นาฏศิลป์พื้นบ้านสร้างสรรค์ ชุด เซิ้งหอมแดง ตำบลชัยจุมพล อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์

บทคัดย่อ

นาฏศิลป์พื้นบ้านสร้างสรรค์ ชุดเซิ้งหอมแดง ตำบลชัยจุมพล อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ มีวัตถุประสงค์ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของการแสดงเซิ้งหอมแดง ตำบลชัยจุมพล  อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ 2) เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบการแสดงเซิ้งหอมแดง จากการสร้างสรรค์ไว้โดยภูมิปัญญาท้องถิ่น ได้แก่ คุณครูพรทิพย์ มั่นยวน ตำบลชัยจุมพล อำเภอลับแล  จังหวัดอุตรดิตถ์ 3) เพื่อศึกษาบทบาทหน้าที่ของการแสดงเซิ้งหอมแดง ตำบลชัยจุมพล อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ ในบริบททางสังคมวัฒนธรรม เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ แบบสัมภาษณ์ประกอบการวิจัยที่ผู้วิจัยสร้างขึ้น กล้องดิจิตอลบันทึกภาพนิ่ง และกล้องวีดิทัศน์บันทึกภาพเคลื่อนไหว และแถบบันทึกเสียง

ผลการศึกษาพบว่านาฏศิลป์พื้นบ้านสร้างสรรค์ชุด เซิ้งหอมแดง เกิดขึ้นจากการประดิษฐ์ตามขั้นตอนการเพาะปลูกหอมแดงของชาวบ้านตำบลชัยจุมพล อำเภอลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์ เนื่องจากตำบลชัยจุมพลเป็นแหล่งปลูกหอมแดงขนาดใหญ่ที่ได้รับการยอมรับในคุณภาพแห่งหนึ่งของประเทศ โดยนางพรทิพย์ มั่นยวน คิดประดิษฐ์ชุดการแสดงขึ้นเพื่อแสดงอัตลักษณ์วิถีการประกอบอาชีพที่สำคัญของชาวตำบลชัยจุมพล องค์ประกอบการแสดงที่สำคัญ ได้แก่ ท่ารำเซิ้งหอมแดงจำนวน 15 ท่า ประกอบด้วยท่ายืน ท่ารำส่าย (ส่ายข้างเดียว) ท่ามอง ท่าขุดดิน ท่ารำส่าย(ส่ายสองแขน) ท่าสะบัดจีบ ท่าปกฟาง ท่าเดิน ท่ารดน้ำ ท่าแบกกระชอน ท่าเตรียมตะกร้า ท่าเก็บหอมหรือดึงหอม ท่าเช็ดเหงื่อ ท่าอาย และท่าเข้าหรือท่าจบ ผู้แสดงรำคู่ชายและหญิง ฝ่ายชายแต่งกายสวมเสื้อเก๋ง-กางเกงขะหมุ ฝ่ายหญิงสวมเสื้อเก๋ง-นุ่งซิ่นลับแลง(ซิ่นดำปึก) อุปกรณ์ประกอบการแสดงคือ กระชอน ตะกร้าหอมแดง และจอบ ดนตรีและบทเพลงที่ใช้แสดงตามความเหมาะสมและความพร้อมในแต่ละโอกาสไม่ได้กำหนดไว้ตายตัว แต่นิยมใช้ดนตรีอีสานลายเต้ยโขงเพราะลีลาจังหวะสนุกสนานรวดเร็วเหมาะสมกับบริบทของการเพาะปลูกหอมแดง เซิ้งหอมแดงมีบทบาทหน้าที่ในการเป็นอัตลักษณ์ให้กับท้องถิ่นซึ่งนำมาซึ่งความภาคภูมิใจร่วมกันของชาวบ้านในชุมชน เป็นเครื่องมือสื่อสารประชาสัมพันธ์ให้สังคมภายนอกเข้าใจในบริบททางสังคมของตำบลชัยจุมพล เป็นสิ่งสะท้อนถึงความมีสุนทรียะที่ผสมผสานไปกับวิถีชาวบ้าน รวมถึงเป็นชุดการแสดงประจำท้องถิ่นที่มีไว้แสดงต้อนรับแขกผู้มาเยือนในวาระโอกาสต่าง ๆ ตลอดจนให้ผู้สูงอายุได้ออกกำลังกายเสริมสร้างสุขภาพกายและจิตที่ดี