เครือข่ายธรรมขันธ์แห่งคัมภีร์ทีฆนิกายและมัชฌิมนิกายในหนังสือพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม และในพระไตรปิฎก: การศึกษาเชิงเปรียบเทียบ

บทคัดย่อ

              งานวิจัยเชิงคุณภาพด้วยการวิจัยเอกสารนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเชิงเปรียบเทียบเครือข่ายธรรมขันธ์  แห่งคัมภีร์ทีฆนิกายและมัชฌิมนิกายในหนังสือพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม และในพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เก็บข้อมูล คือ ธรรมขันธ์แห่งคัมภีร์ทีฆนิกายและมัชฌิมนิกายจากหนังสือพจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรมและพระไตรปิฎกภาษาไทยฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วย การวิเคราะห์คำและโครงสร้างแล้วสังเคราะห์เป็นเครือข่ายธรรมและเปรียบเทียบระหว่างแหล่งข้อมูลและคัมภีร์

               ผลการวิจัยพบว่า จำนวนหัวข้อธรรมแห่งทีฆนิกายและมัชฌิมนิกายโดยภาพรวมมี 860 หัวข้อ และ 4,942 ข้อ แบ่งเป็นในพจนานุกรมฯ 163 หัวข้อ และ 1,146 ข้อ ในพระไตรปิฎกฯ 697 หัวข้อ และ 3,796 ข้อ เมื่อเปรียบเทียบระหว่างคัมภีร์ พบว่า ในพจนานุกรมฯ จำนวนหัวข้อธรรมแห่งทีฆนิกายมากกว่ามัชฌิมนิกาย 47 หัวข้อ คือ 105 และ  58 เช่นเดียวกับในพระไตรปิฎกฯ ทีฆนิกายมากกว่ามัชฌิมนิกาย 227 หัวข้อ คือ 462 และ 235 หมวดธรรมที่มีจำนวนมากที่สุด คือ หมวด 4 ทั้งในพจนานุกรมฯ และพระไตรปิฎกฯ จำนวน 47 และ 161 เครือข่ายธรรมแห่งคัมภีร์ทีฆนิกายในหนังสือพจนานุกรมฯ เชื่อมโยงกันผ่านคำว่า “ธรรม” มากที่สุด 15 หัวข้อ รองลงมา คือ “กาม” 12 หัวข้อ และมัชฌิมนิกายมี 2 คำ คือ “กาย” และ “สัมมา” 6 หัวข้อ รองลงมา คือ “จิต” 5 หัวข้อ ในพระไตรปิฎกฯ มากที่สุดแห่งคัมภีร์   ทีฆนิกายและมัชฌิมนิกาย คือ คำว่า “ธรรม” ต่างแต่จำนวนหัวข้อธรรมที่สัมพันธ์กัน กล่าว คือ คัมภีร์ทีฆนิกายมากกว่าคัมภีร์มัชฌิมนิกาย 85 หัวข้อ คือ 106 และ 21 รองลงมา คือ คำว่า “อริย” และ “อายตนะ” จำนวน 11 และ 6 หัวข้อ เมื่อพิจารณาโดยภาพรวม คำว่า “ธรรม” มีจำนวนมากที่สุด 142 หัวข้อ ดังนั้น “ธรรม” จึงเป็นคำแม่ข่ายของเครือข่ายธรรมที่กว้างขว้างที่สุด