หน้าที่ของผู้ประกอบธุรกิจในการยอมรับการชำระหนี้จากผู้บริโภคด้วยเงินสด : ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายของประเทศเบลเยี่ยมและประเทศไทย
คำสำคัญ:
หลักเงินตราใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมาย, ระบบบังคับรับชำระหนี้ด้วยเงินสด, พระราชบัญญัติว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542บทคัดย่อ
งานวิจัยชิ้นนี้ศึกษาหน้าที่ของผู้ประกอบธุรกิจในการยอมรับการชำระหนี้จากผู้บริโภคด้วยเงินสดผ่านการวิเคราะห์เชิงกฎหมายเปรียบเทียบระหว่างกฎหมายของประเทศเบลเยี่ยมและประเทศไทย โดยคำถามหลักของงานวิจัย คือ ผู้ประกอบธุรกิจมีหน้าที่ยอมรับชำระหนี้จากผู้บริโภคด้วยเงินสดหรือไม่ ทั้งในกรณีที่มีข้อตกลงและไม่มีข้อตกลงอย่างชัดแจ้งเกี่ยวกับสิทธิของผู้ประกอบธุรกิจในการปฏิเสธไม่รับเงินสดสำหรับการชำระหนี้เงิน
ผลการศึกษาพบว่ากฎหมายของประเทศเบลเยี่ยมบังคับให้ผู้ประกอบธุรกิจต้องรับชำระเงินสดจากผู้บริโภค ไม่ว่าจะเป็นธนบัตรหรือเหรียญกษาปณ์สกุลยูโร ในกรณีที่การชำระเงินสดเกิดขึ้นในระหว่างผู้บริโภคและผู้ประกอบธุรกิจอยู่ซึ่งหน้า อย่างไรก็ตาม กฎหมายได้กำหนดข้อยกเว้นเปิดช่องให้ผู้ประกอบธุรกิจไม่รับชำระหนี้ด้วยเงินสดได้ ถ้าหาก (1) มีข้อห้ามหรือข้อจำกัดตามกฎหมายว่าด้วยการป้องกันการฟอกเงินและการสนับสนุนทางการเงินแก่ผู้ก่อการร้ายและว่าด้วยข้อจำกัดการใช้เงินสด (2) มีเหตุผลชั่วคราวเรื่องความปลอดภัย และ (3) มูลค่าธนบัตรไม่ได้สัดส่วนกับมูลหนี้ ในทางตรงกันข้าม ระบบกฎหมายไทยไม่มีบทบัญญัติบังคับการรับชำระหนี้ด้วยเงินสด โดยทั่วไป ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์จะกำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจมีหน้าที่รับชำระหนี้เงินจากผู้บริโภคด้วยเงินสดหากไม่มีข้อตกลงยกเว้นเอาไว้เป็นพิเศษ ฉะนั้น หากผู้บริโภคเสนอชำระหนี้ด้วยเงินสด ผู้ประกอบธุรกิจย่อมมีหน้าที่รับชำระ มิฉะนั้น อาจตกเป็นเจ้าหนี้ผิดนัดได้เว้นแต่จะมีมูลอันจะอ้างกฎหมายได้
ดังนั้น งานวิจัยชิ้นนี้จึงเสนอการปรับปรุงกฎหมายไทยให้รับรองระบบบังคับรับชำระหนี้ด้วยเงินสดโดยมีข้อยกเว้นตามกฎหมายในบางกรณีเท่านั้น เหตุผลเบื้องหลังที่สำคัญมีสองประการ คือ (1) เพื่อให้หลักเงินตราใช้ชำระหนี้ได้ตามกฎหมายที่ได้รับรองไว้อย่างชัดแจ้งภายใต้กฎหมายเงินตรามีผลใช้บังคับได้จริงในทางปฏิบัติ และ (2) เพื่อขจัดการเลือกปฏิบัติทางอ้อมต่อผู้บริโภคที่อยู่ในกลุ่มเปราะบางทางการเงินหรือเศรษฐกิจ ข้อเสนอแนะในทางปฏิบัติรวมไปถึงการปรับปรุงพระราชบัญญัติว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542 โดยเพิ่มเติมบทบัญญัติกำหนดห้ามผู้ประกอบธุรกิจปฏิเสธไม่รับชำระราคาสินค้าหรือบริการด้วยเงินสดในกรณีการชำระราคาเฉพาะหน้าผู้ประกอบธุรกิจเว้นแต่จะมีมูลอันจะอ้างกฎหมายได้ นอกจากนี้ บทบัญญัติที่เสนอยังกำหนดให้ข้อตกลงหรือประกาศล่วงหน้าฝ่ายเดียวที่ไม่เป็นไปตามหลักการดังกล่าวมีผลตกเป็นโมฆะ
เอกสารอ้างอิง
เอกสารภาษาไทย
ตำรา/หนังสือ
กร ชัยธีระเวท, ประวัติศาสตร์เนเธอร์แลนด์และเบลเยี่ยมฉบับกระชับ (สำนักพิมพ์สยามปริทัศน์
.
กรมศิลปากร, เหรียญกระษาปณ์ในประเทศไทย (โรงพิมพ์รุ่งเรืองรัตน์ 2517).
__________, ประชุมจารึก ภาคที่ 8 จารึกสุโขทัย (กรมศิลปากร 2548).
__________, เหรียญกระษาปณ์ในประเทศไทย (โรงพิมพ์รุ่งเรืองรัตน์ 2517).
กองสถิติสังคม สำนักงานสถิติแห่งชาติ, สรุปผลที่สำคัญการทำงานของผู้สูงอายุในประเทศไทย พ.ศ.
(กองสถิติพยากรณ์ สำนักงานสถิติแห่งชาติ 2567).
กิตติศักดิ์ ปรกติ, หลักสุจริตและเหตุเหนือความคาดหมายในการชำระหนี้ (สำนักพิมพ์วิญญูชน
.
คณิสร์ แสงโชติ, เงิน: อดีต, ปัจจุบัน และ อนาคต (แผนงานยุทธศาสตร์เป้าหมาย (Spearhead) ด้าน
สังคม คนไทย 4.0 คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ 2565).
จำรูญ มณีวัต, ‘เงินเก่า’ ใน อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพนายประหัศ กลั่นกรอง (ปากเกล็ดการ
พิมพ์ 2521).
จิ๊ด เศรษฐบุตร, หลักกฎหมายแพ่งลักษณะนิติกรรมและสัญญา (พิมพ์ครั้งที่ 7, โครงการตำราและ
เอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2556).
___________, หลักกฎหมายแพ่งลักษณะหนี้ (พิมพ์ครั้งที่ 21, ดาราพร ถิระวัฒน์ แก้ไขเพิ่มเติม,
โครงการตำราและเอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2556).
เฉลิมวุฒิ ศรีพรหม, หลักกฎหมายสัญญาทางพาณิชย์ : เช่าทรัพย์สิน เช่าซื้อ (โครงการตำราและ
เอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2566).
ดนัย ไชยโยธา, พัฒนาการของมนุษย์กับอารยธรรมในราชอาณาจักรไทย เล่ม 1 (สำนักพิมพ์โอเดียนส
โตร์ 2543).
ดาราพร ถิระวัฒน์, สัญญาผู้บริโภค (โครงการตำราและเอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2559).
_____________, กฎหมายหนี้ : หลักทั่วไป (พิมพ์ครั้งที่ 5, สำนักอบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติ
บัณฑิตยสภา 2567).
ตุ๋ย เหล่าสุนทร, เหรียญกษาปณ์เมืองไทยและกระดาษเงิน (ประเสริฐการพิมพ์ 2515).
ทองสุก พูนจิตร์ผ่อง, เรื่องของธนบัตร (โรงพิมพ์ชวนพิมพ์ 2510).
ธิดา สาระยา, อารยธรรมไทย (พิมพ์ครั้งที่ 3, สำนักพิมพ์เมืองโบราณ 2552).
นนทวัชร์ นวตระกูลพิสุทธิ์, กฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค (พิมพ์ครั้งที่ 3, โครงการตำราและเอกสาร
ประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2566).
___________________, สัญญาผู้บริโภค ข้อพิพาทผู้บริโภคและคดีผู้บริโภค (โครงการตำราและ
เอกสารประกอบการสอน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2567)
นวรัตน์ เลขะกุล, พดด้วงและเบี้ยหอยในระบบเงินตราไทย (สถาบันไทยคดีศึกษา
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2555).
บูรณ์เมตต์ วิวัฒนานุกูล, ทำความรู้จักธุรกิจ B2C e-Commerce: รูปแบบธุรกิจ รูปแบบการชำระเงิน
และวิธีการติดตามภาวะตลาด (ธนาคารแห่งประเทศไทย 2564).
ประเสริฐ ณ นคร, มังรายศาสตร์ (โรงพิมพ์เลี่ยงเซียงจงเจริญ 2514).
ไผทชิต เอกจริยกรและณัฐณิชา เอกจริยกร, คำอธิบายซื้อขาย แลกเปลี่ยน ให้ (พิมพ์ครั้งที่ 13,
สำนักพิมพ์วิญญูชน 2568).
________________________________, คำอธิบายจ้างแรงงาน จ้างทำของ รับขน (พิมพ์ครั้งที่
, สำนักพิมพ์วิญญูชน 2568)
ไพโรจน์ วายุภาพ, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหนี้ (พิมพ์ครั้งที่ 14, สำนัก
อบรมศึกษากฎหมายแห่งเนติบัณฑิตยสภา 2566).
ศนันท์กรณ์ โสตถิพันธุ์, คำอธิบายนิติกรรม-สัญญา (พิมพ์ครั้งที่ 27, สำนักพิมพ์วิญญูชน 2568).
________________, คำอธิบายหลักพื้นฐานของกฎหมายเอกชน (พิมพ์ครั้งที่ 3, สำนักพิมพ์วิญญูชน 2567).
ศักดิ์ สนองชาติ, คำอธิบายนิติกรรมและสัญญา (พิมพ์ครั้งที่ 11, สำนักพิมพ์นิติบรรณการ 2557).
สดับ ธีระบุตร, เงินพดด้วง (โรงพิมพ์ชวนพิมพ์ 2535).
สรัสวดี อ๋องสกุล, ประวัติศาสตร์ล้านนา (พิมพ์ครั้งที่ 13, สำนักพิมพ์อมรินทร์ 2566).
เสนีย์ ปราโมช, ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยนิติกรรมและหนี้ เล่ม 1 (ภาค 1-2) (มุนินทร์
พงศาปาน ปรับปรุงแก้ไข, สำนักพิมพ์วิญญูชน, 2561).
แสวง บุญเฉลิมวิภาสและอติรุจ ตันบุญเจริญ, ประวัติศาสตร์กฎหมายไทย (พิมพ์ครั้งที่ 19, สำนักพิมพ์
วิญญูชน 2563).
โสภณ รัตนากร, คำอธิบายกฎหมายลักษณะหนี้ (พิมพ์ครังที่ 11, สำนักพิมพ์นิติบรรณการ 2556).
สำนักบริหารเงินตรา กรมธนารักษ์, วิวัฒนาการเงินตราไทย (บริษัท ดาวฤกษ์ จำกัด 2545).
หลวงบริบาลบุรีภัณฑ์, ปาฐกถาโฆษณา ภาคที่ 11 เรื่องเงินตราสยาม (เหรียญ) (โรงพิมพ์อักษรนิติ
.
หลวงสุทธิวาทนฤพุฒิ, คำบรรยายประวัติศาสตร์กฎหมาย (พิมพ์ครั้งที่ 7, โรงพิมพ์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2517).
งานวิจัย/วิทยานิพนธ์
กมลชัย เวทีบูรณะ, ‘ขอบเขตการใช้บังคับพระราชบัญญัติว่าด้วยราคาสินค้าและบริการ พ.ศ. 2542
ให้สอดคล้องกับพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ. 2542’ (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2558).
คณิณ คชไกร, ระบบการชำระเงินแบบอิเล็กทรอนิกส์แห่งชาติกับการเข้าสู่สังคมปราศจากเงินสดใน
ประเทศไทย (วิทยานิพนธ์นิติศาสตรมหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2562).
ชนกานต์ สังสีแก้ว, ความผิดฐานเลือกปฏิบัติ (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์
มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2559).
อธิป จันทนโรจน์, การเลือกปฏิบัติเพราะเหตุความพิการกับกฎหมายระหว่างประเทศ: ศึกษา
เปรียบเทียบกฎหมายไทย (วิทยานิพนธ์มหาบัณฑิต คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ 2549).
บทความวิชาการ
จุมพล แดงสกุล, ‘ลักษณะทางกฎหมายของหนี้เงิน’ ใน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์,
ปี ดาราพร (โรงพิมพ์เดือนตุลา 2555).
เฉลิมวุฒิ ศรีพรหม, ‘หลักการตีความสัญญา’ (2559) เล่มที่ 72 ตอน 2 บทบัณฑิตย์ 54.
ประชุม โฉมฉาย, ‘emptio venditio และ locatio Conductio : ข้อคิดบางประการเกี่ยวกับหนี้ใน
กฎหมายโรมัน’ ใน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, รวมบทความในโอกาสครบรอบ 72 ปี ศาสตราจารย์ ดร.ปรีดี เกษมทรัพย์ (โรงพิมพ์เดือนตุลา 2543).
สุนทร คำยอด, ‘เงินแถบ : เงินตรา ประวัติศาสตร์ อำนาจ และพิธีกรรม’ (2563) 14(1) วารสาร
ข่วงผญา 112.
เอกสารภาษาต่างประเทศ
ตำรา/หนังสือ
BelgisChe Kamer van VolKsvertegenwoordigers, WETSONTWERP houdende diverse
bepalingen inzake Economie (9 november 2023).
Charles Proctor, Mann on the Legal Aspect of Money (7th edn, Oxford University Press
.
David Fox and Wolfgang Ernst (Eds), Money in the Western Legal Tradition : Middle
Ages to Bretton Woods (Oxford University Press, 2016).
Eric Dirix, ‘Belgium’ in Jan M Smits, Elgar Encyclopedia of Comparative Law: Vol.1
(Edward Elgar Publishing 2023).
Fabian Amtenbrink and Hans Vedder, European Union Law: A Textbook (Eleven
International Publishing 2021).
FPS Economy, SMEs, Self-Employed and Energy, Legal Limitations of Cash Payments
(Séverine Waterbley 2024).
Frederic S Mishkin, The Economics of Money, Banking and Financial markets (13th edn,
Global Edition, Pearson Education Limited 2022).
Jaakko Husa, Introduction to Comparative Law (2nd edn, Hart Publishing 2023).
Jan M Smits, ‘What Is Legal Doctrine?: On The Aims and Methods of Legal-Dogmatic
Research’ in Rob van Gestel, Hans-W Micklitz, and Edward L Rubin (eds), Rethinking Legal Scholarship: A Transatlantic Dialogue (Cambridge University Press 2017).
Mathias Siems, Comparative Law (3rd edn, Cambridge University Press 2022).
Martin Parker (Ed), Life After Covid-19 (Bristol University Press, 2021).
Paul Craig and Gránne de Búrca, EU Law: Text, Cases, and Materials (7th edn, Oxford
University Press 2020).
บทความวิชาการ
Benjamin Geva, ‘From Commodity to Currency in Ancient History – O Commerce,
Tyranny, and the Modern Law of Money’ (1987) 25(1) Osgoode Hall Law Journal 115.
C D Lawton, ‘What is Money?’ (1872) 6(3) Western Jurist 114.
Dimitar Stoyanov, ‘Causa and Consideration – A Comparative Overview’ (2016) 23(1)
Lex ET Scientia International Journal 14.
Fransiska Ari Indrawati, ‘AN IDEAL LEGAL TENDER FOR THE DIGITAL ERA’ (2023) Vol.2(3)
Journal of Central Banking Law and Institutions 373.
Irina Cvetko, ‘The Abolition of the Concept of “Causa” in French Civil Law’ (2021) 26(5)
Bialostockie Studia Prawnicze 91.
James Gordley and Hao Jiang, ‘The Lost Doctrines of Causa and the Incoherence of
Contemporary Contract Law’ (2024) 98(5) Tulane Law Review 1023.
Kristian Bankov, ‘From Gold to Futurity: A Semiotic Overview on Trust, Legal Tender
and Fiat Money’ (2019) 29(3) Social Semiotics 336.
Phanor J Eder, ‘Legal Theories of Money’ (1934-1935) 20(1) Cornell Law Quarterly 52.
Roustam Vakhitov and Iaroslav Vakhitov, ‘The Concept of Money’ (2002) 28(1) Review
of Central and East European Law 103.
Sergio Luis Náñez Alonso and others, ‘El Salvador: an analysis of the monetary
integration law and the bitcoin law’ (2024) 44(1) Brazilian Journal of Political Economy 189.
Šime Jozipović, Marko Perkušić and Nina Mladinić, ‘A COMPARATIVE REVIEW OF
THE LEGAL STATUS OF NATIONAL CRYPTOCURRENCIES AND CBDCs: A LEGAL TENDER OR JUST ANOTHER MEANS OF PAYMENT’ (2024) 40 Pravni Vjesnik 77.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ผลงานที่ตีพิมพ์ในวารสารนิติศาสตร์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และวารสารนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ สงวนสิทธิในการเผยแพร่ผลงานที่ตีพิมพ์ในแบบรูปเล่มและทางสื่ออิเล็กทรอนิกส์อื่นใด
บทความหรือข้อความคิดเห็นใด ๆ ที่ปรากฏในวารสารนิติศาสตร์เป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนโดยเฉพาะ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และบรรณาธิการไม่จําเป็นต้องเห็นด้วยหรือร่วมรับผิดชอบใด ๆ
