การปฏิรูปมาตรการทางกฎหมายเพื่อควบคุมการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรในที่โล่งเพื่อการจัดการมลพิษทางอากาศอย่างยั่งยืนในประเทศไทย

บทคัดย่อ

ปัญหามลพิษทางอากาศจากฝุ่นละอองขนาดเล็กไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) เป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีความรุนแรงและส่งผลกระทบต่อสุขภาพของประชาชนอย่างกว้างขวางในประเทศไทย

หนึ่งในสาเหตุสำคัญของปัญหาดังกล่าว คือ การเผาเศษวัสดุทางการเกษตรในที่โล่ง ซึ่งเป็นวิธีการจัดการพื้นที่เพาะปลูกที่เกษตรกรนิยมใช้ เนื่องจากมีต้นทุนต่าและสะดวกในทางปฏิบัติ อย่างไรก็ตาม การเผาในที่โล่งก่อให้เกิดผลกระทบต่อคุณภาพอากาศ สิ่งแวดล้อม และสิทธิขั้นพื้นฐานของประชาชน อันนำไปสู่ความจำเป็นที่รัฐต้องใช้มาตรการทางกฎหมายเข้ามาควบคุม และจัดการปัญหาดังกล่าว อย่างจริงจัง
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการเผา เศษวัสดุทางการเกษตรในที่โล่งของประเทศไทย โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์สภาพปัญหา และข้อจำกัดของกฎหมายและนโยบายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน ทั้งในด้านโครงสร้างกฎหมาย กลไกการบังคับใช้ และความเหมาะสมกับบริบททางเศรษฐกิจและสังคม นอกจากนี้ บทความนี้ยังศึกษาหลักกฎหมาย และแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับมาตรการทางกฎหมายเพื่อควบคุมการเผาเศษวัสดุทางการเกษตรในที่โล่งเพื่อการจัดการมลพิษทางอากาศอย่างยั่งยืนในประเทศไทย อาทิ แนวคิดหลักการป้องกัน แนวคิดหลักผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย และแนวคิดเศรษฐศาสตร์กับปัญหาสิ่งแวดล้อม รวมถึงศึกษากฎหมายเปรียบเทียบและแนวปฏิบัติจากต่างประเทศ เพื่อสามารถนามาปรับใช้กับบริบทประเทศไทยได้อย่างเหมาะสม ซึ่งการศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงเอกสาร โดยอาศัยการค้นคว้าข้อมูลจากเอกสารที่เป็นภาษาไทย และภาษาอังกฤษ รวมทั้งหาข้อมูลทางเว็บไซต์ที่สามารถเข้าถึงง่าย และเป็นแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ อันเป็นข้อมูลที่เป็นประโยชน์ต่องานวิจัย ตลอดจนศึกษาหนังสือ ตารา เอกสารคาสอน งานวิจัย รายงานการศึกษา วิทยานิพนธ์ บทความทางวิชาการ บทความวิจัย ทั้งที่เป็นหนังสือ และสื่ออิเล็กทรอนิกส์
ผลการศึกษาพบว่า มาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยในการควบคุมการเผาเศษวัสดุ ทางการเกษตรยังมีลักษณะกระจัดกระจาย ขาดการบูรณาการระหว่างหน่วยงาน และมุ่งเน้นการใช้มาตรการเชิงลงโทษเป็นหลัก โดยขาดกลไกสนับสนุนทางเศรษฐกิจ เทคโนโลยี และการมีส่วนร่วม ของชุมชนอย่างเพียงพอ ส่งผลให้การบังคับใช้กฎหมายไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้อย่างยั่งยืน และอาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมต่อเกษตรกรในบางกรณี
บทความนี้เสนอให้มีการปฏิรูปมาตรการทางกฎหมายโดยมุ่งเน้นการบูรณาการกฎหมายสิ่งแวดล้อมกับนโยบายด้านการเกษตร การเสริมบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น การใช้มาตรการเชิงส่งเสริมควบคู่กับมาตรการบังคับ รวมถึงการคุ้มครองสิทธิของประชาชนในการมีส่วนร่วมและการเข้าถึงความยุติธรรมด้านสิ่งแวดล้อม อันจะนาไปสู่การจัดการมลพิษทางอากาศจากการเผา เศษวัสดุทางการเกษตรในที่โล่งอย่างยั่งยืนและเหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย