ข้อพิจารณาบางประการเกี่ยวกับกฎหมายอุ้มบุญ

บทคัดย่อ

            บทความนี้เป็นการแสดงความเห็นต่อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการอุ้มบุญ ซึ่งถือได้ว่าเป็นปัญหาเรื้อรังมานาน เกี่ยวกับผู้ประสงค์มีบุตรทำการจ้างหญิงอื่นอุ้มบุญให้ ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นในสังคมไทยมานานพอสมควร และไม่ค่อยเป็นประเด็นปัญหากันเท่าไหร่ ก็เพราะเป็นการดำเนินการในหมู่ผู้เกี่ยวข้องไม่มาก จนกระทั่งปรากฎเป็นข่าวดังทั้งหน้าหนังสือพิมพ์และสื่อออนไลน์ที่มีชาวต่างประเทศหลายรายจ้างหญิงไทยอุ้มบุญ และมีข้อพิพาทเกี่ยวกับการเกี่ยงรับเด็กจากการอุ้มบุญที่มีอาการดาวน์ซินโดรม การแย่งความเป็นผู้ปกครองดูแลเด็ก หรือแม้แต่การว่าจ้างแม่อุ้มบุญเป็นจำนวนมาก และเป็นพ่อของเด็กที่เกิดจากการอุ้มบุญกว่าสิบคน ฯลฯ ประเด็นการอุ้มบุญซึ่งถูกหยิบยกขึ้นมาเกี่ยวกับการอุ้มบุญเป็นการค้ามนุษย์ กฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องมีความเหมาะสมกับการแก้ไขปัญหาการอุ้มบุญที่เป็นปัญหาทั้งในประเทศและมีมติระหว่างประเทศได้หรือไม่

            ในปัจจุบัน ประเทศไทยมีกฎหมายที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการอุ้มบุญคือพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็กที่เกิดจากเทคโนโลยีช่วยเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ พ.ศ. 2554 และหากการอุ้มบุญเป็นการค้ามนุษย์ก็จะพิจารณาจากพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 และพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2558 ซึ่งมีปัญหาหลายประการในการบังคับใช้ และไม่เหมาะสมกับสภาพปัญหาที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน

            ผู้เขียนมีความเห็นต่อพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีค้ามนุษย์ พ.ศ. 2558 ว่ามีลักษณะเป็นกฎหมายซึ่งมิได้ห้ามให้มีการทำการอุ้มบุญอย่างเด็ดขาด สามารถทำการอุ้มบุญได้เพื่อมนุษยธรรม แต่ห้ามทำการอุ้มบุญเพื่อการพาณิชย์ และมีบทบัญญัติที่มีข้อจำกัดหลายประการซึ่งไม่สอดรับการสภาพความเป็นจริงของสังคมที่ยังคงมีการทำการอุ้มบุญ ในการนี้การลดเงื่อนไขและขยายขอบเขตของการอุ้มบุญให้มากยิ่งขึ้น ในกรณีการอุ้มบุญเพื่อมนุษยธรรมสมควรกำหนดค่าใช้จ่ายและค่าตอบแทนในรูปของสินน้ำใจที่มากพอสมควร เพราะสภาพความเป็นจริงในการดำเนินการอุ้มบุญมีค่าใช้จ่ายค่อนข้างแพง นอกจากนี้การอุ้มบุญก็สมควรขยายไปสู่กรณีบุคคลอื่นที่มิใช่ญาติสนิท เพียงแต่คณะกรรมการคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันทางการแพทย์ อาจกำหนดเงื่อนไข วิธีการในการอุ้มบุญมิให้มีการอุ้มบุญโดยมิใช่ญาติสนิทเป็นกรณี ๆ ไป และอาจต้องคำนึงถึงแนวคิดที่กฎหมายที่อาจมีผลใช้บังคับ เช่น ร่างพระราชบัญญัติคู่ชีวิต พ.ศ. .... ที่กำหนดให้คนเพศเดียวกับสามารถจดทะเบียนสมรสกันได้ สุดท้ายเพื่อให้สอดคล้องกับชื่อกฎหมายที่เป็นการคุ้มครองเด็ก สมควรมีนักจิตวิทยา หรือเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องให้คำปรึกษา แนะนำ ดูแล สภาพจิตใจของเด็กที่เกิดจากการอุ้มบุญที่เกิดในหลาย ๆ กรณี ไม่ว่าจะแม่ผู้ว่าจ้าง แม่อุ้มบุญที่อาศัยด้วยกัน กรณีคนโสดที่ไม่มีคู่สมรส หรือแม้แต่ผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศที่ดูแลเลี้ยงดูเด็กที่เกิดจากการอุ้มบุญ