การยกระดับการเข้าถึงความยุติธรรมในระดับท้องถิ่น: วิเคราะห์ปัญหา ข้อกฎหมายและแนวทางการจัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมายเชิงรุก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อวิเคราะห์อำนาจหน้าที่ตามกฎหมายและอุปสรรคในเชิงปฏิบัติในการจัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในประเทศไทย โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงเอกสารผ่านการตีความกฎหมายปกครองและระเบียบที่เกี่ยวข้อง เพื่อการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน เพื่อขจัดความเหลื่อมล้ำทางสังคมและเศรษฐกิจที่เป็นอุปสรรคสำคัญ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในฐานะหน่วยงานทางปกครองที่ใกล้ชิดประชาชนที่สุดจึงมีบทบาทสำคัญในการจัดทำ “บริการสาธารณะ” ด้านการให้ความช่วยเหลือทางกฎหมาย ผลการศึกษาพบว่า แม้การกระจายอำนาจจะมุ่งเน้นให้ท้องถิ่นจัดทำบริการสาธารณะเพื่อคุ้มครองสิทธิประชาชน แต่ในปัจจุบันยังพบปัญหาในการดำเนินการช่วยเหลือทางกฎหมายดังกล่าว ดังนั้น การจัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมายจึงมีความสำคัญที่จะกระจายกระบวนการยุติธรรมให้ประชาชนเข้าถึงแต่ยังประสบปัญหาสำคัญ 3 ประการ ได้แก่ (1) ความคลุมเครือของขอบเขตอำนาจหน้าที่ในกฎหมายจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (2) ข้อจำกัดด้านระเบียบการงบประมาณที่เคร่งครัดจนทำให้การเบิกจ่ายค่าตอบแทนที่ปรึกษากฎหมายกระทำได้ยาก และ (3) ความทับซ้อนทางภารกิจกับหน่วยงานส่วนกลาง บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาฐานอำนาจทางกฎหมายปกครอง ปัญหาอุปสรรคจากระเบียบข้อบังคับ และนำเสนอรูปแบบการจัดตั้ง “ศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมาย” ในระดับท้องถิ่น จากการศึกษาพบว่าแม้ อปท.จะมีอำนาจหน้าที่ตามพระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 แต่ต้องเพิ่มความชัดเจนของการตีความระเบียบกระทรวงมหาดไทยว่าด้วยการเบิกจ่ายงบประมาณ ปรับปรุงระเบียบและโครงสร้างการดำเนินงาน เพื่อให้ศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมายของ อปท. สามารถเป็นที่พึ่งของประชาชนได้อย่างแท้จริงและชอบด้วยหลักกฎหมายปกครอง บทความนี้จึงเสนอแนวทาง การจัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือทางกฎหมายเชิงรุก ผ่านการตราข้อบัญญัติท้องถิ่นรองรับสถานะของศูนย์ฯ และการเสนอให้กระทรวงมหาดไทยปรับปรุงระเบียบการเงินให้มีความยืดหยุ่น เพื่อเปลี่ยนบทบาทของท้องถิ่นจากหน่วยงานผู้ออกคำสั่งทางปกครองสู่การเป็นผู้อำนวยความยุติธรรมในระดับฐานราก ซึ่งจะช่วยลดความเหลื่อมล้ำและสร้างความเข้มแข็งให้แก่กลไกการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Constitution of the Kingdom of Thailand. (2017). Royal Thai Government Gazette, 134(40a).
Determining Plans and Process of Decentralization to Local Government Organization Act, B.E. 2542. (1999). Royal Thai Government Gazette, 116(114a).
Determining Plans and Process of Decentralization to Local Government Organization Act, B.E. 2542. (1999, November 17). Royal Thai Government Gazette, 116(109a), 1-7.
Galanter, M. (2019). Access to justice in a world of expanding social capability. Fordham Urban Law Journal, 46(4), 911–927.
Garner, H. (2020). Community legal empowerment: A framework for supporting grassroots lawyering. Georgetown Journal on Poverty Law & Policy, 27(2), 203–225.
Hunsathanakit, S. (2023). Access to justice at the community level: Problems and solutions. Srinakharinwirot University Law Journal, 14(1), 78-95.
Kamolsuksathit, S. (2020). Administrative law and cases within the jurisdiction of the Administrative Court. Journal of Humanities and Social Sciences, Nakhon Sawan Rajabhat University, 14(1), 34-47.
Kanjanadun, P. (2020). The rule of law and the exercise of state power. Kasetsart University Law Journal, 50(2), 67-89.
Krea-ngam, W. (2023). Collaboration between educational institutions and local government organizations: Approaches and possibilities.Thammasat University ,45-49
Lertkusolkit, S. (2022). Development of legal service delivery models in communities. Naresuan University Journal of Social Sciences, 18(2), 201-223.
Limprasert, S. (2018). Reducing inequality in access to justice in Thai society through community justice. Rangsitsarn Journal of Social Sciences and Humanities, 5(2), 45-58.
Open Society Justice Initiative. (2016). Community-based paralegals. A practitioner's guide.
Rak-yutidham, S. (2022). Decentralization and local justice administration in Thailand. Journal of Humanities and Social Sciences, Nakhon Sawan Rajabhat University, 14(2), 45-60.
Singkaneti, B. (2019). Fundamental principles of rights, liberties, and human dignity (6th ed.). Winyuchon.
Subdistrict Council and Subdistrict Administrative Organization Act, B.E. 2537 (1994). Office of the Council of State.
Vanichbuncha, K. (2021). Management of local government organizations in the digital age. Chiang Mai University Journal of Political Science, 15(2), 45-67.
Varanyoo, V. (2020). Explanation of administrative law. Winyuchon.
