การตรวจสอบดุลพินิจในการสั่งคดีอาญาของพนักงานอัยการของประเทศไทย เปรียบเทียบกับต่างประเทศ

บทคัดย่อ

บทความนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระบบการตรวจสอบการใช้ดุลพินิจในการสั่งคดีอาญาของพนักงานอัยการของประเทศไทยโดยเปรียบเทียบกับต่างประเทศ

จากการศึกษาพบว่า การใช้ดุลพินิจในการสั่งคดีอาญาของพนักงานอัยการ ซึ่งเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าเจ้าหน้าที่ของรัฐในประเทศไทยนั้นไม่มีการตรวจสอบการใช้ดุลพินิจในการสั่งคดีอาญาจากองค์กรใด ๆ ได้  ดังนั้นเมื่ออัยการสูงสุดออกคำสั่งไม่ฟ้องคดีก็ต้องยุติไปตามคำสั่งนั้น ประชาชน       ไม่สามารถมีส่วนร่วมในการตรวจสอบสวนกระบวนการดังกล่าวได้เหมือนกับในต่างประเทศ เช่น สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีก็จะมีการตรวจสอบโดยศาลหรือโดยประชาชน  หรือประเทศญี่ปุ่นซึ่งจะมีการแต่งตั้งคณะกรรมการจากประชาชน เพื่อมาทำหน้าที่เป็นผู้ทำการตรวจสอบถึงความชอบธรรมในการใช้ดุลพินิจในการสั่งไม่ฟ้องคดี แม้ว่าคดีที่อัยการออกคำสั่งไม่ฟ้องคดีนั้นจะไม่มีผู้เสียหายมายื่นคำร้องขอตรวจสอบ ประชาชนย่อมมีสิทธิร่วมตรวจสอบกระบวนการยุติธรรมได้ หลักการนี้จึงถือ   เป็นการควบคุมการใช้ดุลพินิจโดยทางอ้อม ฉะนั้นหากอัยการใช้อำนาจในการสั่งคดีโดยไม่ชอบ คณะกรรมการก็จะส่งมติทำเป็นสำเนาให้แก่หัวหน้าอัยการ ผู้ซึ่งทำหน้าที่คอยควบคุมดูแลให้ทราบมติ และอาจสั่งให้ยื่นฟ้องเมื่อเห็นว่าควรยื่นฟ้อง อันเป็นการสะท้อนเจตนารมณ์และความคิดเห็นที่ดี    บนพื้นฐานความต้องการของประชาชนทั่ว ๆ ไป ซึ่งต่างจากนักกฎหมายและเป็นการทำให้การฟ้องดำเนินคดีเป็นประชาธิปไตย

            ผู้เขียนจึงได้เสนอแนะแนวทางให้ดำเนินการแก้ไขประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความ   อาญาเกี่ยวกับการตรวจสอบการใช้ดุลพินิจในการสั่งไม่ฟ้องคดีอาญาของพนักงานอัยการและอัยการสูงสุด โดยนำระบบตรวจสอบการใช้ดุลพินิจในการสั่งคดีอาญาของพนักงานอัยการต่างประเทศ       มาเป็นแนวทางในการแก้ไข ปรับปรุง หรือร่างกฎหมายของประเทศไทยต่อไป