กลไกทางกฎหมายของรัฐกับการคุ้มครองเกษตรกรในระบอบเกษตรพันธสัญญาภาคปศุสัตว์ของประเทศไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยเชิงคุณภาพนี้ มีวัตถุประสงค์.เพื่อศึกษาปัญหาความไม่เป็นธรรมและกลไกทางกฎหมายในการคุ้มครองเกษตรกรผู้เลี้ยงปศุสัตว์ภายใต้ระบอบเกษตรพันธสัญญาโดยเปรียบเทียบกับกฎหมายต่างประเทศ เพื่อหาแนวทางแก้ไขปัญหาความไม่เป็นธรรมในการทำเกษตรพันธสัญญาของประเทศไทย
ผลการศึกษาพบว่า.ระบอบการทำเกษตรพันธสัญญาเป็นการผลิตอาหารที่มีการควบคุม กำกับเพื่อความปลอดภัยของผู้บริโภคให้มีสุขภาพที่ดี และเป็นระบบประกันรายได้สำหรับเกษตรกรแต่ข้อเท็จจริงมีปัญหาในอำนาจต่อรองของคู่สัญญา จึงเกิดปัญหาความไม่เป็นธรรมเสมอมา.ปัจจุบันได้มีพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาระบบเกษตรพันธสัญญา พ.ศ.2560 ได้กำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจเกษตรพันธสัญญา จดแจ้งขึ้นทะเบียน จัดทำเอกสารชี้ชวน ร่างสัญญาและเปิดเผยให้เกษตรกรตรวจสอบก่อนทำสัญญา และการทำสัญญาต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติดังกล่าวหากฝ่าฝืนจะมีโทษเปรียบเทียบปรับตามกฎหมาย และต้องมีการไกล่เกลี่ยก่อนนำคดีขึ้นสู่อนุญาโตตุลาการหรือชั้นศาล นอกจากนี้ยังมีกลไกเชิงนโยบายของคณะกรรมการเกษตรพันธสัญญา และสภาเกษตรกรแห่งชาติ ในการเสนอแผนการพัฒนาเกษตรพันธสัญญาและปัญหาเกษตรกรต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อแก้ไขปัญหาเกษตรกรได้.เมื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบมาตรการทางกฎหมายที่ใช้ภายในประเทศบางส่วนคล้ายคลึงกับกฎหมายต่างประเทศ อย่างไรก็ตามพระราชบัญญัติดังกล่าวคุ้มครองเฉพาะเกษตรกรบุคคลธรรมดา และไม่มีพนักงานเจ้าหน้าที่ในระดับพื้นที่ในการบังคับใช้กฎหมาย จึงยังมีปัญหาความไม่เป็นธรรมในระดับพื้นที่ถึงแม้พระราชบัญญัติดังกล่าวจะมีผลบังคับใช้แล้ว ดังนั้น ควรแก้ไขนิยามเกษตรกรให้รวมถึงเกษตรกรที่เป็นนิติบุคคลด้วยและกำหนดให้เจ้าหน้าที่กรมปศุสัตว์ กรมประมง และกรมวิชาการเกษตร เป็นพนักงานเจ้าหน้าที่ตามกฎหมาย เพื่อควบคุมกำกับดูแลและบังคับใช้กฎหมายในระดับพื้นที่