การพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลศรีโคตร อำเภอจตุรพักตรพิมาน จังหวัดร้อยเอ็ด
คำสำคัญ:
การพัฒนารูปแบบ, โรคพยาธิใบไม้ตับ, ความรอบรู้ด้านสุขภาพ, การมีส่วนร่วมของชุมชนบทคัดย่อ
การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับโดยการมีส่วนร่วมของชุมชน ตำบลศรีโคตร อำเภอจตุรพักตรพิมาน จังหวัดร้อยเอ็ด กลุ่มตัวอย่างประกอบด้วย กลุ่มสมัชชาสุขภาพตำบลศรีโคตร จำนวน 48 คน และกลุ่มประชาชนอายุ 15 ปีขึ้นไป จำนวน 283 คน ดำเนินการ 4 ขั้นตอนตามวงจร PAOR (วางแผน ปฏิบัติ สังเกต สะท้อนผล) ระยะเวลา 4 เดือน เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่ม และแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา สถิติเชิงอนุมาน (Wilcoxon Signed Rank Test) และการวิเคราะห์เนื้อหา
ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับที่พัฒนาขึ้น มี 6กิจกรรม ได้แก่ (1) อบรมให้ความรู้ (2) สร้างแกนนำสุขภาพ (3) สร้างความตระหนักรู้แก่ชุมชน (4) สังเกตติดตามพฤติกรรม (5) สร้างความร่วมมือของภาคีเครือข่าย (6) มีมาตรการทางสังคมในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับในชุมชน ภายหลังการพัฒนารูปแบบ พบว่า กลุ่มตัวอย่างมีคะแนนเฉลี่ยด้านความรู้ ความรอบรู้ด้านสุขภาพ พฤติกรรมและการมีส่วนร่วมในการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value < 0.001)
ปัจจัยแห่งความสำเร็จ ได้แก่ การมีส่วนร่วมของภาคีเครือข่ายในชุมชน มีผู้นำและแกนนำขับเคลื่อนงานที่เข้มแข็ง และมีการสื่อสารความเสี่ยงที่ชัดเจนทำให้ประชาชนปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการป้องกันโรคพยาธิใบไม้ตับที่ถูกต้อง
เอกสารอ้างอิง
Ban I- Khot Health Promoting Hospital. (2025). Liver fluke disease situation at Ban I- Khot Health Promoting Hospital 2025. Ban I Khot Health Promoting Hospital.
Chaturaphak Phiman District Health Office. (2023). Summary report of liver fluke disease screening results, fiscal year 2023. Chaturaphak Phiman District Health Office.
Cholangiocarcinoma Research Institute, Khon Kaen University. (2022). Annual report 2022, Cholangiocarcinoma Research Institute. Khon Kaen University.
Chotikawanichkul, O. (2020). Health literacy and liver fluke disease prevention behaviors among econdary school students in schools under the Secondary Educational Service Area Office 9.
Cochran, W.G. (1977). Sampling techniques (3rd ed.). Wiley.
Department of Disease Control, Ministry of Public Health. (2026). Action plan for liver fluke and cholangiocarcinoma elimination, Phase 2 (2026–2032).
Health Systems Research Institute. (2024). HSRI mobilizes networks to advance the action plan for a liver fluke and cholangiocarcinoma-free Thailand, targeting reduced morbidity and mortality while improving survival rates. https://www.hsri.or.th/news/1/4396
Kaewdamkeung, K., & Treepetchsri-urai, N. (2011). Health literacy. Niwthamada Printing.
Kemmis, S., & McTaggart, R. (1988). The action research planner (3rd ed.). Deakin University Press.
Nutbeam, D. (2008). The evolving concept of health literacy. Social Science & Medicine, 67(12), 2072–2078.
Office of Disease Prevention and Control Region 7, Khon Kaen. (2023). Summary of liver fluke and cholangiocarcinoma operations report 2023. Office of Disease Prevention and Control Region 7 Khon Kaen.
Phatsadu, T., Phromarak, T., & Pattanachot, N. (2019). Community health literacy development process for liver fluke disease prevention in Yot Kaeng Subdistrict, Namon District, Kalasin Province. Faculty of Public Health, Mahasarakham University and Roi Et Hospital.
Public Health Strategy Development Division, Mahasarakham Provincial Health Office. (2024). Operational model for liver fluke disease control and prevention in Mahasarakham Province. Journal of Medical and Health Environmental Education.
Roi Et Provincial Health Office. (2023). Liver fluke disease situation, Roi Et Provincial Health Office 2023. Roi Et Provincial Health Office.
Singthongthat, C. (2021). Effects of a health literacy promotion program for liver fluke disease prevention in Lao Mi Subdistrict, Don Tan District, Mukdahan Province [Master's thesis, Mahasarakham University].
Welu, W. (2019). Operational model for control and prevention of liver fluke disease in Ban Yuad Subdistrict, Sang Khom District, Udon Thani Province. Community Public Health Academic Journal, 5(2).
World Health Organization. (2021). Foodborne trematode infections [Fact sheet]. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/foodborne-trematode-infections
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Disclaimer and Copyright Notice
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องอ้างอิงเสมอ
