วิธีวิทยาและองค์ความรู้เชิงวัฒนธรรมทางประวัติศาสตร์ศิลปะไทย ทศวรรษ 2540-2560
Article Sidebar
เผยแพร่แล้ว:
ส.ค. 30, 2019
คำสำคัญ:
องค์ความรู้ วิธีวิทยา ประวัติศาสตร์ศิลปะ ศิลปะไทย
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความชิ้นนี้มีเป้าหมายเพื่อศึกษาความเปลี่ยนแปลงวิธีวิทยาและองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ศิลปะไทย ในช่วงระยะเวลาทศวรรษ 2540-2560 จากการศึกษาพบว่า องค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ไทยกระแสหลัก ทั้งในเชิงระเบียบวิธีวิทยาและมุมมองที่มีต่อวัฒนธรรมเป็นไปในลักษณะที่ค่อนข้างหยุดนิ่ง ตายตัว และเป็นไปในลักษณะเดียวกัน คือ องค์ความรู้ที่สร้างภายใต้อุดมการณ์ชาตินิยมที่เน้นคุณค่าและความสำคัญของความเป็นไทยผ่านเอกลักษณ์เฉพาะของงานศิลปะไทยในสมัยต่าง ๆ รวมทั้งการเน้นความสำคัญของพุทธศาสนา ลัทธิหีนยาน นิกายเถรวาทในขณะเดียวกันกลุ่มนักประวัติศาสตร์ศิลปะทวนกระแสก็พยายามตั้งคำถามต่อระเบียบวิทยาของนักประวัติศาสตร์ศิลปะกระแสหลัก และนำเสนอระเบียบวิธีวิทยาใหม่ ๆ มาใช้ในการศึกษางานศิลปะไทย ทำให้เกิดมิติใหม่ ๆ ในการมองวัฒนธรรมที่แตกต่างจากไปจากกลุ่มนักประวัติศาสตร์ศิลปะกระแสหลัก
Article Details
รูปแบบการอ้างอิง
ศรีนาคา เ. (2019). วิธีวิทยาและองค์ความรู้เชิงวัฒนธรรมทางประวัติศาสตร์ศิลปะไทย ทศวรรษ 2540-2560. วารสารวิชาการ มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์, 6(1), 207–241. สืบค้น จาก https://so05.tci-thaijo.org/index.php/hssnsru/article/view/213076
ประเภทบทความ
บทบรรณาธิการ
เอกสารอ้างอิง
กรณรงค์ เหรียนระวี. (2545). อำนาจขององค์ความรู้ในงานวาทกรรมทางประวัติศาสตร์ศิลปะและ โบราณคดีเขมรในประเทศไทย. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์)
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
กวิฎ ตั้งจรัสวงศ์. (2552). งานจิตรกรรมฝาผนังช่วงพุทธศตวรรษที่ 24-25 ภาพสะท้อนสังคมของกลุ่ม
ชนลุ่มแม่น้ำสะแกกรัง อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
เกษรา ศรีนาคา. (2558). ศิลป์ พีระศรีกับการสถาปนาศิลปะแห่งชาติ (พ.ศ. 2475-2505). วิทยานิพนธ์
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,
ชาตรี ประกิตนนทการ. (2546). จากสยามเก่า สู่ไทยใหม่: ความหมายทางสังคมและการเมืองไทยงาน สถาปัตยกรรม พ.ศ. 2394-2500. วิทยานิพนธ์สถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,
. (2548). คณะราษฎรฉลองรัฐธรรมนูญ: ประวัติศาสตร์การเมือง หลัง 2475 ผ่าน สถาปัตยกรรม "อำนาจ". กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2550). การเมืองและสังคมในศิลปสถาปัตยกรรม สยามสมัย ไทยประยุกต์ ชาตินิยม. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2551). พระพุทธชินราช ในประวัติศาสตร์สมบูรณาญาสิทธิราชย์. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2552). ศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร: สัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2558). การเมืองในสถาปัตยกรรมสมัยรัชกาลที่ 1. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2558). สถาปัตยกรรมไทยหลังรัฐประหาร 19 กันยา 49. กรุงเทพฯ: อ่าน.
ชาญคณิต อาวรณ์. (2556). เวสสันดรชาดก : จิตรกรรมกับประวัติศาสตร์สังคมล้านนา. วิทยานิพนธ์
ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย) มหาวิทยาลัย ศิลปากร.
ชำนาญ แสนศิริโฮม. (2548). “โลกศิลปะ" กรุงเทพฯ พ.ศ. 2325-2510 : การเปลี่ยนแปลงใน ความคิด "ศิลปะ สุโขทัย". วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์)
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
เชษฐ์ ติงสัญชลี. (2544). การวิเคราะห์การแสดงวิตรรกมุทราสองพระหัตถ์ของพระพุทธรูปในศิลปะ
ทวารวดี. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2544). พระพุทธรูปอินเดีย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2553). ศิลปะปาละและอิทธิพลต่อศิลปะในประเทศไทย : รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์.
กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2555). เจดีย์ในศิลปะพม่า-มอญ: พัฒนาการทางด้านรูปแบบตั้งแต่ศิลปะศรีเกษตรถึงศิลปะ
มัณฑเล. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2555). สัตตมหาสถาน : พุทธประวัติตอนเสวยวิมุตติสุขกับศิลปกรรมอินเดียและเอเชีย
อาคเนย์. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2557). “ประวัติศาสตร์ศิลปะกับประโยชน์ต่อการตรวจสอบศิลปกรรมที่สังเวชนียสถาน” ใน
สรรพศาสตร์ประวัติศาสตร์ศิลป์: เอกสารประกอบโครงการประชุมวิชาการด้านประวัติศาสตร์ศิลปะ เนื่องในโอกาสครบ 40 ปี ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2558). ศิลปะชวา. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2558). ศิลปะไทย: ภายใต้แรงบันดาลใจจากศิลปะอินเดียและปาละ. กรุงเทพฯ: มูลนิธิ
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา.
. (2559). ประติมากรรมฮินดู-พุทธในศิลปะอินเดีย กับคัมภีร์ศิลปศาสตร์ภาษาสันสกฤต.
กรุงเทพฯ: คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ณัฐิกา โชติวรรณ. (2557). เจดีย์ศิลปะมอญและการเชื่อมโยงประวัติชุมชนในจังหวัดปทุมธานี. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ดวงกมล บุญแก้วสุข. (2557). ศิลปะสกุลช่างเพชรบุรี: งานปูนปั้นปัจจุบันย้อนอดีต. วิทยานิพนธ์
ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. (ม.ป.ป.). ตำนานพุทธเจดีย์สยาม. ม.ป.พ.
นภวรรณ มีลักษณะ. (2548). ทวารวดีในประวัติศาสตร์นิพนธ์ไทย. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต
(ประวัติศาสตร์) มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
เนื้ออ่อน ขรัวทองเขียว. (2550). รูปแบบและความเชื่อของงานศิลปกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับพระศรี-ลักษมี ที่พบในประเทศไทยก่อนพุทธศตวรรษที่ 19 . วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต
(ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
บริบาลบุรีภัณฑ์, หลวง. (2507). "พระพุทธรูปสุโขทัย" ใน คำบรรยายสัมมนาโบราณคดีสมัยสุโขทัย
พ.ศ. 2503. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
พรชัย พฤติกุล. (2549). ประติมานวิทยาของพระพุทธรูปลีลาในศิลปะสุโขทัย. วิทยานิพนธ์ปริญญา
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
พิชญา สุ่มจินดา. (2548). การกำหนดอายุเวลาและการจำลองพระพุทธชินราชวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดพิษณุโลก. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์) มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์.
. (2557). ถอดรหัสพระจอมเกล้า. กรุงเทพฯ: มติชน.
. ผู้ช่วยศาสตราจารย์. (2559, 31 พฤษภาคม). สัมภาษณ์.
. (2560). “ข้อวินิจฉัยเกี่ยวกับภาพงานพระเมรุสมเด็จพระเพทราชาที่ค้นพบใหม่” ใน เสด็จสู่
แดนสรวง ศิลปะ ประเพณี และความเชื่อในงานพระบรมศพและพระเมรุมาศ. พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ (บรรณาธิการ). กรุงเทพ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และ มิวเซียมสยาม.
พิริยะ ไกรฤกษ์. (2520). ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับแบบศิลปในประเทศไทย คัดเลือกจากพิพิธภัณฑสถาน
แห่งชาติ สาขาส่วนภูมิภาค. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
. (2537). “ทิศทางและความเป็นไปได้ในการวิจัยศิลปะไทย,” ศิลปกรรมศาสตร์. 2(กรกฎาคม–
ธันวาคม).
. (2544). การเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะของคณะศิลปศาสตร์, วารสารศิลป ศาสตร์,
1(1).
. (2544). อารยธรรมไทยพื้นฐานทางประวัติศาสตร์ศิลปะ เล่ม 1 ศิลปะก่อนพุทธศตวรรษที่
19. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
. (2545). ศิลปะสุโขทัยและอยุธยา ภาพลักษณ์ที่ต้องเปลี่ยนแปลง: รวมบทความทางวิชาการ ประวัติศาสตร์ศิลปะ. กรุงเทพฯ : บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
. (2555). รากเหง้าศิลปะไทย. กรุงเทพฯ: ริเวอร์ บุ๊คส์.
. (ม.ป.ป.). รายงานวิจัยฉบับสมบูณ์ เรื่อง พระพุทธชินราช: การวิเคราะห์เชิงประวัติศาสตร์
ศิลปะ การศึกษาภาพลักษณ์ที่สร้างขึ้นโดยชนชั้นนำสยามสู่สามัญชน. ม.ป.พ.: สถาบัน
ไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
มงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2520). เที่ยวเมืองพระร่วง. พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงาน
พระราชทานเพลิงศพ ม.ล.ซัง สนิทวงศ์ วันที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2520.
มาลินี คุ้มสุภา. (2541). นัยทางการเมืองของอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยในสังคมไทย. วิทยานิพนธ์ รัฐศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
รวมบทความทางวิชาการ 72 พรรษาท่านอาจารย์ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล. (2538). กรุงเทพฯ: พิฆเณศ พริ้นท์ติ้ง เซ็นเตอร์.
รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2543). การศึกษาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะในฐานะที่เป็นการศึกษาหลักฐานทาง
โบราณคดี. ใน จดหมายข่าวโบราณคดี ฉบับที่ 2 (สิงหาคม-กันยายน).
. (2545). พระพุทธรูปประทับเหนือพนัสบดีในศิลปะทวารวดี. วิทยานิพนธ์ปริญญา
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (สาขาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2551). ประวัติ แนวความคิดและวิธีการค้นคว้าวิชาศิลปะไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2556). พุทธศิลป์ลังกา. กรุงเทพฯ: มติชน,
วริศรา ตั้งค้าวานิช. (2555). “รุ่งอรุณแห่งความสุข”: การสร้างประวัติศาสตร์ “สุโขทัย” พ.ศ. 2450–
2534. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
. (2557). ประวัติศาสตร์ “สุโขทัย” ที่เพิ่งสร้าง. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.
วิราวรรณ นฤปิติ. (2558). แนวคิดการรวบรวมพระพุทธรูปช่วงสร้างกรุงเทพฯ ถึงรัชกาลที่ 5.
วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
. (2560). การเมืองเรื่องพระพุทธรูป. กรุงเทพฯ: มติชน.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2543). การศึกษาเชิงเปรียบเทียบศิลปกรรมสุโขทัยและล้านนา. กรุงเทพฯ: ภาควิชา ประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร,
. (2543). ทวารวดี: ศิลปกรรมยุคแรกเริ่มในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์
ศิลปะ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร,
. (2545). รายงานการวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์ข้อมูลจากการขุดค้นทางโบราณคดีร่วมกับ
ข้อมูลด้านศิลาจารึกและประวัติศาสตร์ศิลปะสมัยสุโขทัย เพื่อการวิจัยหาประเด็นใหม่ทาง
วิชาการ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
. (2546). ศิลปะล้านนา. กรุงเทพฯ: ม.ป.พ.
. (2547). ศิลปะสุโขทัย: บทวิเคราะห์หลักฐานโบราณคดีจารึกและศิลปกรรม: รายงานการ
วิจัย. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2548). รายงานการวิจัยเรื่องพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวกับพระราชศรัทธา
ปณิธานในการสถาปนาวัตถุสถานในพระพุทธศาสนา. นครปฐม: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2551). งานช่าง สมัยพระนั่งเกล้าฯ. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2551). ศิลปะเมืองเชียงแสน: วิเคราะห์งานศิลปกรรมร่วมสมัยกับหลักฐานทางโบราณคดี
และเอกสารทางประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
. (2552). ศิลปกรรมทวารวดีอีสาน. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2553). รายงานการวิจัยพระพุทธรูปในประเทศไทย: รูปแบบ พัฒนาการ และความเชื่อของ
คนไทย. นครปฐม: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2554). พระพุทธรูปสำคัญและพุทธศิลป์ในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2554). ศาสตราจารย์ ดร. สันติ เล็กสุขุม ในฐานะครูประวัติศาสตร์ศิลปะ, ใน ประมวลผลงาน
ด้านประวัติศาสตร์ศิลปะของศาสตราจารย์ ดร. สันติ เล็กสุขุม. กรุงเทพฯ: เอราวัณการพิมพ์.
. (2555). เจดีย์ พระพุทธรูป ฮูปแต้ม สิม ศิลปะลาวและอีสาน. กรุงเทพฯ: มิวเซียมเพรส.
. (2555). พระพุทธรูปสำคัญและพุทธศิลป์ในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2556). พุทธศิลป์สมัยรัตนโกสินทร์ : พัฒนาการของงานช่างและแนวคิดที่ ปรับเปลี่ยน.
กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2556). พระพุทธรูปในประเทศไทย: รูปแบบ พัฒนาการและความเชื่อของคนไทย. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สมชาติ จึงสิริอารักษ์. (2553). สถาปัตยกรรมแบบตะวันตกในสยาม สมัยรัชกาลที่ 4 - พ.ศ. 2480.
กรุงเทพฯ: คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สันติ เล็กสุขุม. (2522). วิวัฒนาการของชั้นประดับลวดลายและลวดลายสมัยอยุธยาตอนต้น.
กรุงเทพฯ: อมรินทร์การพิมพ์.
. (2532). ลวดลายปูนปั้นแบบอยุธยาตอนปลาย (พ.ศ. 2172-2310). กรุงเทพฯ อมรินทร์
พริ้นติ้ง กรุ๊ป.
. (2544). ศิลปะอยุธยา: งานช่างหลวงแผ่นดิน. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2549).ศิลปะสุโขทัย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2557). การเริ่มต้นและการสืบเนื่องงานช่างในศาสนา ประวัติศาตร์ศิลปะไทย (ฉบับย่อ).
พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. 2560. วัด-เจดีย์: ในและนอกเกาะกรุงศรีอยุธยา. กรุงเทพฯ: มติชน.
สัมภาษณ์สันติ เล็กสุขุม, (2560) สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2560, จาก https://www.facebook.com/matichonbookclub/photos/a.1539174339480578.1073 741884.119067444824615/1539174392813906/?type=3&theater
สายชล สัตยานุรักษ์. (2545). สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ การสร้างอัตลักษณ์ "เมืองไทย"
และ "ชั้น" ของชาวสยาม. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,
สิโรตม์ ภินันท์รัชต์ธร. (2557). ศิลปกรรมของชาวมอญสมัยรัตนโกสินทร์ในภาคกลางของประเทศไทย. วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สุภัทรดิศ ดิศกุล, ม.จ. (2506). ศิลปในประเทศไทย. พระนคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
. 2626. การกำหนดวางโบราณวัตถุสถานโดยการวิวัฒนาการของลวดลาย, ใน การวิจัยด้าน มนุษยศาสตร์และศิลปะ, นงเยาว์ กาญจนวารี (บรรณาธิการ). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย.
โสภา เสนชัย. (2551). ความเชื่อและรูปแบบวัตถุมงคลจตุคามรามเทพ. วิทยานิพนธ์ปริญญา
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
อรรคพล สาตุ้ม. (2550). สัมภาษณ์ชาตรี ประกิตนนทการ: "เพดาน ความคิดในสถาปัตยกรรรมของ
คณะราษฎรกับสังคม". สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2561, จาก https://prachatai.com/journal/2007/10/14669
อลงกรณ์ ประมวญทรัพย์. (2557). พุทธปฏิมาขนาดใหญ่ในดินแดนไทย: ความศรัทธาและพุทธ
พานิชย์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัย ศิลปากร.
อชิรัชญ์ ไชยพจน์พานิช. (2557). ศิลปะเวียดและจาม. กรุงเทพฯ: มติชน.
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
กวิฎ ตั้งจรัสวงศ์. (2552). งานจิตรกรรมฝาผนังช่วงพุทธศตวรรษที่ 24-25 ภาพสะท้อนสังคมของกลุ่ม
ชนลุ่มแม่น้ำสะแกกรัง อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
เกษรา ศรีนาคา. (2558). ศิลป์ พีระศรีกับการสถาปนาศิลปะแห่งชาติ (พ.ศ. 2475-2505). วิทยานิพนธ์
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,
ชาตรี ประกิตนนทการ. (2546). จากสยามเก่า สู่ไทยใหม่: ความหมายทางสังคมและการเมืองไทยงาน สถาปัตยกรรม พ.ศ. 2394-2500. วิทยานิพนธ์สถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต
จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย,
. (2548). คณะราษฎรฉลองรัฐธรรมนูญ: ประวัติศาสตร์การเมือง หลัง 2475 ผ่าน สถาปัตยกรรม "อำนาจ". กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2550). การเมืองและสังคมในศิลปสถาปัตยกรรม สยามสมัย ไทยประยุกต์ ชาตินิยม. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2551). พระพุทธชินราช ในประวัติศาสตร์สมบูรณาญาสิทธิราชย์. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2552). ศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร: สัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2558). การเมืองในสถาปัตยกรรมสมัยรัชกาลที่ 1. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2558). สถาปัตยกรรมไทยหลังรัฐประหาร 19 กันยา 49. กรุงเทพฯ: อ่าน.
ชาญคณิต อาวรณ์. (2556). เวสสันดรชาดก : จิตรกรรมกับประวัติศาสตร์สังคมล้านนา. วิทยานิพนธ์
ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย) มหาวิทยาลัย ศิลปากร.
ชำนาญ แสนศิริโฮม. (2548). “โลกศิลปะ" กรุงเทพฯ พ.ศ. 2325-2510 : การเปลี่ยนแปลงใน ความคิด "ศิลปะ สุโขทัย". วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์)
มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
เชษฐ์ ติงสัญชลี. (2544). การวิเคราะห์การแสดงวิตรรกมุทราสองพระหัตถ์ของพระพุทธรูปในศิลปะ
ทวารวดี. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2544). พระพุทธรูปอินเดีย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2553). ศิลปะปาละและอิทธิพลต่อศิลปะในประเทศไทย : รายงานการวิจัยฉบับสมบูรณ์.
กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2555). เจดีย์ในศิลปะพม่า-มอญ: พัฒนาการทางด้านรูปแบบตั้งแต่ศิลปะศรีเกษตรถึงศิลปะ
มัณฑเล. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2555). สัตตมหาสถาน : พุทธประวัติตอนเสวยวิมุตติสุขกับศิลปกรรมอินเดียและเอเชีย
อาคเนย์. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2557). “ประวัติศาสตร์ศิลปะกับประโยชน์ต่อการตรวจสอบศิลปกรรมที่สังเวชนียสถาน” ใน
สรรพศาสตร์ประวัติศาสตร์ศิลป์: เอกสารประกอบโครงการประชุมวิชาการด้านประวัติศาสตร์ศิลปะ เนื่องในโอกาสครบ 40 ปี ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2558). ศิลปะชวา. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2558). ศิลปะไทย: ภายใต้แรงบันดาลใจจากศิลปะอินเดียและปาละ. กรุงเทพฯ: มูลนิธิ
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา.
. (2559). ประติมากรรมฮินดู-พุทธในศิลปะอินเดีย กับคัมภีร์ศิลปศาสตร์ภาษาสันสกฤต.
กรุงเทพฯ: คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ณัฐิกา โชติวรรณ. (2557). เจดีย์ศิลปะมอญและการเชื่อมโยงประวัติชุมชนในจังหวัดปทุมธานี. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ดวงกมล บุญแก้วสุข. (2557). ศิลปะสกุลช่างเพชรบุรี: งานปูนปั้นปัจจุบันย้อนอดีต. วิทยานิพนธ์
ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จฯ กรมพระยา. (ม.ป.ป.). ตำนานพุทธเจดีย์สยาม. ม.ป.พ.
นภวรรณ มีลักษณะ. (2548). ทวารวดีในประวัติศาสตร์นิพนธ์ไทย. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต
(ประวัติศาสตร์) มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
เนื้ออ่อน ขรัวทองเขียว. (2550). รูปแบบและความเชื่อของงานศิลปกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับพระศรี-ลักษมี ที่พบในประเทศไทยก่อนพุทธศตวรรษที่ 19 . วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต
(ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
บริบาลบุรีภัณฑ์, หลวง. (2507). "พระพุทธรูปสุโขทัย" ใน คำบรรยายสัมมนาโบราณคดีสมัยสุโขทัย
พ.ศ. 2503. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
พรชัย พฤติกุล. (2549). ประติมานวิทยาของพระพุทธรูปลีลาในศิลปะสุโขทัย. วิทยานิพนธ์ปริญญา
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
พิชญา สุ่มจินดา. (2548). การกำหนดอายุเวลาและการจำลองพระพุทธชินราชวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ จังหวัดพิษณุโลก. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์) มหาวิทยาลัย
ธรรมศาสตร์.
. (2557). ถอดรหัสพระจอมเกล้า. กรุงเทพฯ: มติชน.
. ผู้ช่วยศาสตราจารย์. (2559, 31 พฤษภาคม). สัมภาษณ์.
. (2560). “ข้อวินิจฉัยเกี่ยวกับภาพงานพระเมรุสมเด็จพระเพทราชาที่ค้นพบใหม่” ใน เสด็จสู่
แดนสรวง ศิลปะ ประเพณี และความเชื่อในงานพระบรมศพและพระเมรุมาศ. พิพัฒน์ กระแจะจันทร์ (บรรณาธิการ). กรุงเทพ: สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และ มิวเซียมสยาม.
พิริยะ ไกรฤกษ์. (2520). ข้อคิดเห็นเกี่ยวกับแบบศิลปในประเทศไทย คัดเลือกจากพิพิธภัณฑสถาน
แห่งชาติ สาขาส่วนภูมิภาค. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
. (2537). “ทิศทางและความเป็นไปได้ในการวิจัยศิลปะไทย,” ศิลปกรรมศาสตร์. 2(กรกฎาคม–
ธันวาคม).
. (2544). การเรียนการสอนวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะของคณะศิลปศาสตร์, วารสารศิลป ศาสตร์,
1(1).
. (2544). อารยธรรมไทยพื้นฐานทางประวัติศาสตร์ศิลปะ เล่ม 1 ศิลปะก่อนพุทธศตวรรษที่
19. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
. (2545). ศิลปะสุโขทัยและอยุธยา ภาพลักษณ์ที่ต้องเปลี่ยนแปลง: รวมบทความทางวิชาการ ประวัติศาสตร์ศิลปะ. กรุงเทพฯ : บริษัท อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
. (2555). รากเหง้าศิลปะไทย. กรุงเทพฯ: ริเวอร์ บุ๊คส์.
. (ม.ป.ป.). รายงานวิจัยฉบับสมบูณ์ เรื่อง พระพุทธชินราช: การวิเคราะห์เชิงประวัติศาสตร์
ศิลปะ การศึกษาภาพลักษณ์ที่สร้างขึ้นโดยชนชั้นนำสยามสู่สามัญชน. ม.ป.พ.: สถาบัน
ไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
มงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2520). เที่ยวเมืองพระร่วง. พิมพ์เป็นอนุสรณ์ในงาน
พระราชทานเพลิงศพ ม.ล.ซัง สนิทวงศ์ วันที่ 7 พฤศจิกายน พ.ศ. 2520.
มาลินี คุ้มสุภา. (2541). นัยทางการเมืองของอนุสาวรีย์ประชาธิปไตยในสังคมไทย. วิทยานิพนธ์ รัฐศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
รวมบทความทางวิชาการ 72 พรรษาท่านอาจารย์ ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล. (2538). กรุงเทพฯ: พิฆเณศ พริ้นท์ติ้ง เซ็นเตอร์.
รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2543). การศึกษาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะในฐานะที่เป็นการศึกษาหลักฐานทาง
โบราณคดี. ใน จดหมายข่าวโบราณคดี ฉบับที่ 2 (สิงหาคม-กันยายน).
. (2545). พระพุทธรูปประทับเหนือพนัสบดีในศิลปะทวารวดี. วิทยานิพนธ์ปริญญา
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (สาขาวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2551). ประวัติ แนวความคิดและวิธีการค้นคว้าวิชาศิลปะไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2556). พุทธศิลป์ลังกา. กรุงเทพฯ: มติชน,
วริศรา ตั้งค้าวานิช. (2555). “รุ่งอรุณแห่งความสุข”: การสร้างประวัติศาสตร์ “สุโขทัย” พ.ศ. 2450–
2534. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
. (2557). ประวัติศาสตร์ “สุโขทัย” ที่เพิ่งสร้าง. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มติชน.
วิราวรรณ นฤปิติ. (2558). แนวคิดการรวบรวมพระพุทธรูปช่วงสร้างกรุงเทพฯ ถึงรัชกาลที่ 5.
วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
. (2560). การเมืองเรื่องพระพุทธรูป. กรุงเทพฯ: มติชน.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. (2543). การศึกษาเชิงเปรียบเทียบศิลปกรรมสุโขทัยและล้านนา. กรุงเทพฯ: ภาควิชา ประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร,
. (2543). ทวารวดี: ศิลปกรรมยุคแรกเริ่มในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์
ศิลปะ บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศิลปากร,
. (2545). รายงานการวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์ข้อมูลจากการขุดค้นทางโบราณคดีร่วมกับ
ข้อมูลด้านศิลาจารึกและประวัติศาสตร์ศิลปะสมัยสุโขทัย เพื่อการวิจัยหาประเด็นใหม่ทาง
วิชาการ. กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
. (2546). ศิลปะล้านนา. กรุงเทพฯ: ม.ป.พ.
. (2547). ศิลปะสุโขทัย: บทวิเคราะห์หลักฐานโบราณคดีจารึกและศิลปกรรม: รายงานการ
วิจัย. กรุงเทพฯ: สถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2548). รายงานการวิจัยเรื่องพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวกับพระราชศรัทธา
ปณิธานในการสถาปนาวัตถุสถานในพระพุทธศาสนา. นครปฐม: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2551). งานช่าง สมัยพระนั่งเกล้าฯ. กรุงเทพฯ: มติชน.
. (2551). ศิลปะเมืองเชียงแสน: วิเคราะห์งานศิลปกรรมร่วมสมัยกับหลักฐานทางโบราณคดี
และเอกสารทางประวัติศาสตร์. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
. (2552). ศิลปกรรมทวารวดีอีสาน. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2553). รายงานการวิจัยพระพุทธรูปในประเทศไทย: รูปแบบ พัฒนาการ และความเชื่อของ
คนไทย. นครปฐม: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
. (2554). พระพุทธรูปสำคัญและพุทธศิลป์ในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2554). ศาสตราจารย์ ดร. สันติ เล็กสุขุม ในฐานะครูประวัติศาสตร์ศิลปะ, ใน ประมวลผลงาน
ด้านประวัติศาสตร์ศิลปะของศาสตราจารย์ ดร. สันติ เล็กสุขุม. กรุงเทพฯ: เอราวัณการพิมพ์.
. (2555). เจดีย์ พระพุทธรูป ฮูปแต้ม สิม ศิลปะลาวและอีสาน. กรุงเทพฯ: มิวเซียมเพรส.
. (2555). พระพุทธรูปสำคัญและพุทธศิลป์ในดินแดนไทย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2556). พุทธศิลป์สมัยรัตนโกสินทร์ : พัฒนาการของงานช่างและแนวคิดที่ ปรับเปลี่ยน.
กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2556). พระพุทธรูปในประเทศไทย: รูปแบบ พัฒนาการและความเชื่อของคนไทย. กรุงเทพฯ: ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สมชาติ จึงสิริอารักษ์. (2553). สถาปัตยกรรมแบบตะวันตกในสยาม สมัยรัชกาลที่ 4 - พ.ศ. 2480.
กรุงเทพฯ: คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สันติ เล็กสุขุม. (2522). วิวัฒนาการของชั้นประดับลวดลายและลวดลายสมัยอยุธยาตอนต้น.
กรุงเทพฯ: อมรินทร์การพิมพ์.
. (2532). ลวดลายปูนปั้นแบบอยุธยาตอนปลาย (พ.ศ. 2172-2310). กรุงเทพฯ อมรินทร์
พริ้นติ้ง กรุ๊ป.
. (2544). ศิลปะอยุธยา: งานช่างหลวงแผ่นดิน. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2549).ศิลปะสุโขทัย. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. (2557). การเริ่มต้นและการสืบเนื่องงานช่างในศาสนา ประวัติศาตร์ศิลปะไทย (ฉบับย่อ).
พิมพ์ครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ: เมืองโบราณ.
. 2560. วัด-เจดีย์: ในและนอกเกาะกรุงศรีอยุธยา. กรุงเทพฯ: มติชน.
สัมภาษณ์สันติ เล็กสุขุม, (2560) สืบค้นเมื่อ 1 สิงหาคม 2560, จาก https://www.facebook.com/matichonbookclub/photos/a.1539174339480578.1073 741884.119067444824615/1539174392813906/?type=3&theater
สายชล สัตยานุรักษ์. (2545). สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ การสร้างอัตลักษณ์ "เมืองไทย"
และ "ชั้น" ของชาวสยาม. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่,
สิโรตม์ ภินันท์รัชต์ธร. (2557). ศิลปกรรมของชาวมอญสมัยรัตนโกสินทร์ในภาคกลางของประเทศไทย. วิทยานิพนธ์ปริญญาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
สุภัทรดิศ ดิศกุล, ม.จ. (2506). ศิลปในประเทศไทย. พระนคร: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
. 2626. การกำหนดวางโบราณวัตถุสถานโดยการวิวัฒนาการของลวดลาย, ใน การวิจัยด้าน มนุษยศาสตร์และศิลปะ, นงเยาว์ กาญจนวารี (บรรณาธิการ). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย.
โสภา เสนชัย. (2551). ความเชื่อและรูปแบบวัตถุมงคลจตุคามรามเทพ. วิทยานิพนธ์ปริญญา
ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัยศิลปากร.
อรรคพล สาตุ้ม. (2550). สัมภาษณ์ชาตรี ประกิตนนทการ: "เพดาน ความคิดในสถาปัตยกรรรมของ
คณะราษฎรกับสังคม". สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2561, จาก https://prachatai.com/journal/2007/10/14669
อลงกรณ์ ประมวญทรัพย์. (2557). พุทธปฏิมาขนาดใหญ่ในดินแดนไทย: ความศรัทธาและพุทธ
พานิชย์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต (ประวัติศาสตร์ศิลปะ) มหาวิทยาลัย ศิลปากร.
อชิรัชญ์ ไชยพจน์พานิช. (2557). ศิลปะเวียดและจาม. กรุงเทพฯ: มติชน.
