ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์ต่อพฤติกรรมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล ในอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน ตำบลวังตะเคียน อำเภอหนองมะโมง จังหวัดชัยนาท
คำสำคัญ:
การใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล, การรับรู้, แรงสนับสนุนทางสังคม, อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน, เชื้อดื้อยาต้านจุลชีพบทคัดย่อ
การศึกษาวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงพรรณนาแบบภาคตัดขวางในพื้นที่เดียว (single-area cross-sectional descriptive study) มุ่งศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล กลุ่มตัวอย่าง คือ อสม. ตำบลวังตะเคียน อำเภอหนองมะโมง จังหวัดชัยนาท จำนวน 117 คน โดยใช้การสุ่มตัวอย่างแบบแบ่งชั้นภูมิ เก็บข้อมูลโดยใช้แบบสอบถาม ค่าความเชื่อมั่นเท่ากับ 0.976 และวิเคราะห์ความสัมพันธ์โดยใช้การทดสอบไคสแควร์ (Chi-square Test) Fisher’s Exact Test และ สถิติสัมประสิทธิ์ สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน กําหนดระดับนัยสําคัญทางสถิติที่ 0.05
ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีการรับรู้ด้านการใช้ยาปฏิชีวนะอยู่ในระดับสูง (M = 3.82,SD = 0.55) แรงสนับสนุนทางสังคมด้านข้อมูลข่าวสารจากบุคลากรทางการแพทย์อยู่ในระดับสูง (M = 4.20, SD = 0.62) และมีพฤติกรรมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลอยู่ในระดับสูง (M = 4.31, SD = 0.60) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผล อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ การรับรู้โอกาสเสี่ยง (r = 0.666, p < 0.001) การรับรู้ความรุนแรง (r = 0.583, p < 0.001) และการรับรู้ประโยชน์ (r = 0.634, p < 0.001) มีความสัมพันธ์ทางบวกอยู่ในระดับสูง และแรงสนับสนุนทางสังคมด้านข้อมูลข่าวสารจากบุคลากรทางการแพทย์มีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับสูงมาก (r = 0.752, p < 0.001)
ผลวิจัยนี้เสนอว่า ควรส่งเสริมการรับรู้เกี่ยวกับการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลแก่ อสม. และประชาชนอย่างต่อเนื่อง โดยบุคลากรทางการแพทย์ควรให้ข้อมูล และคำแนะนำอย่างสม่ำเสมอ รวมทั้งพัฒนาสื่อและกิจกรรมสุขศึกษาที่เหมาะสมกับบริบทชุมชน เพื่อส่งเสริมพฤติกรรมการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุผลและป้องกันปัญหาเชื้อดื้อยา
เอกสารอ้างอิง
Best, J. W. (1977). Research in education (3rd ed.). Prentice-Hall.
Boonsoi, P., Jirapongsuwan, A., & Aimyong, N. (2025). Factors affecting rational antibiotic use behaviors in patients with chronic diseases in
Sum Subdistrict, Mueang Sisaket District, Sisaket Province. Journal of Nursing and Health Science Research, 17(1), e271673.
Chai Nat Provincial Public Health Office, Health Region 3. (2025). Percentage of antibiotic use for respiratory tract infections and acute bronchitis among outpatients at subdistrict health-promoting hospitals. Health Data Center. Retrieved January 16, 2026, from https://hdc.moph.go.th/cnt/public/standard-report-detail/d1ccec314e92875acb5142769eb479a2
Chomngam, K., Rattanachotphanit, T., & Waleekhachonloet, O. (2025). Knowledge and behavior in rational antibiotic use among village health volunteers, Waeng Yai District, Khon Kaen Province. Journal of Health Science of Thailand, 34(4), 673–688.
Davis, J. A. (1971). Elementary survey analysis. Prentice-Hall.
Department of Medical Sciences. (2025). The situation of antimicrobial resistance in Thailand. Ministry of Public Health
Division of Public Health Support, Department of Health Service Support, Ministry of Public Health. (2016). Village health volunteer handbook. Ministry of Public Health.
Health Administration Division. (2021). Rational drug use. Ministry of Public Health.
Jitwibun, A. (2024). Factors associated with the antibiotic usage behaviour of village health volunteers in Chang Klang District, Nakhon Si
Thammarat Province. Journal of Education and Research in Public Health, 2(2), 150–165.
Joji, R. M., Kumar, A. P., Almarabheh, A., Al-Mahmeed, A., Shadab, M., Bindayna, K., & Shahid, M. (2024). Perception of antibiotic use and antibiotic resistance among faculty and staff in a medical school: Insights from a mixed mode survey in Bahrain. BMC Public Health, 24, 3611. https://doi.org/10.1186/s12889-024-21165-6
Jones, A. S. K., Chan, A. H. Y., Beyene, K., Tuck, C., Ashiru-Oredope, D., Rutter, V., & Horne, R. (2024). Beliefs about antibiotics, perceptions of antimicrobial resistance, and antibiotic use: Initial findings from a multi-country survey. International Journal of Pharmacy Practice, 32(1), 21–28. https://doi.org/10.1093/ijpp/riad089
Krejcie, R. V., & Morgan, D. W. (1970). Determining sample size for research activities. Educational and Psychological Measurement, 30(3), 607–610. https://doi.org/10.1177/001316447003000308
Lee, S. Y., Yang, S., & Lwin, M. O. (2023). Are threat perceptions associated with patient adherence to antibiotics? Insights from a survey regarding antibiotics and antimicrobial resistance among the Singapore public. BMC Public Health, 23, 532. https://doi.org/10.1186/s12889-023-15184-y
Maton, T. (2025). Guidelines for writing public health research proposals and examples of abbreviated and full research proposals.Trakul Thai Printing House.
Ministry of Public Health. (2023). Thailand National Action Plan on Antimicrobial Resistance, 2nd Edition (2023–2027).
Nualnoi, A., &.Khoka, A. (2024). Health beliefs and antibiotic use behaviors among people receiving services at Chalong Hospital, Mueang District, Phuket Province. Lanna Public Health Journal, 20(2), 125–138.
Tacharueangphirom, K. (2024). Factors influencing rational antibiotic use behaviors among outpatients at Khao Yoi Hospital, Phetchaburi Province. Journal of Research and Health Innovative Development, 5(1), 163–172.
Wang, X., Liu, C., Zheng, S., Zhang, X., Lin, R., Duan, L., Wang, D., Wang, Q., Zhong, W., & Ding, X. (2025). The public’s irrational use of antibiotics for upper respiratory tract infections: A cross-sectional study based on the health belief model. Scientific Reports, 15, 17220. https://doi.org/10.1038/s41598-025-01767-9
Wongchukruea, P., & Maton, T. (2024). Factors associated with rational antibiotic use behaviors among village health volunteers in Thung Saliam Subdistrict, Thung Saliam District, Sukhothai Province. In Proceedings of the 2nd Academic Conference of the Faculty of Public Health, Ramkhamhaeng University, 2024 (pp. 206–215). Faculty of Public Health, Ramkhamhaeng University.
World Health Organization. (2023). Promoting rational use of medicines. World Health Organization.
https://www.who.int/activities/promoting-rational-use-of-medicines/
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
Disclaimer and Copyright Notice
เนื้อหาและข้อมูลในบทความที่ลงตีพิมพ์ในวารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข ถือเป็นข้อคิดเห็นและความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความโดยตรงซึ่งกองบรรณาธิการวารสาร ไม่จำเป็นต้องเห็นด้วย หรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
บทความ ข้อมูล เนื้อหา รูปภาพ ฯลฯ ที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารกฎหมายและนโยบายสาธารณสุข ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารฯ หากบุคคลหรือหน่วยงานใดต้องการนำทั้งหมดหรือส่วนหนึ่งส่วนใดไปเผยแพร่ต่อหรือเพื่อกระทำการใด ๆ จะต้องอ้างอิงเสมอ
