การระงับข้อพิพาทแนวทางใหม่ในยุค Digital Transformation

บทคัดย่อ

โลกในปัจจุบันมีการนำเทคโนโลยีเข้ามาปรับใช้เพิ่มมากขึ้นซึ่งเรียกว่า “Age of Digital Transformation” ในส่วนของภาคธุรกิจก็มีการปรับตัวเพื่อให้ทันกับยุค Digital Transformation เช่นกัน ทั้งนี้จะเห็นได้ว่าธุรกิจที่มีการเปลี่ยนแปลงโดยมีการนำเทคโนโลยีเข้ามาปรับใช้อย่างเห็นได้ชัด คือการซื้อขายสินค้าโดยมีการนำระบบอิเล็กทรอนิกส์เข้ามาช่วยซึ่งเรียกว่า “พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (E-commerce)” อย่างไรก็ตาม ในการประกอบธุรกิจดังกล่าวนั้นปัญหาที่จะขึ้นเกิดตามมาอย่างแน่นอนคือข้อพิพาทที่เกิดจากการทำธุรกรรมโดยผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ ดังนั้น ในบทความนี้จะวิเคราะห์ให้เห็นถึงแนวทางใหม่ในการระงับข้อพิพาททางธุรกิจสำหรับยุค Digital Transformation อนึ่งจะพบว่าการระงับข้อพิพาทโดยการฟ้องร้องคดีต่อศาลนั้นเมื่อนำมาใช้ในการระงับข้อพิพาทที่เกิดจากนิติสัมพันธ์ในทางธุรกิจโดยผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์อาจเกิดปัญหาหลายประการ เช่น ปัญหาด้านความล่าช้าในการดำเนินคดี ปัญหาด้านการรักษาความสัมพันธ์ของคู่พิพาท หรือปัญหาด้านการรักษาความลับของคู่พิพาท เป็นต้น ดังนั้นจึงควรนำการระงับข้อพิพาททางเลือกแบบอื่นมาใช้ในข้อพิพาททางธุรกิจแทนการฟ้องร้องคดีต่อศาลโดยมีการนำระบบอิเล็กทรอนิกส์เข้ามาช่วย ซึ่งเรียกว่า “การระงับข้อพิพาทออนไลน์” (Online dispute resolution: ODR) ซึ่งประกอบด้วย การเจรจาออนไลน์ การไกล่เกลี่ยออนไลน์ และการอนุญาโตตุลาการออนไลน์ ทั้งนี้ ในส่วนของการเจรจาออนไลน์มีข้อดีคือ สะดวก ใช้ระยะเวลาน้อย และลดค่าใช้จ่าย แต่ใช้ได้เฉพาะข้อพิพาทที่เกี่ยวกับตัวเลขเท่านั้น ในส่วนของการไกลเกลี่ยออนไลน์นั้นเหมาะสมสำหรับนำมาใช้เพื่อระงับข้อพิพาททางพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ แม้ว่าการไกล่เกลี่ยออนไลน์จะไม่มีสภาพบังคับเหมือนการระงับข้อพิพาทโดยศาลหรือโดยอนุญาโตตุลาการ แต่เป็นวิธีการที่สะดวกและค่าใช้จ่ายต่ำเหมาะกับข้อพิพาททางพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ที่มีจำนวนทุนทรัพย์ไม่สูง ส่วนการอนุญาโตตุลาการออนไลน์เป็นวิธีที่มีข้อดี คือ ประหยัดเวลา ช่วยรักษาความลับ และมีสภาพบังคับได้ในต่างประเทศ แต่มีค่าดำเนินการสูงจึงเหมาะกับข้อพิพาทที่มีจำนวนทุนทรัพย์ค่อนข้างสูง สำหรับประเทศไทยถ้าจะทำให้การระงับข้อพิพาทออนไลน์มีประสิทธิภาพต้องมีการให้ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการระงับข้อพิพาทออนไลน์แก่คู่พิพาท หน่วยงานผู้ให้บริการในการระงับข้อพิพาท และประชาชนทั่วไป ตลอดจนควรมีการพัฒนาเทคโนโลยีที่จะนำมาใช้ในกระบวนการระงับข้อพิพาทออนไลน์ได้ด้วย