พัฒนาการการวิจารณ์นาฏกรรมในประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาพัฒนาการการวิจารณ์นาฏกรรมในประเทศไทย  ผู้วิจัยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ  โดยศึกษาจากเอกสารชั้นต้นและเอกสารชั้นรอง ตำรา งานวิจัย และการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญ  ผลการศึกษาพบว่า การวิจารณ์นาฏกรรมในประเทศไทยเป็นกิจกรรมทางปัญญามีพัฒนาการควบคู่กับพลวัตของนาฏกรรมไทย  สามารถแบ่งได้เป็น  2 ยุค ได้แก่ ยุคก่อนรับอิทธิพลตะวันตก  และยุคหลังได้รับอิทธิพลตะวันตก   ในยุคแรก พบการวิจารณ์ในลักษณะมุขปาฐะมากกว่าการวิจารณ์ลายลักษณ์อักษร มีลักษณะของการวิจารณ์เชิง “กระซิบ”  มีทั้งการวิจารณ์ของคน “วงใน”  และการวิจารณ์ของคน “วงนอก” แต่ยังมีลักษณะไม่ตรงกับคำว่าการวิจารณ์แบบตะวันตก  การวิจารณ์ในยุคหลังรับอิทธิพลตะวันตก พบว่า  ปรากฏชัดเจนในรัชสมัยรัชกาลที่  4 และโดดเด่นอย่างมากในรัชสมัยรัชกาลที่ 5  ทั้งในด้านกฎหมาย การปรับปรุงเนื้อหา รูปแบบ วัฒนธรรมการสร้างและการเสพ  และการวิจารณ์ในวัฒนธรรมลายลักษณ์  ในระยะต้นการวิจารณ์ปรากฏในสื่อสิ่งพิมพ์เป็นหลักและค่อยๆ เสื่อมความนิยมลง ปัจจุบันการวิจารณ์ปรากฏในสื่อใหม่มากขึ้น ลักษณะการประเมินคุณค่าปรากฏทั้งในบทวิจารณ์  การมอบรางวัล  และการประกวดแข่งขัน เมื่อมีการปฏิรูปการศึกษาทำให้นาฏกรรมไทยแบ่งเป็น “นาฏยศิลป์” ซึ่งยึดโยงกับการแสดงตามขนบจารีตเดิม กับ “ศิลปะการแสดง” ซึ่งยึดโยงมาจากอิทธิพลของตะวันตก การแบ่งแยกอย่างชัดเจนดังกล่าวส่งผลต่อ กระบวนทัศน์การวิจารณ์นาฏกรรมทั้งสองประเภท อย่างไรก็ตามการวิจารณ์นับว่ามีส่วนช่วยให้นาฏกรรมไทยเกิดการพัฒนาและขับเน้นคุณค่าที่มีต่อสังคมไทยมากยิ่งขึ้น