การเข้าถึงยาของผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวี กรณีคาดการณ์การเข้าร่วมเขตการค้าเสรีภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเข้าถึงยาของผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวี ในกรณีคาดการณ์การเข้าร่วมเขตการค้าเสรีเอเชียภูมิภาคแปซิกฟิก โดยรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิจากเอกสาร ร่วมกับการใช้แบบสัมภาษณ์เป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมูล โดยกลุ่มตัวอย่างคือจากผู้เชี่ยวชาญทางด้านเภสัชศาสตร์ การค้าเสรี และเศรษฐศาสตร์ จำนวน 4 ท่าน โดยวิเคราะห์ข้อมูลการเข้าถึงยาเอชไอวีของผู้ป่วย และการคาดการณ์ผลกระทบจากเขตการค้าเสรี โดยใช้การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและนำเสนองานวิจัยโดยใช้สถิติพรรณนา  ผลการวิจัยพบว่าการเข้าถึงยาต้านไวรัสสำหรับผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวี และผู้ป่วยเอดส์ในปัจจุบันเข้าถึงยาสูตรพื้นฐานได้ทุกคนตามสิทธิการรักษาโดยมี 3 กองทุนหลัก คือ กองทุนประกันสุขภาพ ประกันสังคม และสวัสดิการข้าราชการ โดยใช้เกณฑ์การเริ่มให้ยาอ้างอิงจากหลักเกณฑ์ของกระทรวงสาธารณสุข แต่จะแตกต่างกันในรายละเอียดของตัวยาในระดับยาทางเลือกและยาสูตรดื้อยา การเข้าถึงยาจะขึ้นกับสิทธิการรักษาแล้ว ยังขึ้นอยู่กับ ระบบการคัดเลือกยา การจัดซื้อยา การกระจายยา และการใช้ยาด้วย ผลการสัมภาษณ์พบว่า ไม่เห็นด้วยในการตอบรับเข้าร่วมเขตการค้าเสรี TPP ในเรื่องสิทธิบัตรยา เนื่องจาก TPP เป็นเขตการค้าเสรีระดับสูง มีเงื่อนไขที่ขัดกับหลักการค้าเสรีและมีผลกระทบหลายด้านซึ่งส่วนใหญ่เป็นผลกระทบด้านลบ โดยเฉพาะด้านเศรษฐกิจ ที่ส่งผลเสียต่ออุตสาหกรรมยาสามัญ ส่งผลกระทบต่อการเข้าถึงยาสามัญล่าช้า อีกทั้งยังส่งผลการต่อรองราคายา ด้านสังคม และด้านสาธารณสุข โดยที่ผู้เชี่ยวชาญเสนอแนะว่าประเทศไทยควรมีการศึกษาผลกระทบอย่างเป็นระบบจัดระบบ และหากตัดสินใจเข้าร่วมควรมีการเตรียมพร้อมในเรื่องระบบการขึ้นทะเบียนสิทธิบัตรที่เข้มแข็ง โดยการพัฒนาศักยภาพบุคลากร พัฒนาระบบสารสนเทศ และมีการกำหนดหลักเกณฑ์การขึ้นทะเบียนยาที่ชัดเจนก่อนตอบรับการเข้าร่วมเขตการค้าเสรีดังกล่าว