ข้อพิจารณาทางกฎหมายบางประการเกี่ยวกับ “อวัยวะ”

บทคัดย่อ

            บทความเรื่องนี้ เขียนขึ้นเพื่อหาทางออกกรณีการขาดแคลนอวัยวะสำคัญของมนุษย์ที่ประสบปัญหาเดียวกันทั่วโลก การที่ผู้ป่วยไม่อาจรอคิวการบริจาคได้ จนเกิดภาวะการลักลอบซื้อขาย โจรกรรมอวัยวะ ทั้งในระดับประเทศและระหว่างประเทศ ค่าตอบแทนที่ได้จากอวัยวะสำคัญที่ผู้ป่วยยินยอมจ่ายเพื่อการยืดอายุขัยแห่งชีวิต ในขณะที่คนจนที่มีความจำเป็นแห่งชีวิตต้องยอมทุพพลภาพ ด้วยการขายอวัยวะของตน ความรู้เท่าไม่ถึงการณ์ในความอ่อนวัยของเด็กที่ขายอวัยวะเพื่อให้ได้มาซึ่งของใช้ราคาแพงให้ทัดเทียมคนอื่น ๆ หรือแม้แต่การจารกรรมอวัยวะจากเหยื่อโดยตรง ได้ถูกหยิบยกในประเด็นการค้ามนุษย์ ตลอดจนข่าวการอุ้มบุญก็มีการโยงมาสู่ประเด็นเกี่ยวกับการใช้อวัยวะจากเด็กที่เกิดจากการอุ้มบุญด้วย

            ประเทศไทยประสบปัญหาเกี่ยวกับอวัยวะตามที่กล่าวมาข้างต้นเช่นกัน แต่กฎหมายไทยที่มีผลบังคับใช้ในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ประมวลกฎหมายอาญา พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 พระราชบัญญัติคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ พ.ศ. 2558 ตลอดจนข้อบังคับแพทยสภาว่าด้วยการรักษาจริยธรรมแห่งวิชาชีพเวชกรรม ก็ไม่อาจใช้บังคับกับกรณีตามปัญหาที่กล่าวมาข้างต้นได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล

            ผู้เขียนซึ่งแต่เดิมไม่เห็นด้วยกับแนวคิดที่ว่า “ทุกคนเป็นผู้บริจาคอวัยวะ” เพราะจะขัดแย้งต่อความเชื่อทางศาสนา หรือความคิดพื้นฐานของคนไทยในการมีกฎหมายบังคับให้ต้องบริจาคอวัยวะของตน และคนไทยน่าจะยังไม่พร้อมสำหรับเรื่องนี้ แต่เมื่อพิจารณาจากปัญหา “ความไม่เท่าเทียมของคนไข้ที่รอคอยอวัยวะ”ผู้เขียนจึงเห็นด้วยอย่างยิ่งต่อการมีกฎหมายกำหนดให้ทุกคนเป็นผู้บริจาคอวัยวะ เพียงแต่อาจกำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับอายุขั้นต่ำของผู้บริจาค เช่น 16 หรือ 18 ปี ที่เป็นผู้ยินยอมบริจาคอวัยวะ หรือการยกเลิกการบริจาคโดยแสดงตนเป็นผู้ไม่ยินยอมได้ตลอดเวลา ทั้งนี้จะต้องมีการประชาสัมพันธ์ และรับฟังความคิดเห็นของประชาชนที่มีความพร้อมต่อระบบหรือหลักการบริจาคอวัยวะโดยความยินยอมหรือไม่