ความเหมาะสมของการนำวิธีการไกล่เกลี่ยมาใช้ในการระงับข้อพิพาททางปกครอง ในศาลปกครอง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักการและทฤษฎีที่เกี่ยวกับการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครองในศาลปกครอง โดยศึกษาว่าการนำวิธีการไกล่เกลี่ยมาใช้ระงับข้อพิพาทในคดีปกครองนั้นเหมาะสมหรือไม่ หากนำมาใช้ควรจะมีขอบเขต หลักเกณฑ์และกระบวนการไกล่เกลี่ยเพื่อระงับข้อพิพาทในคดีปกครองในศาลปกครองอย่างไร ทั้งนี้การกำหนดหลักเกณฑ์หรือกระบวนการดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อให้การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครองนั้นดำเนินไปโดยถูกต้อง เหมาะสม รักษาไว้ซึ่งหลักการในทางกฎหมายมหาชน โดยมุ่งศึกษาปัญหาทางกฎหมาย คือ การนำวิธีการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในศาลมาใช้ในคดีปกครองและขอบเขตของการนำวิธีการไกล่าเกลี่ยข้อพิพาทมาใช้ โดยเน้นวิเคราะห์และศึกษาแนวความคิด ทฤษฎีเกี่ยวกับคดีปกครอง การระงับข้อพิพาทและการไกล่เกลี่ยในคดีปกครอง ร่วมกับการศึกษาเปรียบเทียบบทกฎหมายต่างประเทศและประสบการณ์ของการใช้วิธีการไกล่เกลี่ยในศาลยุติธรรม รวมถึงศึกษาพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ 12) พ.ศ.2562 ในส่วนที่เกี่ยวกับการไกล่เกลี่ย และประเภทของคดีปกครองของไทย
อันเนื่องจากในปัจจุบัน การระงับข้อพิพาทหรือคดีที่เกิดขึ้นนั้น คู่กรณีมักเลือกที่จะฟ้องคดีต่อศาลเพื่อให้ศาลเป็นผู้พิจารณาตัดสิน ซึ่งเป็นวิธีที่ได้รับการยอมรับว่าได้ผลเป็นที่สุด แต่ในขณะเดียวกันการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีของศาลเป็นกระบวนการที่กฎหมายกำหนดไว้เป็นการเฉพาะ ต้องดำเนินการตามขั้นตอนทำให้ใช้ระยะเวลานานและไม่อาจคาดเดาได้ว่าผลของการพิพากษาจะเป็นที่พอใจของคู่กรณีทั้งสองฝ่ายหรือไม่ ประกอบกับการที่รัฐขาดมาตรการกลั่นกรองคดี ทำให้มีคดีเข้าสู่ศาลในปริมาณที่มากจนเกินไป กลายเป็นภาระของกระบวนการยุติธรรมทั้งระบบ ซึ่งในศาลยุติธรรมนั้นได้มีการนำวิธีการระงับข้อพิพาทที่เรียกว่า การไกล่เกลี่ยในศาลมาใช้เพื่อให้เกิดการประนีประนอมยอมความ โดยเป็นวิธีการที่สะดวก รวดเร็ว และได้ผลที่สร้างความพึงพอใจให้กับคู่ความ ขณะเดียวกันศาลปกครองก็ได้มีแนวคิดที่จะนำวิธีการดังกล่าวมาใช้ระงับข้อพิพาทในศาลปกครอง แต่เนื่องจากคดีปกครองเป็นคดีที่คู่ความมีสถานะทางกฎหมายแตกต่างจากในคดีแพ่งหรือคดีที่อยู่ในอำนาจของศาลยุติธรรม เนื่องจากความไม่เท่าเทียมกันของคู่ความ และส่วนใหญ่วัตถุแห่งคดีมักเป็นประเด็นการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง ดังนั้นการนำแนวทางการระงับข้อพิพาทด้วยวิธีการไกล่เกลี่ยมาใช้ในคดีปกครองจึงมีประเด็นปัญหาว่า การระงับข้อพิพาททางเลือกดังกล่าว จะสามารถทำได้ภายใต้หลักนิติธรรมและสามารถคุ้มครองประโยชน์สาธารณะควบคู่ไปกับการปกป้องสิทธิของประชาชนได้หรือไม่
ต่อมา สำนักงานศาลปกครอง ได้มีการประกาศใช้บทบัญญัติเกี่ยวกับการไกล่เกลี่ยคดีปกครองของศาลปกครองไทย ในพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ 12) พ.ศ.2562 ซึ่งเป็นกฎหมายที่ให้อำนาจศาลในการดำเนินการไกล่เกลี่ย แต่ยังไม่เป็นที่ชัดเจนว่า หลักเกณฑ์ วิธีการ รวมทั้งเงื่อนไขในการนำวิธีการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทมาใช้ในคดีปกครองเหมาะสมหรือไม่ และควรจะมีสาระสำคัญเช่นใด จึงจะสามารถแก้ไขปัญหาความล่าช้า และความไร้ซึ่งประสิทธิภาพในการพิจารณาคดีของศาลให้สอดคล้องและเหมาะสมกับหลักกฎหมายทางมหาชน เช่น หลักนิติรัฐ และหลักการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะได้ โดยผลการศึกษาพบว่า การที่จะนำวิธีการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทมาใช้ในคดีปกครองในศาลปกครอง ต้องคำนึงถึงข้อจำกัดของการกระทำทางปกครอง หลักการทางกฎหมายมหาชนและความเหมาะสมของคดีปกครองแต่ละประเภทด้วย จึงขอเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาคือ 1. การตรากฎหมายหรือระเบียบที่กำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการไกล่เกลี่ยในคดีปกครองในศาลปกครองควรกำหนดบทบาทหน้าที่ของตุลาการศาลปกครองในการควบคุมกระบวนการไกล่เกลี่ยและข้อตกลงของการไกล่เกลี่ยข้อคู่กรณีให้อยู่ภายใต้หลักการทางกฎหมายมหาชนควบคู่ไป 2. สำนักงานศาลปกครองควรดำเนินการออกระเบียบต่าง ๆ ให้สอดคล้องกับกฎหมายกลาง เพื่อทำการไกล่เกลี่ยคดีปกครองในศาลปกครองเป็นระบบ สามารถควบคุมปริมาณคดีในการเข้าสู่ศาลและอำนวยความยุติธรรมให้แก่คู่ความพร้อมทั้งประสานประโยชน์สาธารณะให้คงอยู่อย่างมีประสิทธิภาพ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
ม.ป.พ.
ชลิตา ศรีสง่า. (2552). ข้อจำกัดของกฎหมายในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีแพ่งของศาลยุติธรรม(วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยรามคำแหง.
ประสาท พงษ์สุวรรณ์. (2516). การระงับข้อพิพาททางปกครองโดยวิธีอื่นนอกจากการฟ้องคดีหรือพิพากษาโดยศาลปกครอง. วารสารนิติศาสตร์, 33(3), 470.
ปาลีรัฐ ศรีวรรณพฤกษ์. (2556). บทบาทของตุลาการศาลปกครองในการไกล่เกลี่ยข้อพิพาท: ประสบการณ์ของประเทศฝรั่งเศส. วารสารวิชาการศาลปกครอง, 13(3), 2-6.
พัชฌา จิตรมหึมา. (2560). แนวคิดและหลักการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในศาลปกครองฝรั่งเศสที่แก้ไขเพิ่มเติมใหม่ ค.ศ.2016, เอกสารเสนอคณะกรรมการกฤษฎีกา (คณะพิเศษ) เพื่อประกอบการพิจารณาร่างพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง (ฉบับที่ ...) พ.ศ..., กรุงเทพฯ: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, 1-20.
ภานุ รังสีสหัส. (ม.ป.ป). การไกล่เกลี่ยข้อพิพาท. ใน รวมบทความการไกล่เกลี่ยและประนอมข้อพิพาทและความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับกฎหมายที่เกี่ยวข้อง. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: ม.ป.พ.
วรพจน์ เวียงจันทร์. (2557). การไกล่เกลี่ย สมานฉันท์ ในระบบพิจารณาคดีอย่างต่อเนื่องของศาลยุติธรรม: ศึกษาเฉพาะกรณีของศาลจังหวัดพิษณุโลกและศาลจังหวัดกบินทร์บุรี (การอบรมหลักสูตร ผู้พิพากษาผู้บริหารในศาลชั้นต้น รุ่นที่ 13 สถาบันพัฒนาข้าราชการตุลาการศาลยุติธรรม สำนักงานศาลยุติธรรม, 2557), 7-13.
วรารัตน์ ไคขุนทด. (2554). การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครอง: สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี.วารสารวิชาการศาลปกครอง, 11(4), 54.
สำนักวิจัยและวิชาการ สำนักงานศาลปกครอง. (2558). พัฒนาการของการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในคดีปกครองของศาลปกครองไทย ระหว่างปี พ.ศ.2543 ถึง พ.ศ.2558. กรุงเทพฯ: สำนักงานศาลปกครอง.
Boyron Sophie. (n.d.). The Rise of Mediation in Administrative law Dispute: Experiences from England, France, and Germany. Public Law (50th Anniversary Year), 329.
CHABANOL Daniel. (2004). Code de justice administrative. 2 èd., (paris le moniteur), 125.
E-UROPEAN JUSTICE. (2016). Mediation in Member states. Accessed December 30, 2018, From https://e-justice.europa.eu
Frost, Stephen. (n.d.). Use of ADR in AAT GST Case. Accessed April, 02, 2018, From http://www.aat.gov.au/Publications/SpeechesAndPapers/AATMembers/docs/frostUseOfADRSeptember2100.rtft.
