ความยั่งยืนทางนิเวศกับระบอบกรรมสิทธิ์ในผืนป่าตะวันตก: บทวิพากษ์นิเวศวิทยาการเมืองและวัฒนธรรม

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิถีชีวิตชุมชนกับการจัดการทรัพยากรธรรมชาติบนฐานนิเวศวัฒนธรรมของชุมชนและการเปลี่ยนแปลงระบอบกรรมสิทธิ์ในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติ เพื่อศึกษารูปแบบระบอบกรรมสิทธิ์ที่เหมาะสมในการจัดการทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนที่สัมพันธ์กับความยั่งยืนทางนิเวศ ในผืนป่าตะวันตก ผ่านบทวิพากษ์นิเวศวิทยาการเมืองและวัฒนธรรม โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก ด้วยการสังเกต การสัมภาษณ์ และการเข้าร่วมเวทีประชุมสัมมนาเพื่อศึกษาข้อมูลเชิงลึก

ผลการศึกษาพบว่าชุมชนกะเหรี่ยงลุ่มน้ำแม่จันกลางผืนป่าตะวันตก มีชีวิตวัฒนธรรมที่สัมพันธ์กับธรรมชาติ ทั้งคน ภูเขา ลำห้วย ต้นไม้ และสัตว์ป่า ที่ไม่ได้แยกขาดออกจากกัน ต่างมีปฏิสัมพันธ์และสร้างความหมายต่อกันระหว่างคนกับธรรมชาติ มีการจัดการทรัพยากรธรรมชาติร่วมกันผ่านความเชื่อและคำสอนของ “ฤาษี” หรือ “อิสิ” และองค์ความรู้ของชุมชน จากกการไม่ยอมรับสิทธิทางวัฒนธรรมและระบบความเชื่อดั้งเดิมของชุมชน โดยรัฐยังให้ความสำคัญเฉพาะกรรมสิทธิ์ของรัฐและเอกชน ทำให้คนในชุมชนประสบปัญหาการดำรงชีพ ส่วนรูปแบบระบอบกรรมสิทธิ์ของชุมชนที่สัมพันธ์กับความยั่งยืนทางนิเวศ พบว่า ชุมชนยึดหลักระบบสิทธิการจัดการทรัพยากรร่วมในพื้นที่ทางวัฒนธรรมร่วมกันตามสิทธิทางวัฒนธรรม ระบบสิทธิส่วนรวมชั่วคราวแบบรวมหมู่เพื่อการดำรงชีพและจัดโซนพื้นที่สีเขียวเพื่อการอนุรักษ์ตามคำสอนของฤาษี พร้อมกับการลุกขึ้นมาเคลื่อนไหวทางวัฒนธรรมผ่านสำนึกร่วมทางนิเวศ