การบูรณาการศูนย์กลางองค์ความรู้ด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดซ้ำในประเทศไทย

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและประเมินประสิทธิผลเชิงระบบของศูนย์กลางองค์ความรู้ด้านการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในการขับเคลื่อนนโยบายยาเสพติดเชิงสาธารณสุขและการมีส่วนร่วมของชุมชน ระเบียบวิธีวิจัยใช้รูปแบบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ร่วมกับการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีระยะเวลาดำเนินการ 12 เดือน เครื่องมือเชิงปริมาณผ่านการตรวจสอบความตรงเชิงเนื้อหา (IOC ≥ 0.67) มีค่าความเชื่อมั่นสอดคล้องภายในระดับยอมรับได้ (alpha = 0.79–0.91) และมีความสอดคล้องเชิงโครงสร้าง (CFI = 0.94, RMSEA = 0.06) เก็บข้อมูลเชิงคุณภาพผ่านการสนทนากลุ่มย่อย 12 กลุ่ม และดำเนินการผ่านวิธีการวิเคราะห์แก่นสาร (thematic analysis)

ผลการวิจัยพบว่า แพลตฟอร์ม PSDP-Hub มีผู้ใช้งานที่ไม่ซ้ำกันจำนวน 18,234 คน ครอบคลุม 77 จังหวัดของประเทศไทย โดยผู้ใช้งานมีความพึงพอใจโดยรวมในระดับสูงมาก (Mean = 4.48, SD = 0.58, t(1246) = 92.34, p < .001, Cohen's d = 2.55) และสามารถขยายเครือข่ายเพิ่มขึ้นจากเดิมเป็นทั้งหมด 34 องค์กร โดยมีโรงเรียนนายร้อยตำรวจทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางภายในเครือข่าย (ความหนาแน่นเครือข่าย = 0.42, ค่าสัมประสิทธิ์การจัดกลุ่ม = 0.68) สำหรับมาตรการป้องกันในเยาวชนผ่านโครงการ “1 โรงพัก 1 Model” ในสถานีตำรวจนำร่อง 10 แห่ง มีเยาวชนกลุ่มเสี่ยงคงอยู่จนจบโครงการจำนวน 935 คน (ร้อยละ 89.3) ซึ่งส่งผลให้คะแนนความรู้เกี่ยวกับยาเสพติด การประเมินความเสี่ยง และความเชื่อมั่นในตนเองหลังเข้าร่วมกิจกรรมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p < .001) ในด้านประสิทธิผลการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดซ้ำด้วยโครงการต้นแบบ “เก้าเลี้ยวโมเดล” ซึ่งใช้แนวคิดการบำบัดฟื้นฟูโดยชุมชนล้อมรักษ์ (Community-Based Treatment) ในกลุ่มผู้เข้าร่วมการรักษาจำนวน 108 คน พบว่า มีอัตราการเลิกใช้ยาเสพติดอย่างถาวรร้อยละ 6.5 มีการลดการใช้สารเสพติดอันตรายร้อยละ 21.3 โดยร้อยละ 72.2 สามารถอยู่ในโครงการได้ครบ 6 เดือนเต็ม และในกลุ่มผู้ผ่านหลักสูตรทั้งหมดจำนวน 78 คน แสดงให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงเชิงบวกในหลายมิติ ได้แก่ การได้งานทำร้อยละ 42.3 มีความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัยร้อยละ 87.2 การปรับปรุงความสัมพันธ์ในครอบครัวร้อยละ 76.9 ในขณะที่ผู้เข้ารับการรักษาในกระบวนการปรากฏการอันตราไม่กระทำความผิดซ้ำสูงถึงร้อยละ 89.7

ผลการวิจัยชี้ให้เห็นถึงความเป็นไปได้ในการนำโมเดลและโครงสร้างพื้นฐานความรู้แบบบูรณาการไปพัฒนาต่อยอดและขยายผลเชิงนโยบายเพื่อตอบสนองต่อแนวทางการแก้ไขปัญหายาเสพติดได้กว้างมากยิ่งขึ้น