ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อการใส่ฟันเทียมและไม่ใส่ฟันเทียมของผู้สูงอายุ ตำบลวังพิกุล อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก
คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ, ฟันเทียม, ปัจจัยกำหนดสุขภาพ, การสนับสนุนทางสังคม, สิทธิการรักษาพยาบาลบทคัดย่อ
การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยด้านส่วนบุคคล ด้านสังคม ด้านจิตวิทยา และด้านสถานการณ์ ที่มีความสัมพันธ์ต่อการใส่ฟันเทียมของผู้สูงอายุ ในตำบลวังพิกุล อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก
การศึกษานี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณแบบภาคตัดขวาง (cross-sectional) เปรียบเทียบกลุ่มผู้สูงอายุที่ใส่และไม่ใส่ฟันเทียม กลุ่มตัวอย่าง 300 คน ได้จากการสุ่มอย่างเป็นระบบและแบบง่ายตามสูตร Taro Yamane ที่ระดับความเชื่อมั่น 95% เครื่องมือคือแบบสอบถามที่สร้างขึ้นเอง ครอบคลุมข้อมูลส่วนบุคคล สุขภาพช่องปาก ปัจจัยสังคม แรงจูงใจ และปัจจัยสถานการณ์ ตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหาโดยผู้ทรงคุณวุฒิ 3 ท่าน (IOC=0.94) และทดสอบความเชื่อมั่นด้วย Cronbach’s Alpha (0.918) การวิเคราะห์ใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติไคสแควร์ (Chi-square test) เพื่อทดสอบความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยกับการใส่ฟันเทียมที่ระดับนัยสำคัญ 0.05
ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุที่ใส่ฟันเทียมและไม่ใส่ฟันเทียมมีสัดส่วนเท่ากัน คือร้อยละ 50.0 ปัจจัยด้านส่วนบุคคลที่มีความสัมพันธ์กับการใส่ฟันเทียมอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ รายได้เฉลี่ยต่อปีของครอบครัว (p=0.003) แหล่งรายได้หลัก (p=0.006) และสิทธิในการรักษาพยาบาล (p=0.020) ขณะที่ปัจจัยด้านสังคมที่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ การสนับสนุนจากครอบครัว (p=0.046) และบุคลากรทันตกรรม (p=0.003) ส่วนปัจจัยด้านจิตวิทยาและสถานการณ์ไม่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญกับการใส่ฟันเทียม
ข้อค้นพบดังกล่าวสะท้อนว่าปัจจัยทางเศรษฐกิจและการสนับสนุนทางสังคมมีบทบาทสำคัญต่อการตัดสินใจใส่ฟันเทียมของผู้สูงอายุ ดังนั้นควรมีนโยบายและมาตรการเชิงรุกในการส่งเสริมความรู้ การเข้าถึงสิทธิ และการสนับสนุนจากบุคลากรทันตกรรม เพื่อเพิ่มอัตราการใส่ฟันเทียมและยกระดับคุณภาพชีวิตในระยะยาว
เอกสารอ้างอิง
Andersen, R. M. (1995). Revisiting the behavioral model and access to medical care: does it matter? J Health Soc Behav, Mar;36(31):31–10. https://doi.org/10.2307/2137284.
Cho, H.-A., Kim, B.-R., & Shin, H. (2022). Travel Time for Dental Care Services Based on Patient Preference in South Korea. Int J Environ Res Public Health, 19(14), 2051; https://doi.org/2010.3390/ijerph19042051.
Department of Older Persons. (2024). Situation of the Thai Older Persons 2023. Retrieved from Retrieved 20 October 2025, from https://www.dop.go.th/download/statistics/th1738230377-2563_1.pdf
Ghanbari-Jahromi, M., Bastani, P., Jalali, F. s., & Delavari, S. (2023). Factors affecting oral and dental services' utilization among Elderly: a scoping review. BMC Oral Health, 23, 597. https://doi.org/10.1186/s12903-023-03285-4.
Graham, R., Mihaylov, S., Jepson, N., Allen, P. F., & Bond, S. (2006). Determining ‘need’ for a Removable Partial Denture: a qualitative study of factors that influence dentist provision and patient use. Br Dent J, 200, 155–158. https://doi.org/10.1038/sj.bdj.4813193.
Grey, E. B., Harcourt, D., O’Sullivan, D., Buchanan, H., & Kilpatrick, N. M. (2013). A qualitative study of patients' motivations and expectations for dental implants. Br Dent J 214, E1 (2013). https://doi.org/10.1038/sj.bdj.2012.1178.
Hajek, A., Kretzler, B., & König, H.-H. (2021). Factors Associated with Dental Service Use Based on the Andersen Model: A Systematic Review. Int J Environ Res Public Health, 18(5), 2491. https://doi.org/2410.3390/ijerph18052491.
Kaurani, P., Kakodkar, P., Bhowmick, A., Samra, R. K., & Bansal, V. (2024). Association of tooth loss and nutritional status in adults: an overview of systematic reviews. BMC Oral Health, 24(1), 838. http://doi.810.1186/s12903-12024-04602-12901.
Kiyak, H. A., & Reichmuth, M. (2005). Barriers to and Enablers of Older Adults’ Use of Dental Services. J Dent Educ, 69: 975-986. https://doi.org/10.1002/j.0022-0337.2005.69.9.tb03994.x.
Lee, W., Kim, S.-J., Albert, J. M., & Nelson, S. (2014). Community factors predicting dental care utilization among older adults. JADA, 145(2), 150-158. http://doi:110.14219/jada.12013.14222.
Limpuangthip, N., Purnaveja, S., & Somkotra, T. ( 2019). Predisposing and enabling factors associated with public denture service utilization among older Thai people: a cross-sectional population-based study. BMC Oral Health, 19, 220. https://doi.org/10.1186/s12903-019-0923-1.
Liu, L., Zhang, Y., Wu, W., & Cheng, R. (2015). Characteristics of dental care-seeking behavior and related sociodemographic factors in a middle-aged and elderly population in northeast China. BMC Oral Health, Jun 10;15(1):66. https://doi.org/10.1186/s12903-015-0053-3.
Petersen, P. E., & Yamamoto, T. (2005). Improving the oral health of older people: the approach of the WHO Global Oral Health Programme. Community Dent Oral Epidemiol, 33(2), 81-92. https://doi.org/10.1111/j.1600-0528.2004.00219.x.
Rezaei, S., Hajizadeh, M., Irandoost, S. F., & Salimi, Y. (2019). Socioeconomic inequality in dental care utilization in Iran: a decomposition approach. Int J Equity Health, 18, 161. https://doi.org/10.1186/s12939-019-1072-5.
Rovinelli RJ, & Hambleton RK. (1977). On the use of content specialists in the assessment of criterion-referenced test item validity. Tijdschrift voor Onderwijsresearch., 2(2), 49-60. Retrieved from https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED121845.pdf
Sinha, S., Govindan, C., Sharma, A., Yadav, P., E, A., & Jain, A. (2025). Oral health disparities in the elderly: A study on access to dental care and its implications. Bioinformation, 21, 832-835. http://doi.810.6026/973206300210832.
Somkotra, T. (2013). Experience of socioeconomic-related inequality in dental care utilization among Thai elderly under universal coverage. Geriatrics & Gerontology International, 13, 298-306. https://doi.org/210.1111/j.1447-0594.2012.00895.x.
Supapanit, P., & Arunsri, K. (2023). Oral Health Status and Depression in the Elderly. SHJ, 32(2), 45–55. Retrieved from https://he01.tci-thaijo.org/index.php/shj/article/download/266378/180153/1127897
Tavakol, M., & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach’s alpha. Int J Med Educ, 2, 53–55. https://doi.org/10.5116/ijme.5114dfb.5118dfd.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Disclaimer and Copyright Notice
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องอ้างอิงเสมอ
