. 2523-2531 เพราะบุคลิกลักษณะและภาวะความเป็นผู้นำที่ได้รับการยอมรับว่ามีภาพลักษณ์ที่สัตย์ซื่อ มือสะอาด มีความสามารถในการบริหารประเทศและสามารถประสานประโยชน์ระหว่างกลุ่มการเมือง พรรคการเมือง เป็นที่ยอมรับของสถาบันทางการเมืองฝ่ายต่าง ๆ รวมทั้งกองทัพอันเป็นกลุ่มที่มีอำนาจในการสนับสนุนและโค่นล้มรัฐบาลมาทุกยุคทุกสมัยแล้ว จุดเด่นที่สำคัญที่สุดคือการมีความเทิดทูนและความจงรักภักดีต่อสถาบันพระมหากษัตริย์อย่างเป็นที่ล้นที่พ้น อันเป็นภาพลักษณ์ที่ประจักษ์ต่อประชาชนและด้วยความจงรักภักดีสูงสุด พลเอกเปรมจึงได้รับการคุ้มครองและสนับสนุนจากสถาบันพระมหากษัตริย์ จนถือได้ว่าเป็นนายกรัฐมนตรี “ภายใต้พระบารมี” อย่างแท้จริง ดูได้จากกรณี “ข้อมูลใหม่” จากการต่ออายุราชการในตำแหน่งผู้บัญชาการทหารบกออกไปอีกหนึ่งปี ในปี พ.ศ. 2523 และกรณีการรัฐประหารที่ล้มเหลวในวันที่ 1-3 เมษายน พ.ศ. 2524

สอง การที่สถาบันพระมหากษัตริย์ของไทยยังทรงมีพระบารมีอย่างเปี่ยมล้น และมีแต่จะทรงอิทธิพลมากขึ้น จนกล่าวได้ว่าสามารถครอบครองหัวใจประชาชนทุกหมู่เหล่าให้ศรัทธาได้อย่างถวายชีวิต ถึงแม้ตัวของสถาบันเองจะเผชิญกับวิกฤติจากการปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครอง เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 ซึ่งนำโดย “คณะราษฎร” จนประเทศไทยต้องเปลี่ยนรูปแบบการปกครองจากราชาธิปไตยแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มาเป็นประชาธิปไตยแบบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ ที่ภายหลังนำมาซึ่งความขัดแย้งแตกแยก จนเกิด “กบฏบวรเดช” และการสละราชสมบัติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 การปฏิวัติเปลี่ยนแปลงการปกครองโดยการนำของ “คณะราษฎร” ก็ชัดเจนว่ามิได้มีจุดมุ่งหมายที่จะล้มเลิกหรือทำลายสถาบันพระมหากษัตริย์แต่อย่างใด อุดมการณ์ของคณะราษฎรยังคงสนับสนุนสถาบันพระมหากษัตริย์ให้เป็นสถาบันหลักในสังคม คณะผู้เปลี่ยนแปลงเพียงต้องการให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการปกครอง มีสิทธิในการเลือกสรรรัฐบาลหรือคณะบุคคลที่จะเข้ามาบริหารประเทศด้วยเท่านั้น ซึ่งผลของการปฏิวัติก็เป็นเพียงการกระตุ้นหรือเร่งรัดให้สถาบันพระมหากษัตริย์ต้องปรับตัวจากการที่เคยทรงมีพระราชอำนาจในการปกครองอย่างสมบูรณ์แต่เพียงพระองค์เดียว ไปสู่การปกครองแบบประชาธิปไตยที่ประชาชนมีส่วนร่วมด้วยเท่านั้น ซึ่งความสามารถในการปรับตัวเช่นนี้กลับเป็นประโยชน์อย่างมหันต์ ทำให้สถาบันพระมหากษัตริย์สามารถดำรงอยู่ได้อย่างดี และดีขึ้นเรื่อย ๆ ไม่ว่าในภายหลังระบอบการปกครองของประเทศจะล้มลุกคลุกคลานขนาดไหน เป็นแบบประชาธิปไตย หรือแบบเผด็จการ สถาบันพระมหากษัตริย์ก็ยังทรงมีพระราชอำนาจและพระบารมีเสมอ ทั้งยังสามารถแผ่มาคุ้มครอง และสนับสนุนคณะรัฐบาลพลเอกเปรมให้คงความเป็นคณะผู้บริหารได้อย่างยาวนาน