ปัญหาและข้อเสนอแนะต่อการสร้างความเป็นอิสระของรัฐสภาในกลไกตามประมวลจริยธรรมของสมาชิกรัฐสภาในระบบกฎหมายไทย

บทคัดย่อ

บทความนี้มุ่งวิเคราะห์ปัญหาและเสนอแนะแนวทางในการสร้างความเป็นอิสระของรัฐสภาภายใต้กลไกตามประมวลจริยธรรมของสมาชิกรัฐสภาในระบบกฎหมายไทย โดยเริ่มต้นจากการอธิบายรากฐานทางทฤษฎีของแนวคิดประมวลจริยธรรมซึ่งมีที่มาจากการผสมผสานระหว่างหลักการประชาธิปไตยกับหลักนิติรัฐ อันเป็นหัวใจของระบอบเสรีประชาธิปไตย ทั้งนี้ ระบบกฎหมายตะวันตกได้ออกแบบประมวลจริยธรรมบนฐานคิดว่ารัฐสภาต้องมีเอกสิทธิ์ ความคุ้มกัน และอำนาจในการกำกับกิจการภายในด้วยตนเอง เพื่อป้องกันการแทรกแซงจากองค์กรอื่น เช่น รัฐบาลหรือศาล ขณะเดียวกันยังสร้างมาตรฐานความโปร่งใสและความรับผิดชอบต่อสาธารณะให้กับสมาชิกรัฐสภา อย่างไรก็ดี เมื่อแนวคิดดังกล่าวถูกนำมาปรับใช้ในบริบทไทยผ่านกระบวนการรับเข้ากฎหมายกลับเกิดความไม่สอดคล้องระหว่างแนวคิดต้นแบบกับวัฒนธรรมทางกฎหมายที่มีรากจากระบบศักดินาและแนวคิดทางพุทธศาสนา ส่งผลให้กลไกจริยธรรมของไทยมีลักษณะผิดเพี้ยนจากต้นแบบ กล่าวคือ การกำหนดให้ศาลรัฐธรรมนูญ ศาลฎีกา และคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติเข้ามามีบทบาทตรวจสอบและวินิจฉัยการฝ่าฝืนจริยธรรมของสมาชิกรัฐสภา ซึ่งแตกต่างจากแนวคิดสากลที่ให้อำนาจดังกล่าวอยู่ภายในรัฐสภาเองโดยหลักความเป็นอิสระของรัฐสภา ปัญหานี้นำไปสู่การลดทอนความเป็นอิสระของรัฐสภาและทำให้การทำหน้าที่แทนประชาชนถูกครอบงำโดยองค์กรที่ไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง เพื่อตอบโจทย์ปัญหาดังกล่าว บทความนี้นำเสนอข้อเสนอแนะเชิงโครงสร้าง ได้แก่ (1) การยืนยันหลักความเป็นอิสระของรัฐสภาในการกำกับดูแลและลงโทษสมาชิกรัฐสภาเองโดยอาศัยกลไกภายใน เช่น คณะกรรมการจริยธรรมของรัฐสภาที่เป็นอิสระจากฝ่ายบริหารและตุลาการ (2) การเสริมสร้างกลไกตรวจสอบจากภายในที่เปิดโอกาสให้เสียงข้างน้อยในรัฐสภามีบทบาท และ (3) การส่งเสริมความรับผิดทางการเมืองผ่านการเลือกตั้งแทนการพึ่งพิงกลไกตุลาการเพียงอย่างเดียว ทั้งนี้ ข้อเสนอเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อปรับปรุงความสมดุลระหว่างหลักนิติรัฐและหลักประชาธิปไตยให้สอดคล้องกับบริบทของไทย โดยยังคงรักษาเกียรติภูมิและความน่าเชื่อถือของรัฐสภาในฐานะสถาบันผู้แทนประชาชน