บทบาทประกาศกของนายสนธิ ลิ้มทองกุลและกลุ่มพันธมิตรประชาชน เพื่อประชาธิปไตยในการนำเสนอประเด็นสาระธรรมวิทยาแห่งพลเมือง ทางรายการโทรทัศน์เพื่อต่อต้านรัฐบาล ทักษิณ ชินวัตร พ.ศ. 2548-2549

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาท “สื่อมวลชน” ของ นายสนธิ ลิ้มทองกุล และกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย ผู้กลายมาเป็น“ประกาศก” ที่ใช้ธรรมวิทยาแห่งพลเมืองต่อต้านรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร และเพื่อศึกษาลักษณะการนำเสนอประเด็นสาระธรรมวิทยาแห่งพลเมืองผ่านรายการโทรทัศน์ ระเบียบวิธีวิจัยที่ใช้เป็นการวิเคราะห์เนื้อหาทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพจากรายการโทรทัศน์ที่จัดโดยนายสนธิ ลิ้มทองกุล และกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย จำนวน 67 รายการ ตั้งแต่ 6 กันยายน 2548 ถึง 19 กันยายน 2549 โดยพิจารณาความถี่และค่าร้อยละของข้อความในประเด็นสาระที่ปรากฏ ร่วมกับการตีความเนื้อหาในเงื่อนไขของบริบทสังคมและการเมือง ตลอดจนองค์ประกอบต่าง ๆ ของการผลิตรายการโทรทัศน์เพื่อเข้าใจความหมายของประเด็นสาระธรรมวิทยาแห่งพลเมือง

ผลการศึกษาพบว่าเนื่องจากรัฐบาลมีความชอบธรรมจากการเลือกตั้ง การต่อต้านรัฐบาลจึงมีการนำธรรมวิทยาแห่งพลเมืองมาเป็นประเด็นสาระปลุกเร้าให้เกิดแนวร่วมต่อต้านรัฐบาล โดยเป็นครั้งแรกที่นำรายการโทรทัศน์ผสานเข้ากับการชุมนุมต่อต้านในที่สาธารณะซึ่งสามารถแสดงภาพหลักฐานเพื่อการโน้มน้าวใจได้เป็นอย่างดี การถ่ายทอดรายการโทรทัศน์ผ่านดาวเทียมเป็นช่องทางการสื่อสารหลักในการสร้างบทบาทการเป็นประกาศกของ นายสนธิ ลิ้มทองกุลและกลุ่มพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตย โดยในส่วนของนายสนธิ ลิ้มทองกุลเองก็มีโอกาสแสดงภูมิความรู้ในฐานะผู้ดำเนินรายการทั้งในการวิเคราะห์และวิจารณ์ข่าวสาร โดยอาศัยหลักธรรมในพระพุทธศาสนาและธรรมวิทยาแห่งพลเมืองได้อย่างน่าเชื่อถือตั้งแต่ก่อนจะตั้งตัวเป็นผู้นำต่อต้านรัฐบาล ประเด็นสาระธรรมวิทยาแห่งพลเมืองที่นำเสนอในรายการโทรทัศน์มีทั้งหมด 29 ประเด็น จัดเป็นกลุ่มประเด็นสาระได้ 4 กลุ่ม เรียงลำดับตามค่าร้อยละของข้อความที่ปรากฏจากมากไปหาน้อยได้ดังนี้           1) การเมืองในระบอบประชาธิปไตย 2) คุณธรรมจริยธรรมของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง 3) สถาบันพระมหากษัตริย์ 4) ศาสนาและความเชื่อ ทั้งนี้ รายการโทรทัศน์มีการจัดวาระข่าวสารโดยให้น้ำหนักความสำคัญของประเด็นสาระอย่างสอดคล้องกับสถานการณ์และเป้าหมายการชุมนุม โดยใช้ “รหัสอุดมการณ์จารีตนิยม” ประกอบสร้างความหมายผ่านสัญญะต่าง ๆ ที่เป็นคำพูด หรือกิจกรรมแสดงความเคารพเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์ และยึดมั่นในธรรมวิทยาแห่งพลเมือง ร่วมกับการใช้ “รหัสอุดมการณ์เสรีนิยม” มาควบคุม “รหัสการนำเสนอความเป็นจริง” และ “รหัสเทคนิคทางโทรทัศน์” อีกชั้นหนึ่งเพื่อสร้างความหมายว่าฝ่ายตนให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมและสิทธิในการรับรู้ข่าวสารของประชาชน