กลวิธีการนำเสนอคำสอนในวรรณกรรมคำสอนอีสาน

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลวิธีการนำเสนอคำสอนในวรรณกรรมคำสอนอีสาน ซึ่งศึกษาจากตัวบทวรรณกรรมคำสอนอีสาน 8  เรื่อง ได้แก่  ธรรมดาสอนโลก  พญาคำกองสอนไพร่ ย่าสอนหลาน กาพย์ปู่สอนหลาน กาพย์หลานสอนปู่ อินทิญาณสอนโลก ท้าวคำสอน และฮีตสิบสอง คลองสิบสี่ พบว่าผู้แต่งใช้มีการกลวิธีในการนำเสนอคำสอนที่หลากหลาย คือ 1. การใช้กลวิธีทางภาษาเพื่ออธิบาย การสร้างอารมณ์ร่วม การยกตัวอย่างประกอบหรือการเปรียบเทียบ รวมทั้งเทคนิคการเล่นคำ เล่นภาษา สำนวนต่าง ๆ เพื่อให้เกิดความไพเราะเรื่องเสียง ช่วยกระตุ้นให้เกิดการจดจำและแสดงให้เห็นความสามารถหรือความเป็นนักปราชญ์ของผู้แต่ง  ด้วยเหตุนี้กลวิธีทางภาษาจึงเป็นอีกกลวิธีหนึ่งที่ทำให้วรรณกรรมคำสอนเกิดความน่าเชื่อถือ  2. การใช้กลวิธีการนำเสนอผ่านตัวบุคคล เป็นการอ้างถึงคำสอนของบุคคลที่มีความน่าเชื่อถือ คือ คำสอนของพระยาเจ้าเมือง  คำสอนของปู่  คำสอนของย่า คำสอนของพ่อ และคำสอนของสมณเพศ 3. การนำเสนอคำสอนผ่านเรื่องราวอุทาหรณ์ มีการยกตัวอย่างคำสอนผ่านตัวนิทานเพื่อหลีกเหลี่ยงความซ้ำซากในการนำเสนอ  คำสอนจึงถูกนำเสนอผ่านนิทานอุทาหรณ์ในลักษณะของนิทานซ้อนนิทานและการยกนิทานเพื่อเป็นอุทาหรณ์หรือเป็นตัวอย่างของคำสอนนั้น ๆ และ4. การนำเสนอคำสอนผ่านคติความเชื่อและหลักศาสนา มีการนำเสนอคำสอนผ่านหลักธรรมพุทธศาสนา การนำเสนอคำสอนผ่านความเชื่อตามศาสนาพราหมณ์ – ฮินดู การนำเสนอคำสอนผ่านคติความเชื่อดั้งเดิมของอีสาน เพื่อแสดงให้เห็นว่าคำสอนนั้นเป็นสิ่งที่ถูกต้องโดยมีหลักความเชื่อดังกล่าวเป็นตัวอ้างอิง เมื่อคำสอนต่าง ๆ ถูกรับรองและอ้างอิงจากความเชื่อดังกล่าวทั้งความเชื่อตามพุทธศาสนา ความเชื่อตามศาสนาพราหมณ์ และความเชื่อดั้งเดิมของอีสาน จึงทำให้ผู้คนปฏิบัติตามคำสอนนั้นได้ง่ายโดยไม่มีการตั้งคำถามต่อคำสอนเหล่านั้น